“Από το νησί των προσφύγων στην πόλη των εμπόρων: Η ιστορική πορεία της Σύρας κατά την Επανάσταση”, ήταν το θέμα της ομιλίας του ιστορικού και αρχαιολόγου, Αντώνη Μαστραπά, που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο το απόγευμα στην κατάμεστη από κόσμο, αίθουσα της Παιδικής Βιβλιοθήκης του Δήμου Σύρου - Ερμούπολης.
Η εκδήλωση, η οποία εντάσσεται στις δράσεις για τα 200 χρόνια της πόλης που υλοποιεί η Δημοτική Βιβλιοθήκη, επικεντρώθηκε στην ίδρυση της Ερμούπολης, όπου μέσα από τις καταστροφές της ελληνικής επανάστασης, κατόρθωσε να αποτελέσει ένα ιστορικό φαινόμενο με το οποίο ασχολήθηκαν πολλοί ιστορικοί της νεότερης ελληνικής Ιστορίας.
Ακριβώς αυτή την ιστορική πορεία του συγκεκριμένου φαινομένου, πλαισιωμένη από μαρτυρίες, παρουσίασε ο κ. Μαστραπάς, ο οποίος ανέδειξε αρχικά εκείνα τα γεγονότα, αλλά και τις συνθήκες που χρόνο με τον χρόνο, όπως τόνισε, κατέστησαν τη Σύρα πόλο έλξης των προσφύγων, ενώ δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στους παράγοντες που συνετέλεσαν στη δημιουργία μιας νέας πόλης, της Ερμούπολης, που έμελλε να εξελιχθεί σε σημαντικό αστικό κέντρο.
Να σημειωθεί ότι εκ μέρους του δημάρχου, Αλέξη Αθανασίου, το "παρών" έδωσε ο δημοτικός σύμβουλος και πρόεδρος της ΔΕΥΑΣ, Νίκος Σκευοφύλακας, καθώς, επίσης, ο εκδότης των “Συριανών Γραμμάτων”, Δημήτρης Βαρθαλίτης, πολίτες, αλλά και εκπρόσωποι των γραμμάτων και των τεχνών του νησιού.
“Πολύτιμος συνεργάτης της Δημοτικής Βιβλιοθήκης”
Τον ομιλητή και την εκδήλωση προλόγισε ο αντιδήμαρχος Διοικητικών Υπηρεσιών και εντεταλμένος δημοτικός σύμβουλος για τη Δημοτική Βιβλιοθήκη, Δομένικος Σαγινέτος, ο οποίος μίλησε για τη σημασία της ανάδειξης της τοπικής ιστορίας και της διατήρησης της ιστορικής μνήμης.
Χαρακτηρίζοντάς τον, μάλιστα, ως “πολύτιμο συνεργάτη” της Δημοτικής Βιβλιοθήκης, παρουσίασε το σημαντικό βιογραφικό του Αντώνη Μαστραπά, χωρίς να παραλείψει να αναφερθεί σε ανάλογες ομιλίες που έχει πραγματοποιήσει στον χώρο της Βιβλιοθήκης, όπως η παρουσίαση του βιβλίου του με τίτλο “Η Έρση και η Αρχαιογνωσία του Γεωργίου Δροσίνη. Συμβολή στη βιογραφία”, το 2019, αλλά και το 2025 με θέμα “Η Σύρος του 19ου αιώνα”, μέσα από την οποία ανέλυσε στο πως παρουσιαζόταν η καθημερινή λειτουργία της τότε κοινωνίας, αλλά και της εξέλιξης της πόλης, μέσα από τη “ματιά” γνωστών λογοτεχνών.
“Η εκδήλωση της Δημοτικής Βιβλιοθήκης είναι άλλη μία προσπάθεια ανάδειξης της μεγάλης ιστορικής διαδρομής της Ερμούπολης, υπενθυμίζοντας ότι πίσω από τα νεοκλασικά κτήρια, τους δρόμους και την εμπορική ακμή της πόλης βρίσκονται οι άνθρωποι και οι ιστορίες τους. Άνθρωποι που έφτασαν στη Σύρο ως πρόσφυγες και μαζί με τους κατοίκους του νησιού έθεσαν τις βάσεις για τη δημιουργία μιας πόλης που έμελλε να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικονομική και κοινωνική ζωή του νέου ελληνικού κράτους. Μια ιστορία που, 200 χρόνια μετά, εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό κομμάτι της ταυτότητας της Ερμούπολης”, δήλωσε ο κ. Σαγκινέτος.
Η ιστορική διαδρομή της Σύρας από το 1821 έως την Ερμούπολη
Με τη Σύρο των χρόνων της Ελληνικής Επανάστασης, την άφιξη των προσφύγων και τη σταδιακή διαμόρφωση της Ερμούπολης ως ενός από τα σημαντικότερα εμπορικά και αστικά κέντρα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, ασχολήθηκε η ομιλία του ιστορικού και αρχαιολόγου, Αντώνη Μαστραπά.
Στο επίκεντρο της ομιλίας του βρέθηκε ένα από τα πλέον καθοριστικά κεφάλαια της νεότερης ιστορίας της Σύρου, δηλαδή η μετατροπή ενός νησιού που βρισκόταν στο περιθώριο των πολεμικών επιχειρήσεων της επανάστασης, σε τόπο υποδοχής χιλιάδων προσφύγων και, στη συνέχεια, σε μια νέα πόλη με έντονη οικονομική και εμπορική δραστηριότητα.
Μάλιστα, όπως επισημάνθηκε από τον ίδιο, η ίδρυση και η ανάπτυξη της Ερμούπολης συνδέθηκαν άμεσα με τις αναταράξεις που προκάλεσε η Ελληνική Επανάσταση.
“Η ιδιαίτερη θέση της Σύρου και η προστασία που απολάμβανε το νησί δημιούργησαν τις συνθήκες ώστε να καταφύγουν εκεί πληθυσμοί που αναζητούσαν ασφάλεια, ιδιαίτερα μετά τις καταστροφές σε νησιά και περιοχές του Αιγαίου. Η παρουσία προσφύγων από τα Ψαρά, τη Χίο, την Κρήτη, τη Μικρά Ασία και άλλες περιοχές, αποτέλεσε έναν από τους βασικούς παράγοντες που διαμόρφωσαν τη νέα πόλη. Οπότε η ομιλία μου αφιερώνεται σε αυτούς, τους πρώτους πρόσφυγες του νησιού, σε αυτό το θαύμα που σήμερα ονομάζουμε Ερμούπολη”, σημείωσε, μεταξύ άλλων, ο κ. Μαστραπάς.
Την ίδια ώρα, η ομιλία του επιχείρησε να φωτίσει, όχι μόνο τα ίδια τα γεγονότα, αλλά και τις συνθήκες και τους ανθρώπους που συνέβαλαν στη δημιουργία της Ερμούπολης, μίας πόλης, που όπως είπε, γεννήθηκε μέσα από την ανάγκη, την προσφυγιά και την αναζήτηση μιας νέας ζωής, για να εξελιχθεί μέσα σε λίγα χρόνια σε σημαντικό εμπορικό κέντρο του Αιγαίου.
“Πολλές φορές μου δόθηκε η δυνατότητα να αναφερθώ στην Ερμούπολη. Το επετειακό όμως έτος των 200 χρόνων, αποτέλεσε το έναυσμα, για μία σε βάθος προσέγγιση των γεγονότων, εκείνων που ανέδειξαν το ιστορικό φαινόμενο που αποκαλούμε Ερμούπολη. Γιατί είναι πράγματι ιστορικό φαινόμενο, η ίδρυση της Ερμούπολης. Εδώ συνέβη το εντυπωσιακό γεγονός που στις κοινωνικές επιστήμες ονομάζουμε boomtown και δηλώνει την πόλη που διαμορφώνεται με μεγάλη ταχύτητα, εκ του μηδενός”, υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
Ιδιαίτερη αναφορά, όμως, έγινε και στη σημασία των μαρτυριών και των ιστορικών τεκμηρίων, καθώς μέσα από αυτά συμπληρώνεται η εικόνα μιας περιόδου κατά την οποία η Σύρος άλλαξε ριζικά.
“Οι πρόσφυγες δεν αποτέλεσαν απλώς έναν πληθυσμιακό πυρήνα της νέας πόλης, αλλά συνέβαλαν αποφασιστικά στη διαμόρφωση της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτιστικής της φυσιογνωμίας.
Η ιστορία της Ερμούπολης, επομένως, έρχεται ως μια ιστορία μετασχηματισμού. Από τον τόπο που προσέφερε καταφύγιο στους κυνηγημένους της Επανάστασης, στον τόπο όπου δημιουργήθηκε μια πόλη με εμπορική δύναμη, αστική οργάνωση και έντονη κοινωνική ζωή”, επεσήμανε ο ιστορικός και αρχαιολόγος.
Ποιος είναι ο Αντώνης Μαστραπάς
Ο Αντώνης Μαστραπάς γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε στο Ιστορικό - Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι διδάκτορας της ίδιας Σχολής (1988). Εργάστηκε ως ερευνητής - αρχαιολόγος σε νησιά του Αιγαίου και στις Προϊστορικές Συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και συνεργάστηκε ως συγγραφέας με το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ). Δίδαξε Αρχαιολογία και Αρχαία Ελληνική Ιστορία στη Σχολή Ξεναγών Αθηνών και στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου (Π.Δ. 407/80).
Παράλληλα εργάστηκε στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ως καθηγητής και στέλεχος εκπαίδευσης, εκπονητής εκπαιδευτικών προγραμμάτων, συγγραφέας σχολικών εγχειριδίων και Σύμβουλος Α΄ του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ). Έχει οργανώσει και συμμετάσχει σε επιστημονικά συνέδρια.
Εξέδωσε τις ακόλουθες μονογραφίες:
- Μνημειακή τοπογραφία της Αρχαίας Αθήνας, 1992
- Ελληνική Αρχιτεκτονική. Από τους πρώιμους ιστορικούς χρόνους μέχρι την Ρωμαιοκρατία, 1994
-Η Ιστορία του Αρχαίου Κόσμου και οι πηγές της, το 2003, λαμβάνοντας το ειδικό τιμητικό βραβείο Ιστορικού Μελετήματος της Ελληνικής Εταιρείας Χριστιανικών Γραμμάτων, το 2005.
-Η πόλις και το άστυ των Αθηνών, 2003
-Η Έρση και η αρχαιογνωσία του Γεωργίου Δροσίνη. Συμβολή στη βιογραφία του, 2018.
