Στην ενίσχυση και επέκταση του δικτύου παρακολούθησης στο ηφαιστειακό σύμπλεγμα της Σαντορίνης, προχώρησε η Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ), συνεχίζοντας μια πολυετή επιστημονική δραστηριότητα που επικεντρώνεται σε ένα από τα σημαντικότερα ηφαιστειακά συστήματα της Μεσογείου.
Η νέα αναβάθμιση αφορά στην ενίσχυση των υποδομών καταγραφής γεωφυσικών και περιβαλλοντικών δεδομένων, με στόχο τη συνεχή παρακολούθηση της δραστηριότητας του ηφαιστείου, αλλά και τη βελτίωση της δυνατότητας πρόληψης και διαχείρισης πιθανών γεωκινδύνων.
Η Σαντορίνη αποτελεί διαχρονικά σημείο ιδιαίτερου επιστημονικού ενδιαφέροντος για την ελληνική και διεθνή ερευνητική κοινότητα, καθώς το ηφαιστειακό της σύστημα θεωρείται ένα από τα πιο ενεργά και μελετημένα στην Ευρώπη.
Δ. Γκούτης: "Όσο δεν υπάρχουν αλλαγές, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας"
Ο γενικός διευθυντής της ΕΑΓΜΕ, Διονύσιος Γκούτης μίλησε στην "Κοινή Γνώμη" για την αναβάθμιση και επέκταση του δικτύου παρακολούθησης στο ηφαίστειο της Σαντορίνης, εξηγώντας τη σημασία της συνεχούς επιστημονικής καταγραφής δεδομένων για την πρόληψη και διαχείριση πιθανών γεωκινδύνων.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις νέες τεχνολογίες και στα συστήματα που εγκαθίστανται για την ενίσχυση της παρακολούθησης του ηφαιστειακού συμπλέγματος.
Πόσο σημαντική θεωρείτε την επέκταση και την αναβάθμιση του δικτύου παρακολούθησης για την επιστημονική και επιχειρησιακή ασφάλεια της Σαντορίνης;
"Η παρακολούθηση του ηφαιστείου της Σαντορίνης και γενικότερα του ηφαιστειακού τόξου γίνεται εδώ και πολλές δεκαετίες από την επιστημονική κοινότητα και φυσικά από την ΕΑΓΜΕ, η οποία έχει συγκεκριμένο ρόλο πάνω σε αυτό το αντικείμενο. Μετά και την πρόσφατη σεισμοηφαιστειακή δραστηριότητα που είχαμε πέρυσι στη Σαντορίνη, έγινε ακόμη πιο ξεκάθαρη η ανάγκη να ενισχύσουμε και να επεκτείνουμε το δίκτυο παρακολούθησης.
Αυτό ακριβώς προσπαθούμε να κάνουμε μέσα από την εγκατάσταση νέων σταθμών και νέων συστημάτων καταγραφής. Παράλληλα, ετοιμάζουμε και επιπλέον εξοπλισμό για την παρακολούθηση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Πρόκειται για μια συνολική προσπάθεια που ενισχύεται και μέσω χρηματοδότησης από το Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας.
Η παρακολούθηση φυσικά δεν αρχίζει τώρα, γινόταν και πριν. Όμως οι ανάγκες εξελίσσονται, η τεχνολογία βελτιώνεται και εμείς οφείλουμε να προσαρμοζόμαστε και να αξιοποιούμε νέα εργαλεία. Στόχος μας είναι να υπάρχει συνεχής και έγκυρη επιστημονική εικόνα για το ηφαίστειο, ώστε να μπορεί να ενημερώνεται άμεσα τόσο η Πολιτική Προστασία, όσο και η πολιτική ηγεσία, εφόσον χρειαστεί να ληφθούν αποφάσεις ή προληπτικά μέτρα".
Τι ακριβώς παρακολουθούν οι σταθμοί της ΕΑΓΜΕ και πως αξιοποιούνται τα δεδομένα που συλλέγονται;
"Αυτή τη στιγμή παρακολουθούμε σε πραγματικό χρόνο πιθανές μεταβολές θερμοκρασίας σε συγκεκριμένα σημεία της Παλαιάς και της Νέας Καμένης, όπου έχουν τοποθετηθεί γεωθερμόμετρα. Παράλληλα, προχωράει και η εγκατάσταση αυτοματοποιημένου συστήματος που θα καταγράφει πιθανές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Το σημαντικό είναι ότι όλα αυτά τα δεδομένα αποστέλλονται τηλεμετρικά απευθείας στα κεντρικά της ΕΑΓΜΕ και παρακολουθούνται συνεχώς από τους αρμόδιους επιστήμονες. Ταυτόχρονα, και άλλοι ερευνητικοί φορείς έχουν εγκαταστήσει διαφορετικού τύπου όργανα, όπως σεισμογράφους και συστήματα GNSS, ώστε να υπάρχει μια συνολική και ολιστική εικόνα της συμπεριφοράς του ηφαιστείου.
Η δουλειά μας είναι σε μεγάλο βαθμό "αθόρυβη", γιατί ουσιαστικά παρακολουθούμε τη φυσιολογική κατάσταση του συστήματος και προσπαθούμε να εντοπίσουμε αν εμφανιστεί κάποια μεταβολή. Όσο δεν υπάρχουν αλλαγές, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Αν όμως αρχίσουμε να καταγράφουμε διαφοροποιήσεις, τότε αυτές πρέπει να αξιολογηθούν και να ερμηνευτούν επιστημονικά, ώστε να καταλάβουμε αν πρόκειται για μια ήπια δραστηριότητα ή για κάτι που χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή και πιθανώς μέτρα πολιτικής προστασίας.
Τη δεδομένη στιγμή δεν υπάρχει κάποιο ανησυχητικό φαινόμενο στην περιοχή. Ωστόσο, η συνεχής παρακολούθηση είναι απαραίτητη ώστε να μπορούμε να βρισκόμαστε πάντα μπροστά από τις εξελίξεις και να έχουμε άμεση εικόνα του ηφαιστείου".
Πόσο κρίσιμη είναι η συνεχής παρακολούθηση του ηφαιστείου της Σαντορίνης;
"Η συνεχής παρακολούθηση της Σαντορίνης είναι απολύτως απαραίτητη και αποτελεί μια διαδικασία που γίνεται εδώ και δεκαετίες και θα συνεχιστεί. Η Σαντορίνη είναι ένας γεωλογικά ενεργός τόπος και οφείλουμε να γνωρίζουμε διαρκώς πώς συμπεριφέρεται το ηφαιστειακό της σύστημα.
Οι επιστήμονες, οι τεχνικοί και τα κλιμάκια της ΕΑΓΜΕ θα συνεχίσουν να βρίσκονται συχνά στο νησί, όχι επειδή υπάρχει αυτή τη στιγμή κάποιο ενεργό επεισόδιο, αλλά γιατί αυτή είναι η δουλειά μας, να παρακολουθούμε, να καταγράφουμε και να αναλύουμε επιστημονικά δεδομένα.
Η Σαντορίνη είναι μια περιοχή με ιδιαίτερη γεωλογική σημασία, αλλά ταυτόχρονα και ένας προορισμός με πολύ μεγάλη τουριστική δραστηριότητα και έντονη ανθρώπινη παρουσία. Για αυτό είναι κρίσιμο να υπάρχει συνεχής και αξιόπιστη επιστημονική ενημέρωση, ώστε αν ποτέ χρειαστεί, να μπορούν να ληφθούν έγκαιρα και σωστά μέτρα για την προστασία των πολιτών και του νησιού".
Συνεχής παρακολούθηση σε 24ωρη βάση
Η ΕΑΓΜΕ διατηρεί από το 2013 δίκτυο σταθμών παρακολούθησης στην ευρύτερη περιοχή της Σαντορίνης. Σήμερα λειτουργούν τρεις σταθμοί καταγραφής, καθώς και ένας τηλεμετρικός σταθμός βάσης νέας τεχνολογίας, οι οποίοι συλλέγουν δεδομένα σε 24ωρη βάση. Μέσα από το σύστημα αυτό καταγράφονται κρίσιμες παράμετροι που σχετίζονται με τη λειτουργία του ηφαιστείου και των υδροθερμικών πεδίων της περιοχής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η θερμοκρασία και η στάθμη της θάλασσας σε περιοχές υποθαλάσσιων θερμών πηγών στην Παλαιά και τη Νέα Καμένη, αλλά και οι μεταβολές θερμοκρασίας στις ζώνες υδροθερμικής δραστηριότητας.
Τα στοιχεία που συλλέγονται αποστέλλονται και επεξεργάζονται σε πραγματικό χρόνο, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρακολουθούν διαρκώς τη συμπεριφορά του ηφαιστειακού συστήματος και να εντοπίζουν πιθανές μεταβολές. Σύμφωνα με την ΕΑΓΜΕ, η συνεχής αυτή διαδικασία συμβάλλει ουσιαστικά στη βαθύτερη κατανόηση της γεωλογικής δραστηριότητας της περιοχής και ενισχύει την επιχειρησιακή ετοιμότητα απέναντι σε πιθανούς φυσικούς κινδύνους.
Η Σαντορίνη ως "φυσικό εργαστήριο"
Η ευρύτερη περιοχή της Σαντορίνης θεωρείται εδώ και δεκαετίες ένα μοναδικό φυσικό πεδίο έρευνας για τους επιστήμονες, λόγω των ιδιαίτερων γεωλογικών χαρακτηριστικών και της ιστορίας των ηφαιστειακών εκρήξεων που έχουν καταγραφεί στην περιοχή. Η δραστηριότητα του ηφαιστείου και των υποθαλάσσιων θερμών πηγών προσφέρει σημαντικά δεδομένα για τη μελέτη γεωδυναμικών φαινομένων, ενώ παράλληλα η παρακολούθηση τέτοιων περιοχών συνδέεται άμεσα με ζητήματα πολιτικής προστασίας και δημόσιας ασφάλειας.
Η ΕΑΓΜΕ επισημαίνει ότι η επιστημονική παρακολούθηση δεν περιορίζεται μόνο στην έρευνα, αλλά αποτελεί και εργαλείο πρόληψης, ιδιαίτερα σε περιοχές με αυξημένη τουριστική δραστηριότητα και έντονη ανθρώπινη παρουσία, όπως η Σαντορίνη. Στο πλαίσιο αυτό, η αναβάθμιση του δικτύου θεωρείται σημαντική τόσο για την επιστημονική κοινότητα όσο και για την τοπική κοινωνία, καθώς επιτρέπει τη διαρκή συλλογή δεδομένων και την καλύτερη κατανόηση πιθανών μεταβολών στο ηφαιστειακό περιβάλλον.
Σχεδιάζεται περαιτέρω επέκταση του δικτύου
Σύμφωνα με την ΕΑΓΜΕ, το επόμενο διάστημα προβλέπεται η εγκατάσταση νέων σταθμών παρακολούθησης στην ευρύτερη περιοχή της Σαντορίνης, προκειμένου να ενισχυθούν ακόμη περισσότερο οι ερευνητικές και επιχειρησιακές δυνατότητες του συστήματος. Η επέκταση αυτή αναμένεται να προσφέρει μεγαλύτερη ακρίβεια στην καταγραφή δεδομένων και πιο ολοκληρωμένη εικόνα της δραστηριότητας του ηφαιστειακού συμπλέγματος.
Τέλος, να σημειωθεί πως το έργο υλοποιείται σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μελέτης και Παρακολούθησης του Ηφαιστείου Σαντορίνης (ΙΜΠΗΣ), τη ΓΕΩΘΗΡΑ και τον Δήμο Θήρας, στο πλαίσιο μιας κοινής προσπάθειας που συνδυάζει την επιστημονική έρευνα με την ενίσχυση της δημόσιας ασφάλειας.
