Το 1822 ήταν η αρχή μίας νέας πόλης. Η Σύρος ως τότε ήταν αραιοκατοικημένη και άγνωστη στον κόσμο. Οι κάτοικοί της, αγρότες και λίγοι ναυτικοί σε μικρά καΐκια, δεν ξεπερνούσαν τους 4.000. Η Ελληνική όμως Επανάσταση... “ως άλλη Λητώ περιπλανώμενη και ωδίνουσα εγέννησε – φιλοξενηθείσα εν Σύρω την Ερμούπολιν” (μετάφραση Γάλλου ιστορικού). Και τότε η ίδρυσή της έμελλε να αλλάξει ριζικά την τύχη του νησιού... αλλά και της τότε ελεύθερης Ελλάδος. Από το1821 καταπλέουν στη Σύρο πλοιάρια και αποβιβάζουν στις κατάξερες, αλλά ασφαλείς ακτές της, τους διωγμένους και ανυπεράσπιστους Έλληνες – Χιώτες – Σμυρναίους – Κυδωνιείς – Ψαριανούς... και αυτοί ήταν οι πρώτοι οικιστές. Αλλά και αργότερα φτάνουν στη Σύρο πρόσφυγες από κάθε ελληνική γωνιά, αναζητώντας ασφαλές καταφύγιο. Στο νησί δεν υπήρχαν Τούρκοι. Οι δραστηριότητες της Καθολικής Εκκλησίας και το κυριότερο η Γαλλική προστασία, δημιούργησαν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ασφάλεια των προσφύγων και για την πρόοδο του νησιού. Δεν ήταν όμως τυχαία η ανάπτυξη που ακολούθησε. Στηρίχθηκε στη σωστή οργάνωση στις ικανότητες των προσφύγων. Το λιμάνι της Σύρου γνώρισε ξεχωριστή κίνηση στα χρόνια της επανάστασης και μετά. Λίγο αργότερα (1823-1828) με τη δημιουργία του Ελληνικού κράτους, το νησί αναδεικνύεται σε εμπορικό κέντρο με διεθνή σημασία. Στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, εποχή που το εμπόριο, εισαγωγικό και εξαγωγικό, αλλά και οι επικοινωνίες γενικότερα. Γίνονταν κυρίως από τη θάλασσα. Η Ερμούπολη αποτελεί τη γέφυρα που συνδέει την Ελλάδα με τα μεγάλα εμπορικά κέντρα της Ευρώπης, αλλά και τις χώρες της Ανατολής. Ο φιλέλληνας λόρδος Nugent είχε πει ότι “η λεωφόρος της Ελλάδος είναι η θάλασσα,” θέλοντας να τονίσει την σπουδαιότητα της ναυτιλίας στην οικονομική ζωή της χώρας μετά την απελευθέρωση. Η ναυτιλιακή ανάπτυξη της Σύρου ήταν μεγάλη. Η εταιρεία “ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΤΜΟΠΛΟΙΑ” ιδρύθηκε στη Σύρο το 1856! και διασκόρπισε τις υπηρεσίες της σε ολόκληρο το Αρχιπέλαγος, εξυπηρετώντας για πολλά χρόνια τα ελληνικά παράλια... και όχι μόνον. Η Σύρος είναι η πρώτη “νήσος – πόλις” της νεότερης Ελλάδας που γνώρισε μεγάλη εμπορική και ναυτιλιακή ανάπτυξη. Έγινε γνωστή σ’ όλο τον κόσμο της Ευρώπης, ως η εμπορική πρωτεύουσα της Ελλάδας. Μεγάλα ονόματα πλοιοκτητών – εφοπλιστών τίμησαν την... “Αρχόντισσα” όπως ονόμαζαν την αγαπημένη τους “Ερμούπολη”! Κουλουκουντής, Ρεθύμνης, Πατέρας, Βάτης, Φουστάνος, Βαλμάς, Γουλανδρής κ.α. Απόγονοί τους, αλλά και πολλοί πλοιοκτήτες, σήμερα, χαίρονται να ζουν για ένα διάστημα σε τούτο το νησί, ή σ’ ένα αρχοντικό από τα παλιά στην Ερμούπολη, ή σ’ ένα πανέμορφο νεόκτιστο σπίτι σε μια εξοχή κοντά στη θάλασσα. Με την πετυχημένη δράση της Ελληνικής Ακτοπλοΐας, συμβαδίζει και η ανάπτυξη των ναυπηγείων. Σ’ αυτά τα ναυπηγεία, οι “εξωγήινοι οικιστές”, χωρίς να πάρουν τίποτε από το ανύπαρκτο άλλωστε τότε κράτος, δούλεψαν σαν εργατικές μέλισσες και κατάφεραν το θαύμα. Με τη ναυτιλία και τις ναυπηγοκατασκευές, αλλά και με το εμπόριο και τη βιομηχανία έγιναν οι τεράστιες επενδύσεις, που για δεκαετίες ολόκληρες, η Σύρα ήταν το μοναδικό κέντρο ανάπτυξης της τότε Ελλάδας. Οι ευρωπαϊκοί χάρτες, στη θέση της Ελλάδας σημείωναν Syra με κόκκινη βούλα. Τα καράβια που έφταναν στην Μαρσίλια ή την Λόντρα ή την Οντέσσα και τ’ άλλα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, αναγραφόταν ως τόπος νηολογίου... η Syra.
ΝΕΩΡΙΟΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΟΥΡΓΕΙΑ ΣΥΡΟΥ
Τον Απρίλιο του 1861 εγκαινιάστηκε το ατμοκίνητο σιδηρουργείο... “μοναδικόν εν τη Ανατολή Καθίδρυμα”που έγινε γνωστό ως “Νεώρειον και Μηχανουργεία Σύρου.” Το μηχανουργείο δημιουργήθηκε από τον Σταύρο Μπαρμπέτα (έφθασε στη Σύρο από το Αϊβαλί της Σμύρνης) και αρχιμηχανικός ήταν ο Άγγλος David Smith. Το Νεώριον ανελάμβανε και... πολύ αργότερα αναλάμβανε επισκευές αλλά και κατασκευές (τότε) καινούργιων πλοίων. Τότε τον 19ο αιώνα ήταν και σχολείο για τα νεαρά Ελληνόπουλα, όσα ήθελαν να ασχοληθούν με την ναυπηγική και την μηχανολογία γενικότερα. Πολλοί άνθρωποι που έφθασαν στη Σύρο από τη Χίο, μετά την καταστροφή του 1822 από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τα Ψαρά, αλλά και άλλες περιοχές της νότιας Ασίας, δημιούργησαν και τους ταρσανάδες και το πρώτο ναυπηγείο, το Νεώριο. Σπουδαίοι τεχνίτες και ναυπηγοί ήταν ο Νίκος Παγίδας, ο Χρίστος Κρυστάλλης και αρκετοί άλλοι. Στις αρχές του 1859, ο διάσημος Γάλλος μυθιστοριογράφος Αλέξανδρος Δουμάς, θέλησε να επισκεφθεί την Ερμούπολη και παρήγγειλε στον Συριανό “Ταρσανά”, την κατασκευή μιας κομψής και ωραίας ημιολίας (γολέτα) με το όνομα “ΜΟΝΤΕΧΡΗΣΤΟΣ”. Ναυπηγός ήταν ο Νίκος Παγίδας. Συνεχίζεται...
