Μια ξεχωριστή έκθεση που φωτίζει τη μουσική διαδρομή της Ερμούπολης και αναδεικνύει πρόσωπα, γεγονότα και στιγμές που άφησαν το αποτύπωμά τους στην πολιτιστική της ιστορία, πραγματοποιεί στους χώρους του, το Τμήμα των Γενικών Αρχείων του Κράτους της Σύρου.
Από τις πρώτες μουσικές παραστάσεις και την όπερα μέχρι το θέατρο Απόλλων και τη δημιουργία μουσικών συλλόγων, τα αρχειακά τεκμήρια αφηγούνται μια άγνωστη σε πολλές περιπτώσεις πλευρά της πόλης.
Και αυτό, καθώς η ιστορία της πόλης δεν γράφτηκε μόνο μέσα από το εμπόριο, τη ναυτιλία, τη βιομηχανία και την αρχιτεκτονική της, αλλά γράφτηκε και μέσα από τη μουσική, τις νότες, τις παραστάσεις, τις παρτιτούρες, τους μουσικούς, τους Συλλόγους και τους ανθρώπους που επέλεξαν να ζήσουν στο νησί, συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας ιδιαίτερα ζωντανής πολιτιστικής ζωής.
Αυτή τη μουσική διαδρομή των 200 χρόνων της πόλης επιχειρούν να φωτίσουν τα Γενικά Αρχεία του Κράτους - Τμήμα ΓΑΚ Σύρου, μέσα από μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα έκθεση αρχειακών τεκμηρίων, ενταγμένη, όπως αναφέρει το υπηρεσιακό του προσωπικό στην “Κοινή Γνώμη”, στο πλαίσιο της επιστημονικής ημερίδας “Ερμούπολη 200 χρόνια Μουσικής”, που πραγματοποιήθηκε από το Κέντρο Ερευνών και Τεκμηρίωσης του Ωδείου Αθηνών και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους το Σαββατοκύριακο στην Ερμούπολη.
Να σημειωθεί ότι κατά τη διάρκειά της, προβλήθηκαν σημαντικές όψεις της μουσικής ζωής της πόλης κατά τον 19ο αιώνα, αλλά και προσωπικότητες που πρωταγωνίστησαν στις μουσικές δραστηριότητες εντός και εκτός του θεάτρου Απόλλων.
Μια πόλη που αγαπούσε τη μουσική
Στο αναγνωστήριο των ΓΑΚ Σύρου, στην πλατεία Μιαούλη, μέχρι τις 25 Σεπτεμβρίου, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με τεκμήρια που αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο η μουσική, πριν από 200 χρόνια, αποτέλεσε αναπόσπαστο μέρος της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της πόλης.
Η Ερμούπολη, πόλη που δημιουργήθηκε μέσα στις συνθήκες της Ελληνικής Επανάστασης, εξελίχθηκε σύντομα σε σημαντικό εμπορικό, ναυτιλιακό και πολιτιστικό κέντρο. Η ίδρυση του θεάτρου Απόλλων, η δράση μουσικών συλλόγων και σχολών, η παρουσία θεατρικών και μελοδραματικών θιάσων, αλλά και γενικότερα Ελλήνων και ξένων μουσικών, διαμόρφωσαν μια ιδιαίτερα ζωντανή μουσική πραγματικότητα. Αυτή η πλούσια και πολυδιάστατη μουσική ζωή της Ερμούπολης αποτυπώνεται σε συμβολαιογραφικά αρχεία, διοικητικά έγγραφα, ληξιαρχικά βιβλία, δημοτολόγια, παρτιτούρες, προγράμματα παραστάσεων, λιμπρέτα και ιδιωτικές συλλογές που απόκεινται στο Τμήμα ΓΑΚ Σύρου.
Η έκθεση επιχειρεί να αναδείξει το αρχειακό υλικό που συνδέεται με το μουσικό παρελθόν της Ερμούπολης, τις διαφορετικές δυνατότητες που προσφέρει, αλλά και να αποτελέσει το έναυσμα για νέα ερευνητικά ενδιαφέροντα.
Από τα πρώτα χρόνια της δημιουργίας της, η Ερμούπολη εξελίχθηκε σε έναν τόπο όπου συναντήθηκαν άνθρωποι, ιδέες και πολιτιστικές επιρροές από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Η μουσική, δε, δεν άργησε να αποκτήσει σημαντική θέση στη ζωή της πόλης. Θεατρικές παραστάσεις, όπερες, μουσικές εκδηλώσεις και η δράση μουσικών συλλόγων δημιούργησαν ένα περιβάλλον ιδιαίτερα προηγμένο για τα δεδομένα της εποχής.
Η παρουσία της όπερας ήδη από τον 19ο αιώνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της πολιτιστικής ακμής που γνώρισε η Ερμούπολη, ενώ η ανέγερση του θεάτρου Απόλλων το 1864 αποτέλεσε κορυφαίο σταθμό αυτής της πορείας.
Το θέατρο έγινε σημείο αναφοράς, όχι μόνο για τη Σύρο, αλλά και για ολόκληρο το Αιγαίο, φιλοξενώντας παραστάσεις και καλλιτέχνες και λειτουργώντας ως ένας από τους σημαντικότερους χώρους πολιτισμού της εποχής.
Τα αρχεία “ξαναζωντανεύουν” το παρελθόν
Μέσα από τα αρχειακά τεκμήρια, η μουσική ιστορία αποκτάει πρόσωπα και γεγονότα. Έγγραφα, προγράμματα παραστάσεων, παρτιτούρες, λιμπρέτα, φωτογραφίες, μουσικά όργανα, αλλά και στοιχεία από δημόσια και ιδιωτικά αρχεία δημιουργούν ένα “μωσαϊκό” που επιτρέπει στον επισκέπτη να αντιληφθεί τη δυναμική της μουσικής ζωής της Ερμούπολης.
Ζωντανά ντοκουμέντα που βρίσκονται στα αρχεία των ΓΑΚ μέσω προσφορών από τον Μάνο Ελευθερίου, της οικογένειας Βαφία, της εφημερίδας “Θάρρος”, του Δημήτρη Χάλαρη, του Ελευθερίου Καλουτά, του Ανδρέα Δρακάκη, αλλά και άλλων ανώνυμων και επώνυμων Συριανών, αποτυπώνουν την μεγάλη άνθιση της μουσικής και του θεάτρου στην Ερμούπολη του τότε.
Πίσω από κάθε τεκμήριο υπάρχει και μια ιστορία. Μια παράσταση που ανέβηκε, ένας μουσικός που έφτασε στην πόλη, μέσω μεταδημότευσης από ένα άλλο σημείο της Ελλάδας, όπως από την Κέρκυρα, ένας Σύλλογος που δημιουργήθηκε και δη μουσικός, μια μουσική, αλλά και θεατρική βραδιά που συγκέντρωσε την κοινωνία της εποχής.
Και μέσα από όλα αυτά αναδεικνύεται μια Ερμούπολη που δεν ήταν απλώς ένα σημαντικό εμπορικό κέντρο, αλλά μια πόλη με έντονη πνευματική και καλλιτεχνική ζωή.
“Εμείς προσπαθήσαμε να αναδείξουμε μία ποικιλία από τις συλλογές μας και πιο συγκεκριμένα με ότι έχει να κάνει με τη μουσική. Από προγράμματα κυρίως θεάτρου που προέρχονται από την ιδιωτική συλλογή του Σταύρου Βαφία. Ενδεικτικό είναι το πρόγραμμα που έχουμε από την την διάσημη όπερα “Αΐντα” (Aida) του Τζουζέπε Βέρντι παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα στη Σύρο, το 1882. Επίσης, προγράμματα για ρεσιτάλ εκτός του θεάτρου Απόλλων, παρτιτούρες που μας έχει δωρήσει ο Μάνος Ελευθερίου και οι οποίες κατατέθηκαν μετά τη λογοκρισία του 1974, όπως και μία πρωτότυπη παρτιτούρα του Γιάννη Μαρκόπουλου. Επίσης, πολλά άλλα αρχεία από μουσικούς Συλλόγους, αλλά και ανεκτίμητα στοιχεία για τη πολιτιστική ταυτότητα της Ερμούπολης”, σημείωσαν χαρακτηριστικά, οι εργαζόμενοι των ΓΑΚ, κατά τη διάρκεια της ξενάγησης της εφημερίδας στην έκθεση.
Η μουσική ως κομμάτι της ταυτότητας της πόλης
Η έκθεση των ΓΑΚ Σύρου έχει, επομένως, ιδιαίτερη σημασία και για έναν ακόμη λόγο. Υπενθυμίζει ότι η πολιτιστική ταυτότητα της Ερμούπολης δεν δημιουργήθηκε τυχαία, ούτε αποτελεί αποκλειστικά κληρονομιά των εμβληματικών κτηρίων της.
Διαμορφώθηκε μέσα από τους ανθρώπους της, τις συνήθειές τους, τις καλλιτεχνικές τους αναζητήσεις και την ανάγκη τους να δημιουργήσουν και να παρακολουθήσουν πολιτισμό.
Στα 200 χρόνια της Ερμούπολης, η μουσική αποτελεί έναν ακόμη πολύτιμο “δρόμο” για να γνωρίσουμε την πόλη. Και τα ΓΑΚ Σύρου ανοίγουν αυτόν τον δρόμο, προσφέροντας στο κοινό την ευκαιρία να ανακαλύψει μέσα από τα αρχεία μια διαφορετική, λιγότερο γνωστή αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας της.
Η έκθεση φιλοξενείται στο Αναγνωστήριο του Τμήματος ΓΑΚ Σύρου και αποτελεί μια ακόμη σημαντική συμβολή στην προσπάθεια ανάδειξης και τεκμηρίωσης της ιστορικής και πολιτιστικής διαδρομής της Ερμούπολης στα 200 χρόνια ζωής της.
