Ένα πολύτιμο τεκμήριο αφιερωμένο στην επέτειο των 200 χρόνων από την ονοματοδοσία της Ερμούπολης, βρίσκεται από τη Δευτέρα στις προθήκες του βιβλιοπωλείου “Σελεφαΐς” στη Σύρο.
Ο λόγος για το βιβλίο “Εικόνες από τις πρώτες δεκαετίες της Ερμούπολης”, του πολιτικού μηχανικού, Τάκη Γαλανόπουλου, ο οποίος μετά από μία πολύμηνη μελέτη, παρουσιάζει την εικόνα των πρώτων δεκαετιών από τη δημιουργία της, αλλά και τη διαδικασία μετασχηματισμού της, στη λαμπρή πόλη “κόσμημα” του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
Η έκδοσή του, που πλέον αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Ερμούπολης, είναι αποτέλεσμα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας που έρχεται να καλύψει την ανυπαρξία της Δημοτικής Αρχής Σύρου - Ερμούπολης, η οποία δεν είχε την πολιτική βούληση, αλλά και την ευθιξία, να περάσει στην έκδοση ενός αφιερώματος, προς τιμήν αυτής της τόσο σημαντικής ιστορικής στιγμής για την πόλη.
“Το βιβλίο είναι μία τέλεια μελέτη της ίδρυσης της Ερμούπολης. Συγχαρητήρια στον Τάκη Γαλανόπουλο, σπουδαίο πολιτικό μηχανικό, άριστο μελετητή της ιστορίας της Σύρου και πολύτιμο συνεργάτη των «Συριανών γραμμάτων». Ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στον Αθανάσιο Μαρτίνο, μεγάλο φίλο της Σύρου και των «Συριανών γραμμάτων», για τη συμβολή του στη πραγματοποίηση της”, δηλώνει στην εφημερίδα ο εκδότης του, Δημήτρης Βαρθαλίτης.
Από την πλευρά του, ο συγγραφέας του βιβλίου, Τάκης Γαλανόπουλος, μέσω της συνέντευξής του στην εφημερίδα, επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι “για τη συγγραφή του βιβλίου αυτού, συνδύασα την αγάπη μου για την ιστορία και την έρευνα με τις γνώσεις και δεξιότητες που έχω λόγω της επαγγελματικής μου ιδιότητας ως μηχανικού. Και αυτό, διότι το βιβλίο αναφέρεται μεν στην ιστορία, αλλά συγχρόνως πραγματεύεται την πολεοδομία και την αρχιτεκτονική”.
Τέλος, να σημειωθεί ότι 50 βιβλία αυτής της εξαιρετικά καλαίσθητης έκδοσης, η οποία τυπώθηκε στην Τυποκυκλαδική Α.Ε., θα δωριθούν εκ μέρους του κ. Βαρθαλίτη και του κ. Γαλανόπουλου προς τη Δημοτική Βιβλιοθήκη, με σκοπό μέρος αυτών, να δοθούν προς τους δημοτικούς συμβούλους.
- Κ. Γαλανόπουλε, μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο σας “Εικόνες από τις πρώτες δεκαετίες της Ερμούπολης”, το οποίο ουσιαστικά αφιερώνεται στα 200 χρόνια από την ονοματοδοσία της πόλης. Ποιο είναι το θέμα της συγκεκριμένης έκδοσης;
“Να σας ευχαριστήσω κατ’ αρχάς για την ευγενική σας πρόσκληση να πω δυο λόγια για το βιβλίο μου. Πάντα με απασχολούσε ποια ήταν η εικόνα της Ερμούπολης των πρώτων χρόνων από τη δημιουργία της. Διαβάζουμε στα βιβλία, που αναφέρονται στα πρώτα χρόνια της ζωής της, περιγραφές για ξύλινες παράγκες και πρόχειρα παραπήγματα, για δαιδαλώδη και δυσώδη στενά, για χοίρους που περιφέρονταν στην πόλη και οι αναφορές αυτές πάντα μου προκαλούσαν την περιέργεια αλλά συγχρόνως και το θαυμασμό, πως η πόλη αυτή των προσφύγων, η πόλη της ανάγκης, που γεννήθηκε μέσα στην λαίλαπα του πολέμου και της Ελληνικής Επανάστασης, κατόρθωσε να εξελιχθεί στη λαμπρή νεοκλασική πόλη, την οποία γνωρίζουμε. Έτσι με το βιβλίο αυτό προσπάθησα να ρίξω φως σε αυτή την - λίγο πολύ άγνωστη - εικόνα της Ερμούπολης, την εικόνα των δύο - τριών πρώτων δεκαετιών της ζωής της και να παρουσιάσω τις διαδικασίες και τις συνθήκες, μέσα από τις οποίες μετεξελίχθηκε και πήρε την μορφή της πόλης κόσμημα του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους”.
- Ποιος είναι ο λόγος που αφιερώσατε πολλές, θα έλεγα εργατοώρες, προκειμένου να έχουμε στα χέρια μας, αυτό το πολύ σημαντικό τεκμήριο της οικιστικής ανάπτυξης της Ερμούπολης του 19ου και 20ου αιώνα;
“Για τη συγγραφή του βιβλίου αυτού, συνδύασα την αγάπη μου για την ιστορία και την έρευνα με τις γνώσεις και δεξιότητες που έχω λόγω της επαγγελματικής μου ιδιότητας ως μηχανικού. Και αυτό, διότι το βιβλίο αναφέρεται μεν στην ιστορία, αλλά συγχρόνως πραγματεύεται την πολεοδομία και την αρχιτεκτονική. Βασικό στοιχείο της έρευνάς μου, που έγινε στο πολύτιμο και πλούσιο αρχείο του Δήμου Ερμούπολης, που φυλάσσεται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους στη Σύρο, ήταν η αποτύπωση της Ερμούπολης, που έγινε το 1835-37 από τον Βαυαρό μηχανικό Weber και το σχέδιο πόλεως του 1837, που σχεδιάστηκε από τον επίσης Βαυαρό μηχανικό Weiler. Έτσι για πρώτη φορά παρουσιάζεται και δίνεται μαζί με το βιβλίο ένα μεγάλο και ευκρινές αντίγραφο της αποτύπωσης του 1837, που επανασχεδιάστηκε για τους σκοπούς του βιβλίου και συγχρόνως μελετάται για κάθε γειτονιά της Ερμούπολης, πως αυτή ήταν μέχρι το 1837 και πως μετασχηματίστηκε με βάση το σχέδιο πόλεως, με όλα τα προβλήματα και τις δυσκολίες, που εμφανίστηκαν στην πορεία αυτή.
Στο βιβλίο περιγράφονται αναλυτικά οι ενέργειες του Δήμου για την εφαρμογή του σχεδίου πόλεως στο κέντρο της πόλης και στην αγορά, την κατασκευή του παραλιακού μώλου, τις λιθοστρώσεις των οδών, τη διάνοιξη και τις τροποποιήσεις στην οδό Ερμού, τη μακρόχρονη διαδικασία για την απαλλοτρίωση των εκτάσεων της πλατείας του Όθωνα (σήμερα πλατεία Μιαούλη) και την διαμόρφωσή της. Αναφέρονται επίσης οι δυσκολίες που παρουσιάστηκαν στην εφαρμογή του σχεδίου πόλεως, που οδήγησαν σε παρεκκλίσεις και αυθαιρεσίες.
Στα πλαίσια της μελέτης αυτής παρουσιάζονται και σχολιάζονται επίσης η δαγκεροτυπία (είδος φωτογραφίας της εποχής) της Ερμούπολης του 1843 και οι πρώτες φωτογραφίες της Ερμούπολης του 1852, μαζί με φωτογραφία τμήματος της πλατείας Μιαούλη, όταν αυτή ήταν ακόμα χωμάτινη”.
- Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά τα οποία παρουσιάζετε μέσα από την εκτεταμένη μελέτη σας και ποια κατά τη δική σας άποψη, είναι τα κυριότερα;
“Αναφέρθηκα ήδη στο κομμάτι της πολεοδομίας και του σχεδίου πόλεως. Ένα άλλο σημαντικό μέρος του βιβλίου μελετά το λεγόμενο πρόχωμα, το παραλιακό δηλαδή τμήμα της Ερμούπολης, που σχηματίστηκε από τους πρόσφυγες μπαζώνοντας τη θάλασσα, για να στεγάσουν πάνω σε αυτό το εμπόριο της πόλης. Το γεγονός αυτό είναι βεβαίως γνωστό, όμως στα βιβλία μέχρι σήμερα γίνονται μόνο σύντομες και ακροθιγείς αναφορές. Έτσι στο πρώτο μέρος του βιβλίου γίνεται μία εκτεταμένη μελέτη και παρουσιάζονται στοιχεία και συμπεράσματα, που δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Ενδιαφέρουσα είναι η ιστορία της μακρόχρονης αντιπαράθεσης που υπήρξε μεταξύ των ιδιοκτητών των κτισμάτων του προχώματος και του Ελληνικού Κράτους, που χαρακτήρισε τη γη που δημιουργήθηκε σαν Εθνική γη και απαίτησε την καταβολή αποζημιώσεων, μία διαδικασία που κράτησε πάνω από 30 χρόνια και ολοκληρώθηκε το 1861. Μέσα από αυτή την έρευνα και μελέτη έγινε δυνατό να «αποκρυπτογραφηθούν» στοιχεία του Ιστορικού Αρχείου, να ανασυστήσω το χαμένο σχέδιο Νικολαΐδη του προχώματος του 1853 και να αντιστοιχίσω τους πίνακες ιδιοκτητών του προχώματος με κάθε μία συγκεκριμένη ιδιοκτησία, εξάγοντας ενδιαφέροντα και χρήσιμα συμπεράσματα. Έτσι διαπιστώνουμε π.χ. ότι όλοι οι Δήμαρχοι της Ερμούπολης μέχρι και το 1850, ήταν ιδιοκτήτες του προχώματος, γεγονός που δείχνει τη σημασία και το ρόλο που έπαιξε η περιοχή αυτή στην ανάπτυξη και την εξέλιξη της πόλης.
Όλα τα στοιχεία που συλλέχτηκαν από την παραπάνω μελέτη αποτυπώθηκαν σε ένα χάρτη της Ερμούπολης, συμπληρώνοντάς τον με στοιχεία που προέκυψαν από την απογραφή δρόμων και ιδιοκτητών του 1864, την απογραφή του 1896, τουλάχιστον 180 σχέδια και μεγάλο αριθμό εγγράφων του 19ου αιώνα. Ο χάρτης αυτός της Ερμούπολης τυπωμένος σε μεγάλα σχέδια, περιλαμβάνεται σαν ένθετο στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Στον χάρτη αυτό πέρα από ονόματα ιδιοκτητών, αναγράφονται επίσης χρήσεις κτιρίων και ονομασίες δρόμων και περιοχών σε διάφορες εποχές.
Τέλος στο βιβλίο περιλαμβάνονται 52 σχέδια και 35 πίνακες με πληροφοριακά και στατιστικά στοιχεία, ενώ υπάρχουν αναλυτικά ευρετήρια για την αναζήτηση στοιχείων, ονομάτων, αντιστοίχιση ονομασιών δρόμων, γειτονιών κλπ”.
- Πότε αναμένεται η επίσημη παρουσίαση του βιβλίου, η οποία μάλιστα θα συνδυαστεί και με την έκθεση “Η Γέννηση και οι πρώτες δεκαετίες της Ερμούπολης (1821-1860): Ιστορία - Πολεοδομία – Αρχιτεκτονική” και η οποία έχει ενταχθεί στο επετειακό πρόγραμμα των εκδηλώσεων του Δήμου Σύρου-Ερμούπολης;
“Θεωρώ μεγάλη μου τιμή που ο Δήμος ενέκρινε την πρόταση, που υποβάλαμε με τον Πολιτιστικό Σύλλογο της Άνω Σύρου, να διοργανώσουμε μία έκθεση για τα 200 χρόνια της Ερμούπολης, που κατά βάση στηρίζεται στο περιεχόμενο του βιβλίου. Πιστεύω ότι είναι μία καλή ευκαιρία να αποκτήσει κανείς, επισκεπτόμενος την έκθεση, μία σύντομη και συνοπτική εικόνα της ιστορίας γέννησης της Ερμούπολης καθώς και των πρώτων χρόνων της ζωής της. Η έκθεση, θα είναι τρίγλωσση, ώστε να μπορούν να την επισκεφτούν και οι ξένοι επισκέπτες και θα γίνει στην αίθουσα Ροΐδη του Πνευματικού Κέντρου από 19 μέχρι 25 Ιουνίου 2026.
Παράλληλα με τα εγκαίνια της Έκθεσης, θα γίνει την ίδια μέρα, δηλαδή στις 19 Ιουνίου, στη διπλανή αίθουσα Ρίτσου του Πνευματικού Κέντρου η επίσημη παρουσίαση του βιβλίου σε συνδιοργάνωση με τη βιβλιοθήκη του Δήμου Σύρου - Ερμούπολης. Τέλος με την ευκαιρία, που μου δίνεται, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά και δημοσίως τον Δημήτρη Βαρθαλίτη, εκδότη των Συριανών γραμμάτων και τα Εκπαιδευτήρια Άγιος Παύλος για την έκδοση του βιβλίου”.
