Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για την επιστημονική παρακολούθηση της Σαντορίνης, βρίσκεται σε εξέλιξη ένα εκτεταμένο πρόγραμμα εγκαταστάσεων και συντηρήσεων του δικτύου καταγραφής γεωδυναμικών μεταβολών στο νησί.
Η νέα αυτή φάση εργασιών άρχισε με εντατικούς ρυθμούς και περιλαμβάνει την αναβάθμιση βασικών σταθμών σε κομβικά σημεία, ενισχύοντας ουσιαστικά την ικανότητα των επιστημόνων να "διαβάζουν" σε πραγματικό χρόνο τη συμπεριφορά του ηφαιστείου.
Την ίδια στιγμή, η τοπική αυτοδιοίκηση μαζί με το Ινστιτούτο Μελέτης και Παρακολούθησης Ηφαιστείου Σαντορίνης (ΙΜΠΗΣ) επιχειρούν να φέρουν τους πολίτες πιο κοντά στη γνώση του γεωλογικού φαινομένου, μέσα από την ετήσια γεωλογική περιήγηση που θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 29 Μαρτίου 2026.
Κ. Παπαζάχος: "Τα μηχανήματα είναι τα μάτια του επιστήμονα"
Ο καθηγητής Σεισμολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πρόεδρος του ΙΜΠΗΣ, Κώστας Παπαζάχος μίλησε στην "Κοινή Γνώμη" για την ενίσχυση του δικτύου παρακολούθησης στη Σαντορίνη.
Αναφέρθηκε στις νέες εγκαταστάσεις και τις αναβαθμίσεις εξοπλισμού που βρίσκονται σε εξέλιξη, ενώ τόνισε τη σημασία της συνεχούς επιτήρησης για την κατανόηση της συμπεριφοράς του ηφαιστείου.
"Μιλάμε για μία δουλειά με την οποία προσπαθούμε να βελτιώσουμε το υφιστάμενο δίκτυο και το σεισμολογικό και το γεωδαιτικό. Αυτό αφορά και στην παρακολούθηση των σεισμών αλλά και των παραμορφώσεων. Βρίσκομαι στη Σαντορίνη αυτές τις ημέρες με τεχνικούς από τον Γεωλογικό Σταθμό και τους συναδέλφους τοπογράφους - μηχανικούς από το Α.Π.Θ., οι οποίοι κάνουν μία σειρά από εγκαταστάσεις, τόσο νέων σταθμών όπως στο Ακρωτήρι, τη Νότια Θηρασιά, αλλά και αναβαθμίσεις, όπως ένα νέο μηχάνημα που μπήκε και αντικατέστησε, μίας παλιότερης τεχνολογίας στη Νέα Καμένη. Προσπαθούμε με τις αναβαθμίσεις να μπορούμε να ανταποκριθούμε ακόμα και σε διακοπές ρεύματος, αλλά και επικοινωνίας. Επίσης, μεταφέρουμε έναν σεισμολογικό σταθμό από μία θέση που ήταν, σε μία άλλη θέση στο Ακρωτήρι. Θα έρθω ξανά τον Μάιο για να κάνουμε εγκατάσταση και ενός νέου οργάνου και κάποιες νέες συντηρήσεις στην Άνυδρο", επεσήμανε αρχικά.
Στη συνέχεια, ο κ. Παπαζάχος τόνισε πως "αυτές είναι λίγες από τις ενέργειες που έχουμε προγραμματίσει, ενώ έχουμε και κάποιες αντικαταστάσεις μηχανημάτων τα οποία έχουν πάθει βλάβη. Παράλληλα, να προσθέσω ότι θα τοποθετηθεί και ένας νέος γεωδαιτικός σταθμός στην Έξω Γωνιά κοντά στον χώρο που θα γίνει το νέο Ηφαιστειολογικό Μουσείο της Σαντορίνης. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, ότι κάνουμε μία συνολική προσπάθεια αναβάθμισης όλων των συστημάτων, έτσι ώστε αν και όποτε προκύψει κάποια νέα έξαρση, να είμαστε έτοιμοι να την αντιμετωπίσουμε πολύ νωρίτερα. Τα μηχανήματα είναι τα μάτια του επιστήμονα, όπως ένας άνθρωπος χωρίς μάτια δεν βλέπει, έτσι και εμείς χωρίς μηχανήματα δεν μπορούμε να έχουμε ακρίβεια στις παρατηρήσεις μας".
"Το δίκτυο δουλεύει για να μπορούμε να παρακολουθούμε, ότι συμβαίνει"
Σε ερώτηση, αναφορικά με τη σεισμική δραστηριότητα στο νησί της Σαντορίνης, ένα χρόνο μετά τα φαινόμενα που είχαν ανησυχήσει το νησί, ο κ. Παπαζάχος απάντησε πως "το φαινόμενο στην Άνυδρο έχει ολοκληρωθεί πολύ νωρίς, ίσως από τον Μάιο του 2025 ενώ το φαινόμενο της καλδέρας, που ήταν πολύ πιο ήπιο και μαλακό, ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2025. Αυτή τη στιγμή έχουμε μία ησυχία σε ότι αφορά τη σεισμική δραστηριότητα και την παραμόρφωση στην περιοχή. Έχουμε επανέλθει σε κατάσταση ηρεμίας και περιμένουμε να δούμε πως θα εξελιχθεί η κατάσταση. Παρακολουθούμε τα εργαλεία μας, όσο βαρετή και να είναι αυτή η διαδικασία στην οποία βλέπει κάποιος κάτι όταν δεν αλλάζει, μέχρι κάποια στιγμή να αλλάξει. Μέχρι στιγμής είχαμε δύο βασικές εξάρσεις, το 2011-2012 και αυτή του 2025. Δεν ξέρουμε πότε θα είναι η επόμενη, μπορεί σε μία δεκαετία, μπορεί πιο σύντομα, αλλά μπορεί και πολύ πιο αργά. Το δίκτυο δουλεύει για να μπορούμε να παρακολουθούμε, ότι συμβαίνει".
Κλείνοντας, ο κ. Παπαζάχος μίλησε και για τη νέα εκδήλωση και γεωλογική περιήγηση στο νησί. Συγκεκριμένα, ανέφερε πως "την Κυριακή θα πραγματοποιηθεί μια γεωλογική περιήγηση, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων που διοργανώνονται κάθε χρόνο με στόχο την ενημέρωση και τη γνωστική προσέγγιση του κοινού. Η δράση αυτή έρχεται να συμπληρώσει μια σειρά εκδηλώσεων που περιλαμβάνουν και ομιλίες σχετικές με τη γεωλογία και το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Η περιήγηση θα πραγματοποιηθεί με λεωφορεία και απευθύνεται τόσο σε κατοίκους της περιοχής όσο και σε επισκέπτες. Κατά τη διάρκειά της, οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να συνοδεύονται από εξειδικευμένους γεωλόγους, οι οποίοι θα παρέχουν πληροφορίες και επεξηγήσεις για τα γεωλογικά χαρακτηριστικά και την ιστορία του τόπου. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική δράση, καθώς δίνει τη δυνατότητα στο ευρύ κοινό να κατανοήσει καλύτερα το φυσικό περιβάλλον και τις γεωλογικές διεργασίες που το διαμόρφωσαν. Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες, ενισχύεται η επαφή των πολιτών με την επιστήμη και αναδεικνύεται η αξία της γνώσης στην καθημερινότητα".
Καστέλι Ακρωτηρίου: Νέος κρίσιμος σταθμός στο νότιο άκρο
Η αρχή των εργασιών έγινε από το Καστέλι του Ακρωτηρίου, όπου εγκαταστάθηκε ένας νέος γεωδαιτικός σταθμός υψηλής ακρίβειας. Το συγκεκριμένο σημείο δεν επιλέχθηκε τυχαία, καθώς βρίσκεται σε μία από τις πιο γεωλογικά ενδιαφέρουσες περιοχές της Σαντορίνης, κοντά σε σχηματισμούς που συνδέονται με την εξέλιξη του ηφαιστείου.
Ο σταθμός αυτός έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό "κενό" στο νότιο τμήμα του νησιού, προσφέροντας τη δυνατότητα συνεχούς καταγραφής μικρομετακινήσεων του εδάφους. Μέσω δορυφορικής τεχνολογίας (GNSS), μπορεί να ανιχνεύσει ακόμη και μεταβολές της τάξης των χιλιοστών, οι οποίες είναι κρίσιμες για την επιστημονική ανάλυση.
Η λειτουργία του ενισχύει τη συνολική εικόνα του δικτύου παρακολούθησης, επιτρέποντας στους ειδικούς να συσχετίζουν δεδομένα από διαφορετικά σημεία του νησιού και να εντοπίζουν πιθανές τάσεις ή αλλαγές στη γεωδυναμική συμπεριφορά της περιοχής.
Νέα Καμένη: Αναβάθμιση στην "καρδιά" του ηφαιστείου
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε και στη Νέα Καμένη, όπου πραγματοποιήθηκε η αντικατάσταση παλαιού γεωδαιτικού σταθμού με νέο, σύγχρονο εξοπλισμό τελευταίας τεχνολογίας. Η Νέα Καμένη αποτελεί το πιο ενεργό τμήμα του ηφαιστειακού συστήματος της Σαντορίνης και κάθε παρέμβαση εκεί έχει ιδιαίτερη επιστημονική σημασία.
Ο νέος σταθμός επιτρέπει πλέον συνεχή ροή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, βελτιώνοντας σημαντικά την ακρίβεια και την ταχύτητα ανάλυσης. Σε αντίθεση με τον προηγούμενο εξοπλισμό, που είχε περιορισμένες δυνατότητες, η νέα εγκατάσταση μπορεί να καταγράφει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τις παραμορφώσεις του εδάφους.
Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν κάτω από δύσκολες συνθήκες, καθώς έντονο μπουρίνι έπληξε την περιοχή κατά τη διάρκεια της αποστολής. Παρ' όλα αυτά, οι τεχνικοί του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Θανάσης Καραμεσίνης και Μενέλαος Κούτρος, κατάφεραν να φέρουν εις πέρας το έργο χωρίς προβλήματα, επιβεβαιώνοντας την εμπειρία και την επιχειρησιακή ετοιμότητα της ομάδας.
Γεωλογική περιήγηση: Η επιστήμη κοντά στους πολίτες
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο επιστημονικής δραστηριότητας, ο Δήμος Θήρας, η ΓΕΩΘΗΡΑ Μ.Α.Ε. και το Ι.Μ.Π.Η.Σ. διοργανώνουν την ετήσια γεωλογική περιήγηση, προσφέροντας στο κοινό τη δυνατότητα να γνωρίσει από κοντά το ηφαιστειακό τοπίο.
Η δράση θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 29 Μαρτίου 2026, με σημείο εκκίνησης την είσοδο του Λυκείου Φηρών στις 09:00 και διάρκεια έως περίπου τις 15:00. Η περιήγηση περιλαμβάνει πέντε στάσεις σε επιλεγμένα σημεία της νότιας Θήρας, με καθοδήγηση επιστημόνων.
Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν τη γεωλογική εξέλιξη του νησιού, να δουν από κοντά τα πετρώματα που "αφηγούνται" την ιστορία των εκρήξεων και να αντιληφθούν τη μοναδικότητα του ηφαιστειακού τοπίου. Η συμμετοχή είναι δωρεάν, ωστόσο απαιτείται δήλωση συμμετοχής, καθώς οι θέσεις είναι περιορισμένες και θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.
