Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε η εσπερίδα του προγράμματος «ΜΝΗΜΕΙΑ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗ ΝΑΞΟ» την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026. Περίπου 40 κάτοικοι ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση και πήραν μέρος τόσο στο βιωματικό μέρος της εκδήλωσης, της συλλογής προφορικών μαρτυριών, όσο και στις ομιλίες και τη συζήτηση που ακολούθησαν στο Δημαρχείο.
Το πρόγραμμα «ΜΝΗΜΕΙΑ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗ ΝΑΞΟ» που υλοποιείται το 2026 στοχεύει να ευαισθητοποιήσει την τοπική και εκπαιδευτική κοινότητα σχετικά με την πλούσια σχετική με το νερό πολιτιστική κληρονομιά στο νησί, υλική και άυλη, αλλά και να αναδείξει σύγχρονες καλές πρακτικές διαχείρισης που εφαρμόζονται ή θα μπορούσαν να εφαρμοστούν ως απάντηση στην αυξανόμενη λειψυδρία του νησιού, η οποία επιτείνεται από την κλιματική κρίση και την ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη.
Το βιωματικό μέρος της εσπερίδας πραγματοποιήθηκε στις δύο κρήνες της Χώρας, τη Φουντάνα και την Τρανή Φουντάνα, όπου μετά την ξενάγηση, τον λόγο πήραν οι κάτοικοι και αφηγήθηκαν ιστορίες από τη χρήση των δύο μνημείων τις δεκαετίες του 1950 και 1960. Οι συμμετέχοντες προβληματίστηκαν για την κατάσταση της Τρανής Φουντάνας, και πρότειναν μέτρα ανάδειξης ενός σημαντικού τοπόσημου νερού στην πόλη, όπως η απαγόρευση στάθμευσης αυτοκινήτων, η αφαίρεση της κολώνας ΔΕΗ κ.ά.
Στη συνέχεια, στο Δημαρχείο, παρουσιάστηκαν οι δράσεις του προγράμματος, τα μνημεία του νερού και οι τρόποι προσέγγισης στη σύγχρονη εποχή και καλές πρακτικές εξοικονόμησης νερού. Συγκεκριμένα οι ομιλητές ανέδειξαν τα εξής θέματα:
Η Ειρήνη Γρατσία συντονίστρια της MONUMENTA παρουσίασε το πρόγραμμα συνολικά. Εστίασε α)στη συμμετοχή των κατοίκων στην καταγραφή των μνημείων νερού τα οποία αναρτώνται -και θα συνεχίσουν να αναρτώνται, σε μια διαδικτυακή εκστρατεία στο Facebook με τον τίτλο Αγροτικά Κτήρια της Νάξου, β) στη δημιουργία έντυπου και ηλεκτρονικού χάρτη με καταγεγραμμένα μνημεία νερού, ο οποίος θα είναι στη διάθεση των κατοίκων και των εκπαιδευτικών που επιθυμούν να ανακαλύψουν την υδάτινη κληρονομιά του νησιού. Επίσης, επεσήμανε την ανάγκη προστασίας του μνημειακού αυτού πλούτου που είναι ιδιαίτερα ευάλωτος.
Η αρχαιολόγος Μαρία Προμπονά, παρουσίασε τα αποτελέσματα της επιτόπιας καταγραφής μνημείων νερού που πραγματοποίησε σε περιοχές του νησιού καθώς και της κινηματογράφησης συνεντεύξεων για τον τρόπο λειτουργίας της που έδωσε ο δάσκαλος κ. Μανόλης Προμπονάς.
Η Ηρώ Αλάμπεη εκπρόσωπος του MIO-ECSDE/MEdIES, παρουσίασε τις εκπαιδευτικές δράσεις του προγράμματος, και συγκεκριμένα τις δράσεις σε σχολεία και το σχετικό εκπαιδευτικό υλικό που παράχθηκε με θέμα την ορθή διαχείριση του νερού και είναι στην διάθεση των εκπαιδευτικών.
Ο Δρ. Μηχανικός του ΕΜΠ κ. Φοίβος Σαργέντης, ανέδειξε την κατάσταση των υδατικών πόρων στη χώρα και ειδικά στην Νάξο, και παρουσίασε μια εφαρμοσμένη καλή πρακτική συλλογής βρόχινου νερού, μιας στέρνας που τοποθετήθηκε στο ΕΠΑΛ Τραγαίας, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού προγράμματος WATERSENS σε συνεργασία με τον Δήμο Νάξου. Η στέρνα αυτή πρόκειται να καλύψει τις ανάγκες νερού για τα καζανάκια και τα ποτίσματα, αλλά να λειτουργήσει και ως έργο επίδειξης για τους μαθητές και την τοπική κοινότητα.
Η Βίκυ Μαλωτίδη εκπρόσωπος του MIO-ECSDE/MEdIES, παρουσίασε καλές πρακτικές αποκατάστασης και ανάδειξης μνημείων νερού από την Κύπρο και την Μάλτα του έτερου φορέα του προγράμματος, GWP-Med.
Ο Δρ. Στέλιος Λεκάκης, καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο και συνεργάτης της MONUMENTA, εστίασε στην ανάγκη της συλλογικής διατήρησης και διαχείρισης τόσο της κληρονομιάς, όσο και του ίδιου του φυσικού πόρου.
Ακολούθησαν παρεμβάσεις και αφηγήσεις των συμμετεχόντων, κατοίκων και φορέων. Πολλές ήταν οι ιστορίες με πρωταγωνιστές μνημεία του νερού που παρουσιάστηκαν. Αξίζει να σημειωθεί η κοινή από όλους εκτίμηση πόσο προσαρμοσμένοι ζούσαν παλιά με το λιγοστό νερό και πόσο κάθε σταγόνα είχε αξία. Επίσης, αναφέρθηκαν η ανάγκη προστασίας μνημείων, όπως της γέφυρας των Eγγαρών, αλλά και της ανάδειξης της βρύσης του Aγά. Παράλληλα αναδείχτηκαν οι σημερινές απειλές της υπεράντλησης από γεωτρήσεις και η σημασία σύνδεσης της υδατικής κληρονομιάς με μοντέρνες τεχνολογικές λύσεις για την προστασία του νερού, όπως αναβαθμίδες, αξιοποίηση βρόχινου και γκρίζου νερού.
Κλείνοντας την εκδήλωση, η οποία πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, ο Δήμαρχος, κ. Δημήτρης Λιανός, δήλωσε τη συμπαράστασή και την έμπρακτη συνεργασία Δήμου σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες για το νερό. Σημείωσε τις σχετικές δράσεις του Δήμου, με βάση και το αναμενόμενο ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης για το νερό στο νησί (master plan), που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων και αξιοποίηση του νερού του βιολογικού καθαρισμού για άρδευση, μετά από τριτοβάθμια επεξεργασία.
Το πρόγραμμα «ΜΝΗΜΕΙΑ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗ ΝΑΞΟ» υλοποιείται από τον Απρίλιο έως τον Δεκέμβριο του 2026 από το MIO-ECSDE, τη MONUMENTA και το GWP-Med.
Περισσότερα:
Η εσπερίδα στο κανάλι YouTube του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων: https://youtu.be/BKM9TO6fIXc
Το πρόγραμμα «Μνημεία Νερού στη Νάξο»: https://medies.net/mnimeia-nerou-naxos/