Ένα τρίμηνο πυκνών εξελίξεων ξεκινά, εν μέσω βαθέος θέρους, για το ελληνικό πρόγραμμα υδρογονανθράκων.
Η αυξημένη κινητικότητα που καταγράφεται από τον περασμένο Νοέμβριο, όταν η ExxonMobil εισήλθε στο «Μπλοκ 2», οδηγεί πλέον στην τελική ευθεία για την πρώτη υπεράκτια ερευνητική γεώτρηση εδώ και περίπου 40 χρόνια. Σε μια παράλληλη εξέλιξη, η νέα διεθνής διαγωνιστική διαδικασία της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) για σεισμικές έρευνες στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή της Δυτικής και Νότιας Ελλάδας εκπέμπει ισχυρό σήμα τόσο για την προετοιμασία ενός νέου γύρου παραχωρήσεων όσο και για την ταχύτερη ωρίμανση των υφιστάμενων.
Το «Μπλοκ 2»
Στο πιο ώριμο οικόπεδο του προγράμματος, το «Μπλοκ 2» στο Βόρειο Ιόνιο, η κοινοπραξία υπό την Energean υπέβαλε την προηγούμενη Παρασκευή στο ΥΠΕΝ την ογκώδη Μελέτη Περιβαλλοντικών και Κοινωνικών Επιπτώσεων (ΜΠΚΕ), θέτοντας σε κίνηση τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, που, βάσει του ισχύοντος πλαισίου, διαρκεί περίπου 100 ημέρες. Στη διαδικασία περιλαμβάνεται η δημόσια διαβούλευση επί της ΜΠΚΕ στην οποία θα κληθούν να γνωμοδοτήσουν, μεταξύ άλλων, οι Περιφέρειες Ιονίων Νήσων και Ηπείρου, οι αρμόδιες αρχαιολογικές και λιμενικές υπηρεσίες, το ΓΕΕΘΑ και άλλοι φορείς.
Το χρονοδιάγραμμα είναι ασφυκτικό, καθώς στόχος της κοινοπραξίας είναι η Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) να έχει εκδοθεί έως τον Νοέμβριο ή, το αργότερο, τον Δεκέμβριο, ώστε να δοθεί εγκαίρως εντολή κινητοποίησης στο μισθωμένο γεωτρύπανο Stena DrillMAX και να ξεκινήσει ο πλους του προς το Βόρειο Ιόνιο και τον στόχο «Ασωπός 1», που εκτιμάται πως ενδέχεται να περιέχει έως 270 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, με το λιμάνι της Ηγουμενίτσας να λειτουργεί ως βάση υποστήριξης.
Εφόσον όλα κυλήσουν ομαλά, έως τα τέλη Απριλίου θα υπάρχει μια πρώτη εικόνα για το εάν υπάρχει ανακάλυψη φυσικού αερίου ή πετρελαίου. Ενώ αυτά συμβαίνουν στο Βόρειο Ιόνιο, μια τεράστια θαλάσσια περιοχή, από την Κέρκυρα έως νότια της Κρήτης, «ανοίγει» εκ νέου σε σεισμική διερεύνηση, με τη σχετική διεθνή πρόσκληση της ΕΔΕΥΕΠ να δημοσιεύεται την Τρίτη στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διαδικασία κινήθηκε κατόπιν εκδήλωσης ενδιαφέροντος της βρετανικής PGS Exploration, εταιρείας που εντάσσεται πλέον στον όμιλο TGS μετά τη συγχώνευση TGS-PGS. Αξίζει να σημειωθεί πως είναι ο όμιλος PGS που είχε πραγματοποιήσει την περίοδο 2012-2013 την πρώτη μεγάλη σεισμική χαρτογράφηση του Ιονίου και των θαλάσσιων περιοχών νότια της Κρήτης.
Ανοίγει έτσι μια κρίσιμη περίοδος 90 ημερών για την υποβολή αιτήσεων από τις ενδιαφερόμενες σεισμογραφικές εταιρείες, η οποία θα «τρέχει» παράλληλα με τη διαδικασία έγκρισης της περιβαλλοντικής μελέτης για το «Μπλοκ 2». Η χρονική αυτή σύμπτωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μια ενδεχόμενη ανακάλυψη φυσικού αερίου στο Βόρειο Ιόνιο θα μπορούσε να ενισχύσει το ενδιαφέρον των πετρελαϊκών ομίλων, ακόμη και εταιρειών μεσαίου μεγέθους, για την περιοχή και, συνακόλουθα, τη ζήτηση για νέα δεδομένα. Η ύπαρξη λοιπόν σύγχρονων σεισμικών δεδομένων και η περαιτέρω ερευνητική ωρίμανση της ευρύτερης ζώνης, από το Βόρειο Ιόνιο έως το Λιβυ κό Πέλαγος, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που έχουν επιστραφεί στο Δημόσιο, μπορούν να περιορίσουν το γεωλογικό και επενδυτικό ρίσκο για τους επενδυτές, ανοίγοντας τον δρόμο για τη χάραξη νέων οικοπέδων και την είσοδο νέων εταιρειών στο ελληνικό πρόγραμμα.
Τα δεδομένα που θα προκύψουν, άλλωστε, θα είναι μη αποκλειστικής χρήσης («multiclient»), δηλαδή η σεισμογραφική εταιρεία που θα χρηματοδοτήσει τη σάρωση θα διαθέσει κατόπιν άδειες χρήσης των δεδομένων, μαζί με την επεξεργασία και τη βασική ερμηνεία τους, στους ενδιαφερόμενους. Έτσι το κόστος επιμερίζεται και οι πετρελαϊκές αποφεύγουν τον χρόνο και τη δαπάνη μιας αυτόνομης ερευνητικής εκστρατείας, ενώ αντίγραφα των στοιχείων και των πορισμάτων θα παραδίδονται στην ΕΔΕΥΕΠ, εμπλουτίζοντας την εθνική βάση σεισμικών δεδομένων.
Επιτάχυνση παραχωρήσεων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στη διαθέσιμη προς εξερεύνηση ζώνη περιλαμβάνονται και ήδη παραχωρημένα οικόπεδα, στα οποία βεβαίως οποιαδήποτε σεισμική δραστηριότητα προϋποθέτει την προηγούμενη έγγραφη συναίνεση των μισθωτών. Πρόκειται για το Μπλοκ 2 (ExxonMobil 60%, Energean 30% και HELLENiQ ENERGY 10%), το Μπλοκ Ιονίου (HELLENiQ ENERGY 100%) και το «Νοτιοδυτικά της Κρήτης» (ExxonMobil 70% και HELLENiQ ENERGY 30%), καθώς και για τα Μπλοκ 10, Α2, «Νότια της Πελοποννήσου», «Νότια της Κρήτης 1» και «Νότια της Κρήτης 2» (Chevron 70% και HELLENiQ ENERGY 30%).
Ποιο είναι, όμως, το κίνητρο για τις κοινοπραξίες που έχουν ήδη αποκτήσει δικαιώματα έρευνας στις συγκεκριμένες περιοχές να συναινέσουν στην εκ νέου χαρτογράφησή τους; Όπως εξηγούν στη «Ν» παράγοντες με άριστη γνώση της αγοράς, το βασικό όφελος εί ναι η επιτάχυνση της ωρίμανσης των παραχωρήσεων. Εφόσον ένα σεισμογραφικό σκάφος θα επιχειρεί ήδη στην ευρύτερη περιοχή, οι μισθωτές μπορούν να επιδιώξουν την ένταξη και των δικών τους οικοπέδων στο πρόγραμμα, αποκτώντας σύγχρονα δισδιάστατα ή τρισδιάστατα δεδομένα, ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η έρευνα σε κάθε μπλοκ. Έτσι, αντί κάθε κοινοπραξία να αναζητήσει και να ναυλώσει ξεχωριστά σεισμογραφικό σκάφος, μπορεί να αξιοποιήσει το πλοίο που θα εκτελεί ήδη εργασίες στην περιοχή και να αγοράσει από τη σεισμογραφική εταιρεία το δικαίωμα χρήσης των δεδομένων που την ενδιαφέρουν.
Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα κατάλληλα σεισμογραφικά σκάφη δεν είναι απεριόριστα, ενώ οι έρευνες πρέπει να πραγματοποιούνται μέσα σε συγκεκριμένα εποχικά παράθυρα, λόγω των περιβαλλοντικών περιορισμών για την προστασία των κητωδών. Μια κοινοπραξία θα μπορούσε επομένως κατ’ αυτόν τον τρόπο να επισπεύσει ακόμη και τρισδιάστατες έρευνες που, βάσει του αρχικού προγράμματος εργασι ών της, θα πραγματοποιούνταν έναν ή ενάμιση χρόνο αργότερα, αποφεύγοντας μια ξεχωριστή ναύλωση και πιθανές καθυστερήσεις μεταξύ των διαδοχικών ερευνητικών φάσεων.
Η γεωπολιτική σκακιέρα
Η γενικευμένη εικόνα επιτάχυνσης των διαδικασιών στο ελληνικό πρόγραμμα υδρογονανθράκων συνδέεται άρρηκτα με τις ευρύτερες γεωπολιτικές ανακατατάξεις με φόντο τους δύο μεγάλους πολέμους στην Ουκρανία και στο Ιράν, οι οποίοι αναβαθμίζουν τη σημασία της ασφάλειας εφοδιασμού για την Ευρώπη. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στο φυσικό αέριο και δευτερευόντως στο πετρέλαιο, καθώς πρόκειται για το καύσιμο στο οποίο η Ε.Ε. έχει αναγνωρίσει μεταβατικό ρόλο στην πορεία προς την απανθρακοποίηση, όμως παραμένει σε συντριπτικό βαθμό εξαρτημένη από τις εισαγωγές, παλαιότερα κυρίως από τη Ρωσία και πλέον ολοένα περισσότερο από το αμερικανικό LNG.
Από αυτή την άποψη, το ελληνικό πρόγραμμα υδρογονανθράκων αποτελεί τμήμα του ευρύτερου ενεργειακού παζλ που δια μορφώνεται στην Ανατολική και Κεντρική Μεσόγειο, με την πρώτη να προσελκύει ολοένα εντονότερα, κατά την τελευταία δεκαπενταετία, το ενδιαφέρον διεθνών ενεργειακών κολοσσών, μετά την ανακάλυψη μεγάλων κοιτασμάτων στην Κύπρο, την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Την αναβαθμισμένη σημασία της περιοχής ενισχύει εσχάτως η αυξανόμενη έμφαση στην ενεργειακή ασφάλεια, με φόντο τις διαδοχικές κρίσεις εφοδιασμού και ιδίως το πρόσφατο σοκ από τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, με αρκετά κράτη της περιοχής να αναθερμαίνουν τα προγράμματα έρευνας και αξιοποίησης υδρογονανθράκων.
Είναι ενδεικτικό, σε αυτό το πλαίσιο, ότι μόλις την Κυριακή ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, σε συνέντευξή του στο Associated Press, εκτίμησε ότι η τροφοδοσία των ευρωπαϊκών αγορών με κυπριακό φυσικό αέριο μπορεί να αρχίσει ήδη από τον Μάρτιο του 2028. Είχε προηγηθεί, στις 28 Ιουλίου, η λήψη της Τελικής Επενδυτικής Απόφασης από την κοινοπραξία Eni-TotalEnergies για την ανάπτυξη του κοιτάσματος «Κρόνος». Το αέριο θα μεταφέρεται μέσω υποθαλάσσιου αγωγού στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις επεξεργασίας του κοιτάσματος Ζορ στην Αίγυπτο και, στη συνέχεια, στη μονάδα της Νταμιέτα, όπου θα υγροποιείται προτού εξαχθεί στην Ευρώπη.
Τι περιλαμβάνει το 10ετές guidance της ΕΔΕΥΕΠ
Η ερευνητική γεώτρηση που προγραμματίζεται για τον Φεβρουάριο του 2027 στο «Μπλοκ 2», στο Βόρειο Ιόνιο, αποτελεί την πρώτη από μια σειρά εννέα πιθανών γεωτρήσεων σε οκτώ ενεργές θαλάσσιες παραχωρήσεις, τις οποίες περιλαμβάνει το δεκαετές guidance που παρουσίασε τον Φεβρουάριο η ΕΔΕΥΕΠ. Το πρόγραμμα, που αποτελεί ενδεικτικό σήμα προς την αγορά και όχι δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα, τοποθετεί μια πιθανή δεύτε η, επιβεβαιωτική γεώτρηση στο «Μπλοκ 2» στις αρχές του 2029, εφόσον η πρώτη οδηγήσει σε ανακάλυψη. Προηγουμένως, προβλέπει γεώτρηση στο «Μπλοκ Ιονίου» το πρώτο τρίμηνο του 2028, στο «Μπλοκ 10» στον Κυπαρισσιακό Κόλπο το δεύτερο τρίμηνο και στο «Νοτιοδυτικά της Κρήτης» το τρίτο τρίμηνο του ίδιου έτους.
Για τις παραχωρήσεις νοτίως της Πελοποννήσου και της Κρήτης, το guidance προβλέπει ερευνητική γεώτρηση στο «Α2» το δεύτερο ή τρίτο τρίμηνο του 2031, στη «Νότια Πελοπόννησο» στα τέλη του 2031 με αρχές του 2032, στη «Νότια Κρήτη 1» το δεύτερο ή τρίτο τρίμηνο του 2032 και στη «Νότια Κρήτη 2» στις αρχές του 2033. Σε αυτό το πλαίσιο, η περίοδος 2032-2035 προσδιορίζεται ως το πρώτο ρεαλιστικό παράθυρο πι θανής έναρξης εγχώριας παραγωγής υδρογονανθράκων, ανάλογα πάντοτε με τα ερευνητικά ευρήματα, τις αδειοδοτήσεις και τις επενδυτικές αποφάσεις των κοινοπραξιών.
Η διεθνής συζήτηση για την απανθρακοποίηση
Το σύνολο των τελευταίων εξελίξεων λαμβάνει χώρα ενόσω διεξάγεται διεθνώς μια ευρεία συζήτηση για τον ρόλο των υδρογονανθράκων, σε έναν πλανήτη που, θεωρητικώς σε έναν βαθμό, βαδίζει, υπό τη φλέγουσα πίεση της κλιματικής κρίσης, προς την απανθρακοποίηση. Από τη μία πλευρά, εκτιμάται ότι οι υδρογονάνθρακες θα εξακολουθήσουν να χρησιμοποιούνται για πολλές δεκαετίες, τόσο στην παραγωγή ενέργειας όσο και ως πρώτη ύλη για πλαστικά και άλλα πετροχημικά προϊόντα, ιδίως σε χρήσεις που δεν υποκαθίστανται εύκολα. Από την άλλη, υποστηρίζεται ότι το περιθώριο ανάπτυξης νέων κοιτασμάτων περιορίζεται, καθώς ορισμένες από τις μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη έχουν θέσει ως στόχο την ενίσχυση του εξηλεκτρισμού και την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας – η Ευρωπαϊκή Ένωση έως το 2050 και η Κίνα πριν από το 2060, με τους υδρογονάνθρακες να διατηρούν έναν πιο περιορισμένο ρόλο, κυρίως σε χρήσεις για τις οποίες δεν υπάρχουν εύκολα διαθέσιμες εναλλακτικές ή μπορούν να εφαρμοστούν τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα.
