Σαφές είναι το μήνυμα του Περιφερειακού Συμβουλίου Νοτίου Αιγαίου όσον αφορά στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, που έχει θέσει σε διαβούλευση το κεντρικό κράτος, ζητώντας να υπάρχουν κανόνες για την τουριστική ανάπτυξη, αλλά όχι με τρόπο που θα περιορίζουν την οικονομική ανάπτυξη των νησιών και δεν θα ευνοούν την κατεύθυνση της αύξησης του μόνιμου πληθυσμού.
Το ζήτημα απασχολεί έντονα την Περιφέρεια Ν. Αιγαίου, η οποία θέτει επί τάπητος το ερώτημα, “τι θα παραδώσουμε στη νέα γενιά;”, προτάσσοντας την αναγκαιότητα να μπει τάξη στον τρόπο ανάπτυξης, αλλά όχι με οριζόντιες πολιτικές που παραβλέπουν τον διαφορετικό χαρακτήρα των νησιών και τις ιδιαιτερότητες του κάθε τόπου.
“Το Περιφερειακό Συμβούλιο Νοτίου Αιγαίου θέτει ως στόχο της παρούσας διαβούλευσης την απόκτηση ενός Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό που θα προστατεύει αποτελεσματικά τα νησιά από την άναρχη ανάπτυξη, θα ενισχύει την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών και θα κατευθύνει τον τουρισμό προς ποιοτική, πράσινη και χωρικά τεκμηριωμένη ανάπτυξη και θα στηρίζει τη δυναμική των νησιών για αύξηση του μόνιμου πληθυσμού τους, υπηρετώντας έτσι και τους ευγενείς, εθνικά αποδεκτούς και κρίσιμους, στόχους του δημογραφικού και της ανάπτυξης με κοινωνική ευημερία”, σημείωσε, μεταξύ άλλων, στην αναλυτική τοποθέτησή του ο περιφερειάρχης, Γιώργος Χατζημάρκος, περιγράφοντας το πλαίσιο στο οποίο κατευθύνεται το Ν. Αιγαίο για το θέμα.
Το Περιφερειακό Συμβούλιο κατέληξε σε συγκεκριμένες προτάσεις για το σοβαρό θέμα, ενώ αξίζει να σημειωθεί πως στη χθεσινή συνεδρίαση των μελών του, συμμετείχε και τοποθετήθηκε και ο πρόεδρος του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΞΕΕ), Αλέξανδρος Βασιλικός, τονίζοντας παρομοίως πως το ζήτημα είναι “πως έχουμε τεράστια ευθύνη μπροστά μας για το τι θα παραδώσουμε στις νέες γενιές”. Μάλιστα, γνωστοποίησε πως το ΞΕΕ θα πάρει απόφαση σήμερα σε νέα συνεδρίασή του.
Το Περιφερειακό Συμβούλιο παρακολούθησαν και εκπρόσωπος του ΠΟΞ, όπως και ο δήμαρχος Τήνου, Παναγιώτης Κροντηράς, αλλά επίσης και οι πρόεδροι των Επιμελητηρίων Δωδεκανήσου και Κυκλάδων, Γιάννης Πάππου και Γιάννης Ρούσσος, αντίστοιχα. Οι δύο πρόεδροι στάθηκαν αρωγοί στην προσπάθεια που γίνεται ώστε να ακουστούν οι ανάγκες των νησιών, ενώ ειδικότερα ο κ. Ρούσσος μίλησε για τις Κυκλάδες και τόνισε πως η ουσία είναι να υπάρξουν κανόνες, αλλά κανόνες τέτοιοι, που θα προστατεύουν ουσιαστικά τα νησιά και δεν θα τα θίγουν πληθυσμιακά, κοινωνικά και οικονομικά. Επιπλέον, ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου Κυκλάδων εστίασε και στο γεγονός πως χρειάζεται τοπική αντιμετώπιση του θέματος, ώστε να μην “παγώσουν” επενδύσεις τουριστικές μικρομεσαίου μεγέθους.
Εν τέλει, κοινή παρατήρηση όλων αποτέλεσε πως το κεντρικό κράτος προχωράει σε ένα Ειδικό Χωροταξικό Σχέδιο για τον Τουρισμό χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί πρωτίστως τα τοπικά και ειδικά πολεοδομικά και χωρίς να λαμβάνονται υπόψιν οι ιδιαιτερότητες του κάθε νησιού και της φέρουσας ικανότητάς του.
Αξίζει να αναφερθεί πως αν και για το τόσο σοβαρό θέμα είχαν προσκληθεί οι βουλευτές των δύο νομών, ωστόσο, ουδείς εξ αυτών συμμετείχε στο Περιφερειακό Συμβούλιο.
Για τα οριζόντια αριθμητικά όρια κλινών
Ειδικότερα, όπως εξήγησε ο Γιώργος Χατζημάρκος, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου “στηρίζει την ανάγκη έγκρισης ενός σύγχρονου, βιώσιμου, νομικά ανθεκτικού και επιστημονικά(!) τεκμηριωμένου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό”, επισημαίνοντας όμως πως “η στήριξη αυτή, προϋποθέτει πως το νέο πλαίσιο δεν θα λειτουργήσει ως αιφνιδιαστικός και υπέρμετρα ρυθμιστικός μηχανισμός, αλλά ως κατευθυντήριο “εργαλείο” που θα επιτρέπει την ουσιαστική εξειδίκευση στον χώρο, ιδίως μέσω των ΤΠΣ/ΕΠΣ και των ειδικών εργαλείων φέρουσας ικανότητας”.
Σύμφωνα με όσα ανέλυσε παρακάτω, η βασική θέση που πρέπει να αποτυπωθεί είναι ότι “τα οριζόντια αριθμητικά όρια κλινών, ιδίως τα όρια των 100 και 350 κλινών, δεν μπορούν να αποτελούν αυτοτελές και απόλυτο κριτήριο αποδοχής ή αποκλεισμού μιας τουριστικής επένδυσης. Εφόσον διατηρηθούν, πρέπει να έχουν κατευθυντήριο και μεταβατικό χαρακτήρα, μέχρι την ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού Α΄ επιπέδου και την επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας κάθε νησιωτικής ή επιμέρους χωρικής ενότητας”.
Ακόμη για το πραγματικό κριτήριο βιώσιμης χωροταξίας ανέφερε πως “δεν είναι μόνο ο αριθμός των κλινών, αλλά το συνολικό περιβαλλοντικό, χωρικό και κοινωνικό αποτύπωμα κάθε δραστηριότητας. Η αξιολόγηση πρέπει να συνδέεται με το υδατικό ισοζύγιο, τα λύματα, τα στερεά απόβλητα, την ενεργειακή επάρκεια και αυτοπαραγωγή, την κινητικότητα, την κλιματική προσαρμογή και από πλευράς κοινωνικού αποτελέσματος, το ισοζύγιο θέσεων εργασίας, την πληθυσμιακή εξέλιξη, το παραγόμενο εισόδημα και τις ευκαιρίες που το κάθε νησί δίνει ή όχι στους νέους του ώστε να τους κρατήσει”.
Την ίδια ώρα, συμπλήρωσε πως “και η τελευταία παράμετρος, εξαιρετικά υψηλής εθνικής σημασίας για τα ακριτικά νησιά δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσα από το πρίσμα του περιβαλλοντικού αποτυπώματος αλλά και του εθνικού σχεδιασμού διατήρησης ζωντανών κοινωνιών στα σύνορα της χώρας”.
Η φέρουσα ικανότητα όχι ως απλό αριθμητικό φίλτρο
Παρακάτω μίλησε για τη φέρουσα ικανότητα, για την οποία υπογράμμισε πως πρέπει να αναγνωριστεί ρητά “ως δυναμικό και επανεκτιμώμενο “εργαλείο” χωρικής πολιτικής”. Σύμφωνα με όσα εξήγησε ο κ. Χατζημάρκος, “δεν επιτρέπεται να αποτελεί παγιωμένο διοικητικό εμπόδιο, ούτε απλό αριθμητικό φίλτρο. Μεταβάλλεται όταν ολοκληρώνονται πραγματικές και λειτουργικές υποδομές, όταν βελτιώνεται η περιβαλλοντική επίδοση των μονάδων, όταν εφαρμόζονται αποτελεσματικά σχέδια διαχείρισης”. Για τον λόγο αυτό, πρόσθεσε πως “η Περιφέρεια ζητάει να προβλεφθεί σαφής μηχανισμός ετήσιας παρακολούθησης και επαναξιολόγησης της κατάταξης των περιοχών. Ο μηχανισμός αυτός πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικούς δείκτες, σε ελέγξιμα δεδομένα και σε συμμετοχή της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και της Διεύθυνσης Φέρουσας Ικανότητας, ώστε οι αποφάσεις να αντανακλούν την πραγματική νησιωτική εφαρμοσιμότητα και όχι μια στατική αποτύπωση παρωχημένων ή ελλιπών δεδομένων”.
Ζητούν αναδιατύπωση σε τρεις κατευθύνσεις
Κατά συνέπεια, το Περιφερειακό Συμβούλιο ζήτησε την αναδιατύπωση του σχεδίου ΚΥΑ προς τρεις κεντρικές κατευθύνσεις.
Πρώτον, ζήτησε τη ρητή σύνδεση με τα ΤΠΣ/ΕΠΣ και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό. Δεύτερον, απαίτησε τη μετατροπή των ποσοτικών ορίων σε κατευθυντήριους και μεταβατικούς δείκτες. Εισάγονται για πρώτη φορά ποσοτικά ανώτατα όρια κλινών (100 κλίνες σε νησιά κατηγορίας Α, 350 σε κατηγορία Β) που δεν περιλαμβάνονταν στη διαβουλευμένη ΣΜΠΕ του 2024 και δεν συνοδεύονται από καμία επιστημονική τεκμηρίωση. Γιατί 100 και όχι 50 ή 150 κλίνες; Η επιστημονικά τεκμηριωμένη απάντηση δεν υπάρχει. Επιπλέον, τα όρια αυτά δεν συναρτώνται ούτε με την ολοκλήρωση των κρίσιμων υποδομών (ύδρευση, διαχείριση απορριμμάτων, ενέργεια, μεταφορές κτλ) ούτε με την προαπαιτούμενη κάλυψη στεγαστικών αναγκών των μόνιμων κατοίκων, εργαζομένων και δημοσίων λειτουργών των νησιών.
Τρίτον, τόνισε πως το σχέδιο ΚΥΑ δεν περιλαμβάνει καμία απολύτως αναφορά στην κοινωνική κατοικία, παρότι αποτελεί το πλέον πιεστικό κοινωνικό ζήτημα των νησιωτικών προορισμών υψηλής τουριστικής κίνησης.
Μάλιστα, όπως πρόσθεσε και ο κ. Χατζημάρκος “είναι αδιανόητο ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό δεκαπενταετούς ισχύος να αγνοεί αυτή τη διάσταση, την ώρα που θεσμοθετεί αυθαίρετα όρια ανάπτυξης τουριστικών καταλυμάτων και τελικά να αγνοεί την πραγματικότητα που λέει ότι δεσμευτικό στοιχείο της βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης είναι ο εργαζόμενος που υπηρετεί αυτόν τον κλάδο της οικονομίας”.
Η συζήτηση ολοκληρώθηκε με τις τοποθετήσεις των επικεφαλής των παρατάξεων, κάποιοι από τους οποίους συμφώνησαν με το πλαίσιο που ανέλυσε ο περιφερειάρχης. Ο επικεφαλής της Λαϊκής Συσπείρωσης, Γιάννης Αγγέλου διευκρίνισε πως το θέμα της κοινωνικής κατοικίας ειδικότερα είναι πρώτιστο ζήτημα, ενώ επίσης ανέφερε πως πρέπει να προβλεφθεί η ρητή σύνδεση της χωροθέτησης νέων τουριστικών μονάδων με την επάρκεια κρίσιμων υποδομών. Και τέλος, η επικεφαλής των Ανοιχτών Οριζόντων Ν. Αιγαίου, Χρύσα Καραγιάννη κατέθεσε δικές της προτάσεις.
Τι ζητάει το Περιφερειακό Συμβούλιο
Βάσει των ανωτέρω που ανέλυσε ο περιφερειάρχης, το Περιφερειακό Συμβούλιο ζητάει:
α. Κατευθυντήριο και μεταβατικό χαρακτήρα των ποσοτικών ορίων του άρθρου 5 της ΚΥΑ, που να ισχύουν μέχρι την έγκριση των ΤΠΣ/ΕΠΣ του Προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης» ή την εκπόνηση της οικείας Έκθεσης Εκτίμησης Φέρουσας Ικανότητας.
β. Ρητή σύνδεση της χωροθέτησης νέων τουριστικών μονάδων με την επάρκεια κρίσιμων υποδομών.
γ. Ενσωμάτωση ειδικού κεφαλαίου για την κοινωνική κατοικία στο ΕΧΠ-Τ, με ισχυρά χωρικά κίνητρα (τα μόνα που μπορούν να απαντήσουν στην απόκτηση προσιτής στέγης) προκειμένου ο σχεδιασμός να αγκαλιάσει τον κρισιμότερο παράγοντα αυτού του σχεδίου που δεν είναι άλλος από τον άνθρωπο.
δ. Θεσμική συμμετοχή της Περιφέρειας και της Διεύθυνσης Φέρουσας Ικανότητας σε όλα τα παραπάνω σημεία, και μετατροπή του Νοτίου Αιγαίου σε πιλοτική Περιφέρεια βιώσιμου τουρισμού, αξιοποιώντας την εμπειρία των τεσσάρων πιλοτικών έργων Βιωσιμότητας που έχουν τρέξει στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, του προγράμματος “AstyMove” στην Αστυπάλαια, του προγράμματος “Gr-Eco Islands” στην Χάλκη, του προγράμματος “Tilos-Just go Zero” στην Τήλο και του προγράμματος “The Rhodes Co-Lab” στην Ρόδο. Τουλάχιστον δύο εξ αυτών των προγραμμάτων, τα προγράμματα “Gr-Eco Islands” της Χάλκης και “Tilos-Just go Zero” της Τήλου, σήμερα μεταφέρονται ως εμπειρίες και τεχνογνωσία στα νησιά όλης της πατρίδας.
ε. Την απόρριψη κάθε σκέψης επιβολής ενός νέου περιβαλλοντικού τέλους και την αξιοποίηση του τέλους ανθεκτικότητας για τη χρηματοδότηση των σύγχρονων υποδομών που τα νησιά έχουν ανάγκη.
