Ο καρκίνος του παγκρέατος αποτελεί μία από τις πλέον επιθετικές μορφές κακοήθειας και την τρίτη αιτία θανάτου από καρκίνο στην Ευρώπη. Η ιδιαίτερα δυσμενής πρόγνωση της νόσου συνδέεται κυρίως με την καθυστερημένη διάγνωση: Πάνω από το 85% των ασθενών εντοπίζονται σε προχωρημένο, μη ιάσιμο στάδιο, με αποτέλεσμα η συνολική πενταετής επιβίωση να παραμένει σήμερα κάτω από 10%.
Η εικόνα είναι εξίσου ανησυχητική και στην Ελλάδα. Η νόσος ευθύνεται για περίπου το 7% του συνόλου των θανάτων από καρκίνο στη χώρα, ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) οι θάνατοι αυξήθηκαν από 1.914 το 2018 σε 2.038 το 2023, καταγράφοντας άνοδο περίπου 6,5%. Το 2022 η ηλικιακά τυποποιημένη επίπτωση του καρκίνου του παγκρέατος ανήλθε σε 7,8 ανά 100.000 πληθυσμού, με υψηλότερη συχνότητα στους άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες (9,2 έναντι 5,6 ανά 100.000).
Σε αυτό το περιβάλλον μία διαφορετική προοπτική έρχεται να δώσει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SHIELD, μία πολυκεντρική προοπτική μελέτη παρατήρησης που πραγματοποιείται σε επτά ευρωπαϊκές χώρες. Στόχος της είναι η ανίχνευση του καρκίνου του παγκρέατος πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων, μέσα από τον συνδυασμό γονιδιακού ελέγχου, βιοδεικτών, προηγμένων απεικονιστικών μεθόδων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
Η ελληνική συμμετοχή πραγματοποιείται στη Β’ Γαστρεντερολογική Κλινική του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν», με επιστημονικά υπεύθυνο τον Καθηγητή Ιωάννη Παπανικολάου, σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ).
«Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς σε περιπτώσεις όπου η νόσος ανιχνεύεται σε αρχικό στάδιο και αντιμετωπίζεται χειρουργικά, η 5ετής επιβίωση μπορεί να φτάσει έως και το 42%», εξηγεί στο ygeiamou.gr η κυρία Ελένη Κουκουβαΐδου, ιατρός με επικείμενη έναρξη ειδικότητας Γαστρεντερολογίας και συνεργάτης του Καθηγητή Παπανικολάου στο «Αττικόν».
Σύμφωνα με την ίδια, σε πρώτη φάση, το SHIELD επικεντρώνεται στον κληρονομικό καρκίνο του παγκρέατος, εξετάζοντας άτομα με συγγενείς πρώτου ή δεύτερου βαθμού που έχουν διαγνωστεί με αδενοκαρκίνωμα παγκρέατος, καθώς και άτομα με γνωστές μεταλλάξεις σε γονίδια που σχετίζονται με την εμφάνιση της νόσου.
Όσοι εντοπιστούν με συγκεκριμένη μετάλλαξη ή διαθέτουν ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή άλλους παράγοντες κινδύνου θα εντάσσονται σε ετήσιο πρόγραμμα παρακολούθησης στο νοσοκομείο «Αττικόν». Αυτό θα περιλαμβάνει σειρά απεικονιστικών και εργαστηριακών εξετάσεων, με στόχο την ανίχνευση ύποπτων αλλοιώσεων σε όσο το δυνατόν πρωιμότερο στάδιο.
Μακροπρόθεσμος στόχος της μελέτης είναι η ανακάλυψη νέων βιοδεικτών και η ανάπτυξη ενός μη επεμβατικού διαγνωστικού τεστ που, μέσω μίας απλής αιμοληψίας, θα μπορεί να κατατάσσει τον πληθυσμό σε ομάδες υψηλού ή χαμηλού κινδύνου για αδενοκαρκίνωμα του παγκρέατος. Η ανάγκη είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει πιστοποιημένο τεστ προσυμπτωματικού ελέγχου για τη συγκεκριμένη μορφή καρκίνου.
Στην Ελλάδα ο στόχος είναι να υποβληθούν σε γονιδιακό έλεγχο συνολικά 450 άτομα και στη συνέχεια 140 να ενταχθούν στο πρόγραμμα παρακολούθησης. Η δειγματοληψία ξεκίνησε τον Απρίλιο και, ως εκ τούτου, δεν υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα αποτελέσματα. Ωστόσο, η σημασία της προσπάθειας είναι ήδη σαφής: όταν η νόσος εντοπίζεται σε πρώιμο στάδιο και αντιμετωπίζεται χειρουργικά, η πενταετής επιβίωση, όπως προαναφέρθηκε, αυξάνεται κατά πολύ.
Info:
Όσοι ενδιαφέρονται να πάρουν μέρος στη μελέτη μπορούν να επικοινωνήσουν με την ερευνητική ομάδα στο τηλέφωνο 6985679242, καθώς και στο email shield2026attikon@gmail.com.
πηγή: ygeiamou
