Οι διακοπές αποτελούν για πολλούς τη μοναδική ευκαιρία μέσα στη χρονιά να ξεφύγουν από την πίεση της καθημερινότητας. Ωστόσο, το πόσο ξεκούραστοι θα επιστρέψουμε δεν εξαρτάται απαραίτητα από τη διάρκεια του ταξιδιού ή από το πόσο άψογα έχουμε οργανώσει κάθε λεπτομέρεια.
Όπως αναφέρει το BBC, η ψυχολογική έρευνα δείχνει ότι ακόμη και μια σύντομη απόδραση μπορεί να προσφέρει ουσιαστική ανάκαμψη, αρκεί να συνοδεύεται από πραγματική αποσύνδεση. Παράλληλα, η επιστροφή σε αγαπημένα μέρη, οι εμπειρίες που προκαλούν δέος και η αποδοχή μιας «αρκετά καλής» επιλογής μπορούν να κάνουν τις διακοπές πιο ξεκούραστες και απολαυστικές.
Η διάρκεια δεν είναι το παν
Η συνήθης αντίληψη θέλει τις μεγαλύτερες διακοπές να εξασφαλίζουν και μεγαλύτερη ανακούφιση από το στρες. Τα επιστημονικά δεδομένα, όμως, δεν επιβεβαιώνουν απαραίτητα αυτή την υπόθεση.
Η Franziska Speth, από το Dresden University of Technology, και οι συνεργάτες της ανέλυσαν τα αποτελέσματα 13 μελετών και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η διάρκεια των διακοπών επηρεάζει ελάχιστα την αίσθηση ψυχικής αποκατάστασης. Με άλλα λόγια, ένα σύντομο ταξίδι μπορεί να μας «φορτίσει» σχεδόν όσο και μια πολυήμερη απόδραση.
Υπάρχει, ωστόσο, μία βασική προϋπόθεση: να απομακρυνθούμε πραγματικά από όσα μας πιέζουν στην καθημερινότητα. Όσο μεγαλύτερη είναι η ψυχολογική αποσύνδεση από την εργασία, τόσο καλύτερη είναι η διάθεση τόσο κατά τη διάρκεια των διακοπών όσο και μετά την επιστροφή.
Αυτό σημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι ο συνεχής έλεγχος των επαγγελματικών email και των ειδοποιήσεων μπορεί να ακυρώσει σημαντικό μέρος του οφέλους. Ο Ethan Kross, ψυχολόγος στο University of Michigan και συγγραφέας του βιβλίου Shift: How To Manage Your Emotions So They Don’t Manage You, προτείνει ουσιαστικά ένα καθαρό διάλειμμα: κλειστές ειδοποιήσεις και ενεργοποιημένο μήνυμα απουσίας.
Γιατί επιστρέφουμε στα ίδια μέρη
Δεν είναι απαραίτητο κάθε ταξίδι να οδηγεί σε έναν άγνωστο προορισμό. Η επιστροφή σε ένα αγαπημένο μέρος μπορεί να λειτουργήσει ιδιαίτερα θετικά για την ψυχική μας κατάσταση, λόγω του λεγόμενου «δεσμού με τον τόπο» – ή place attachment.
Ορισμένοι χώροι συνδέονται στη μνήμη μας με αισθήματα ασφάλειας, ηρεμίας και ευτυχίας. Η επίδρασή τους δεν προέρχεται απαραίτητα από κάποιο αντικειμενικό χαρακτηριστικό τους, αλλά από τις προσωπικές εμπειρίες και τα συναισθήματα που έχουμε συνδέσει μαζί τους.
Για τον λόγο αυτό, δεν υπάρχει τίποτα το «βαρετό» στην επιλογή του ίδιου νησιού, της ίδιας παραλίας ή μιας γνώριμης πόλης, εφόσον το συγκεκριμένο μέρος μάς προσφέρει γαλήνη. Η νοσταλγία, άλλωστε, έχει συνδεθεί με θετικές επιδράσεις στην ψυχική ευεξία.
Ακόμη και σε έναν καινούργιο προορισμό, μπορούμε να αναζητήσουμε χώρους που θυμίζουν εκείνους στους οποίους αισθανόμαστε καλύτερα: ένα πάρκο, έναν βοτανικό κήπο, μια ήσυχη γειτονιά ή ένα σημείο κοντά στη θάλασσα.
Η σημασία του δέους
Οι διακοπές μπορούν επίσης να μας βοηθήσουν να δούμε τα προβλήματά μας από διαφορετική οπτική γωνία. Σύμφωνα με τον Kross, οι εμπειρίες που προκαλούν δέος διευρύνουν την προσοχή μας και περιορίζουν την τάση να ανακυκλώνουμε διαρκώς τις ίδιες ανησυχίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί έρευνα σε ανθρώπους που συμμετείχαν σε κατάβαση με φουσκωτές βάρκες στον Green River της Utah. Παρά τη σωματική δυσκολία της δραστηριότητας, πολλοί από τους συμμετέχοντες, ανάμεσά τους και βετεράνοι που διέτρεχαν κίνδυνο εμφάνισης μετατραυματικού στρες, δήλωσαν αισθητά λιγότερο στρες στο τέλος της εμπειρίας.
Ο ισχυρότερος παράγοντας πίσω από αυτή τη μεταβολή ήταν το δέος που τους προκάλεσε το φυσικό τοπίο. Αντίστοιχη επίδραση, όμως, μπορεί να έχει ένα εντυπωσιακό αστικό τοπίο, ένα ιστορικό μνημείο, μια συναυλία ή ένα έργο τέχνης. Το ζητούμενο είναι να συναντήσουμε κάτι αρκετά μεγάλο ή ιδιαίτερο ώστε, έστω για λίγο, να μας βγάλει από τον στενό κύκλο των προσωπικών μας ανησυχιών.
Η παγίδα των «τέλειων» διακοπών
Το τελευταίο μυστικό είναι ίσως και το δυσκολότερο στην εποχή των αμέτρητων αξιολογήσεων, των social media και του φόβου ότι κάπου αλλού συμβαίνει κάτι καλύτερο: να σταματήσουμε να προσπαθούμε να βελτιστοποιήσουμε κάθε στιγμή.
Οι ψυχολόγοι διακρίνουν δύο βασικές προσεγγίσεις στη λήψη αποφάσεων. Οι «maximisers» αναζητούν διαρκώς την καλύτερη δυνατή επιλογή, εξετάζοντας όλες τις εναλλακτικές. Αντίθετα, οι «satisficers» σταματούν την αναζήτηση μόλις βρουν κάτι που ανταποκρίνεται αρκετά καλά στις ανάγκες τους.
Οι δεύτεροι τείνουν να είναι περισσότερο ικανοποιημένοι. Όπως εξηγεί ο Ondrej Mitas, από το Breda University of Applied Sciences, η προσπάθεια να κάνουμε την τέλεια επιλογή μπορεί, παραδόξως, να μας αφήσει λιγότερο ευχαριστημένους από αυτήν.
Σε έρευνα που βασίστηκε σε 376 ερωτηματολόγια και 12 αναλυτικές συνεντεύξεις εργαζομένων στη Γερμανία, όσοι προσπαθούσαν να σχεδιάσουν τις διακοπές τους μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια εμφανίζονταν λιγότερο ικανοποιημένοι. Τα άκαμπτα προγράμματα και η διαρκής αμφιβολία μήπως είχαν επιλέξει κάτι καλύτερο υπονόμευαν την απόλαυση του ταξιδιού.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ενδέχεται να υπάρχουν και πολιτισμικές διαφορές, καθώς μεταγενέστερη, ακόμη αδημοσίευτη μελέτη σε Ολλανδούς ταξιδιώτες δεν εντόπισε την ίδια σύνδεση. Η γενική αρχή, πάντως, παραμένει χρήσιμη, λίγος προγραμματισμός είναι απαραίτητος, αλλά η εμμονή με την τελειότητα μπορεί να μετατρέψει τις διακοπές σε ακόμη μία υποχρέωση προς διεκπεραίωση.
Τελικά, το πιο ξεκούραστο ταξίδι δεν είναι απαραίτητα το μεγαλύτερο, το ακριβότερο ή το καλύτερα οργανωμένο. Είναι εκείνο στο οποίο κλείνουμε πραγματικά την πόρτα στη δουλειά, επιστρέφουμε σε όσα μας κάνουν να αισθανόμαστε ασφαλείς, αναζητούμε εμπειρίες που αλλάζουν την οπτική μας και αφήνουμε αρκετό χώρο στο απρόβλεπτο.
MoneyReview.gr με πληροφορίες BBC
