Μια ξεχωριστή συνάντηση της φωτογραφίας, της ιστορίας και της παράδοσης φιλοξενεί το Ίδρυμα Τηνιακού Πολιτισμού, μέσα από την έκθεση “Το φως ξεφυλλίζει τον χρόνο”, η οποία είναι αφιερωμένη στη γυναικεία ενδυμασία της Τήνου του 19ου αιώνα.
Η έκθεση που εγκαινιάζεται σήμερα Τετάρτη στις 8 το βράδυ, στις αίθουσες Βιτάλη - Σώχου, στον πρώτο όροφο του Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού, θα παραμείνει ανοιχτή στο κοινό έως τις 23 Νοεμβρίου, με ελεύθερη είσοδο.
Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκεται η γυναικεία φορεσιά της Τήνου, όχι μόνο ως στοιχείο ενδυματολογικής παράδοσης, αλλά και ως ένα ιστορικό τεκμήριο που αποτυπώνει την καθημερινότητα, την κοινωνική ζωή και την ταυτότητα των γυναικών μιας άλλης εποχής.
“Μέσα από το συγκεκριμένο project, η αναζήτηση και η αποτύπωση του οποίου διήρκησε για πολλά χρόνια, αναβιώνουν στιγμές από την καθημερινή ζωή, τις εργασίες, τις κοινωνικές συναναστροφές και τις γιορτές μιας τηνιακής οικογένειας του 19ου αιώνα”, δηλώνουν στην “Κοινή Γνώμη, η Χρύσα Παρασκευά και η Έφη Αλεξανδράκη.
Από την έρευνα στη φωτογραφική αφήγηση
“Η ανασύνθεση της τηνιακής γυναικείας φορεσιάς αποτελεί αποτέλεσμα μακρόχρονης έρευνας. Αφετηρία αποτέλεσε για εμένα το έργο του Μάρκου Φώσκολου, με καταγωγή από το Σμαρδάκιτο της Τήνου, ο οποίος τη δεκαετία του 1980 είχε συνεργαστεί με ιστορικούς του Μουσείου Μπενάκη για τον εντοπισμό στοιχείων της χαμένης τηνιακής φορεσιάς και την πρώτη ανασύνθεσή της. Με είχε εντυπωσιάσει το συγκεκριμένο έργο και έτσι αποφάσισα να ασχοληθώ με το συγκεκριμένο θέμα”, δήλωσε αρχικά στην εφημερίδα η υπεύθυνη της έρευνας, κα. Αλεξανδράκη.
Μάλιστα, όπως είπε, η διαδικασία αποτέλεσε μία μακροχρόνια έρευνα και συγκεκριμένα από το 2012. “Η έρευνα άρχισε ουσιαστικά από το 2012, αμέσως μετά από την έκθεση που ήταν αφιερωμένη στον Μάρκο Φώσκολο. Θυμάμαι ότι είχα εντυπωσιαστεί από τις ενδυμασίες που είχαν παρουσιαστεί. Είναι μία μακροχρόνια προσπάθεια, η οποία μπορώ να πω ότι συνεχίζεται, με στόχο να φθάσουμε σε ένα σημείο, όσο πιο κοντά στην ολοκληρωμένη αποτύπωση των στοιχείων.
Η έρευνα αυτή είχε πολλά στοιχεία, όπως η αναζήτηση υφασμάτων, χρωμάτων και κατασκευαστικών λεπτομερειών που προσεγγίζουν, όσο είναι δυνατόν, τα διαθέσιμα ιστορικά τεκμήρια”, υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
Ερωτώμενη εάν αυτή η έκθεση είναι το πρώτο δείγμα αυτής της αναζήτησης, σημείωσε ότι “το μεγαλύτερο μέρος των φωτογραφιών, αποτυπώνουν τα ρούχα που είχαν φτιαχτεί την περίοδο του 19ου αιώνα και πάνω σε αυτά “πατήσαμε”, δεν δημιουργήσαμε κάτι νέο. Η γυναικεία ενδυμασία της Τήνου ανήκει στον ευρύτερο ενδυματολογικό κόσμο των Κυκλάδων και του Αιγαίου, με συγγένειες με εκείνες της Σίφνου και της Άνδρου. Μετάξια και βαμβακερά, στόφες και βελούδα, κοσμήματα και κεφαλόδεσμοι δείχνουν τις εμπορικές επαφές του νησιού με την Ανατολή και τη Δύση. Παράλληλα, η φορεσιά αποτελούσε στοιχείο προσωπικής και κοινωνικής ταυτότητας, ενώ οι λεπτομέρειές της μπορούσαν να δηλώνουν την ηλικία, την οικογενειακή κατάσταση και την κοινωνική θέση μιας γυναίκας. Φυσικά αυτό θα συνεχιστεί, καθώς ακόμα μας υπολείπονται στοιχεία, όπως αυτά που έχουν να κάνουν με τον κεφαλόδεσμο”.
Στην επισήμανση ότι τα αποτελέσματα της έρευνας αποτελεί εκτός από πολιτιστικό και ιστορικό ντοκουμέντο, η κα. Αλεξανδράκη, επεσήμανε χαρακτηριστικά ότι “ναι θα μπορούσαμε να το πούμε και αυτό. Επόμενος στόχος μας είναι το υλικό που έχουμε συλλέξει να καταγραφεί ακόμη και σε βιβλίο”.
Οι φορεσιές μέσα από τη φωτογραφική αποτύπωση
Η συλλογή των στοιχείων όμως αποτέλεσε και την αφετηρία για τη δημιουργία της φωτογραφικής αφήγησης, μέσα από το φακό της φωτογράφου, Χρύσας Παρασκευά.
“Η φωτογράφηση κράτησε δύο χρόνια. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο 2018 και 2019 στη Μονή των Ουρσουλινών, στα Λουτρά της Τήνου. Σε ένα μοναδικό πραγματικά χώρο, όπου οι πέτρινοι τοίχοι, οι αυλές, οι διάδρομοι, ακόμη και τα έπιπλα και κυρίως το φυσικό φως, ενσωματώθηκαν στην ίδια τη φωτογραφική αφήγηση”, υπογράμμισε στην εφημερίδα κα. Παρασκευά, η οποία πρόσθεσε πως η έμπνευση για αυτή την πολύ όμορφη δουλειά ανήκει στην Έφη Αλεξανδράκη, η οποία και της πρότεινε την υλοποίηση του συγκεκριμένου project.
“Ήταν εκείνη δηλαδή που με έβαλε μέσα στον “κόσμο” της ενδυμασίας της παλιάς εποχής της Τήνου. Πρόκειται μία ανασύνθεση της ενδυμασίας των γυναικών του νησιού τον 19ο αιώνα, όπως αυτές παρουσιαζόταν στην καθημερινή ζωή, τις εργασίες, τις κοινωνικές συναναστροφές και τις γιορτές μιας τηνιακής οικογένειας. Δηλαδή έχουμε την εικόνα μιας οικογένειας από το 1750 και μετά, μέσα από τα έθιμα, τις παραδόσεις, τη μαγειρική, αλλά και τι φορούσαν σε κάθε περίπτωση, όπως σε γάμους και βαφτίσεις. Μιλάμε για μία συλλογή των στοιχείων που βασίστηκε σε ιστορικές μαρτυρίες, γκραβούρες περιηγητών, περιηγητικά κείμενα, ενδυματολογικές μελέτες και στη συγκριτική εξέταση σωζόμενων στοιχείων κυκλαδίτικων φορεσιών”, δήλωσε η κα. Παρασκευά, υπογραμμίζοντας στη συνέχεια ότι “η συγκεκριμένη φωτογράφιση είχε, εκτός όλων των άλλων και ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, καθώς ήταν ένα ταξίδι στο χρόνο, μέσα από το οποίο ανακάλυψα πράγματα που δεν γνώριζα. Μπορώ να πω ότι μαγεύτηκα”.
Κλείνοντας, η φωτογράφος τόνισε ότι η συγκεκριμένη έκθεση που θα είναι ανοιχτή για το κοινό έως τις 23 Νοεμβρίου, έχει και ιστορικά χαρακτηριστικά, τα οποία έχουν ως ως επίκεντρο και τη νεότερη γενιά του νησιού.
“Η έκθεση που πλαισιώνεται από 13 εικόνες, εκτός από τον πολιτιστικό της χαρακτήρα, έχει και ιστορικά στοιχεία τα οποία κυρίως είναι πολύ σημαντικά για τη νεότερη γενιά και γι’ αυτό, επιθυμία μας είναι μέσα σε αυτούς τους δύο μήνες που θα διαρκέσει, να μας επισκεφθούν οι μαθητές όλων των σχολείων, καθώς έχει μεγάλο ενδιαφέρον”, υπογράμμισε η κα Παρασκευά, ολοκληρώνοντας τις δηλώσεις της στην εφημερίδα.
