Αν κάνουμε μια αναδρομή πίσω στο απώτατο παρελθόν θα συναντήσουμε τις πρώτες ρίζες του ανθρώπου του Αιγαίου, του Κυκλαδίτη..., που κάπου στα μέσα της 7ης χιλιετίας κάνει την πιο ειρηνική επανάσταση που γνώρισε ποτέ το ανθρώπινο γένος.
Τη “ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ”.
Το πέρασμα δηλαδή του ανθρώπου από το στάδιο του πλάνητα κυνηγού – τροφοσυλλέκτη, στο στάδιο του καλλιεργητή, κτηνοτρόφου, με την εγκατάστασή του σε μόνιμο συνοικισμό. Η “ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ” συντελείται για πρώτη φορά στον Ελλαδικό χώρο και αρχίζει ο πρώτος πολιτισμός σε Ευρωπαϊκό έδαφος, όταν και θεμελιώνεται οριστικά η νεολιθική Κοινότητα με χορογραφική και θεσμική αξία. Ο νεολιθικός άνθρωπος αρχίζει να ελέγχει, να διαμορφώνει και να εκμεταλλεύεται το περιβάλλον του. Κατάλαβε αν μπορούσε να του προσφέρει αυτό, που για τόσες χιλιάδες χρόνια είχε τόσο κοντά του: Το χώμα και το νερό. Το τυχαίο αποτύπωμα της πατημασιάς του στη λάσπη, του έδωσε την έμπνευση πως σ’ αυτό το υλικό, μπορούσε να δώσει κι αυτός με τα χέρια του σχήματα και μορφές. Αυτός ο άνθρωπος είναι εμπνευστής και επινοητής της χρήσης του πηλού, που μ’ αυτόν κατασκευάζει ποικίλα είδη αγγείων και σκευών. Η τεχνική ως φαίνεται, δεν άλλαξε μέχρι σήμερα. Για τις ανάγκες της καλλιέργειας ο αρχαίος Κυκλαδίτης κατασκευάζει αξίνες, πελέκεις, δρεπάνια, γουδιά από σκληρή πέτρα, και από τον περίφημο ΟΨΙΑΝΟ την μαύρη σκληρή πέτρα της Μήλου, κάνει το πρώτο του ξυράφι.
Οι Κυκλαδίτες είναι κατεξοχήν ναυτικοί
Στα περισσότερα Κυκλαδονήσια έχουν αναπτυχθεί αξιόλογοι οικισμοί και ακροπόλεις. Την 3η χιλιετία π.Χ. αναπτύσσεται στον Κυκλαδικό χώρο ένας από τους 5 μεγάλους πολιτισμούς του κόσμου, ο περίφημος Κυκλαδικός πολιτισμός που διεθνώς έχει ονομαστεί από τους ειδικούς: “Ο πολιτισμός Κέρου – Σύρου”. Η Κέρος είναι ένα μικρό ακατοίκητο νησί στην Αμοργό, κοντά της. Η Σύρος όπως και τα περισσότερα Κυκλαδονήσια αναδύεται από τη θάλασσα σε μορφή γυμνών και απότομων βράχων. Και το όνομά της Σουρ ή Ουσούρα ή Σύρα σημαίνει βραχώδης. Στον Όμηρο, στο έπος Οδύσσεια πρωτογίνεται γνωστή η Σύρος. Οι στοίχοι που ακολουθούν δείχνουν ότι εδώ σ’ αυτό το βασίλειο υπάρχει πλούτος, ευτυχία και καλή υγεία στους κατοίκους. Φαίνεται ότι οι πληροφορίες του Ομήρου για το νησί ήταν σωστές όλον τον καιρό, και τις επιβεβαιώνει απόλυτα η αρχαιολογική σκαπάνη του σπουδαίου Αρχαιολόγου Χρήστου Τσούντα. Τα ευρήματα υποδηλώνουν την ευμάρεια των κατοίκων. Όταν ο Οδυσσέας, λοιπόν, μετά τον Τρωικό πόλεμο γυρίζει στην Ιθάκη, θέλοντας να δει την κατάσταση που επικρατεί στον Βασιλιά, που χωρίς να τον δούνε, μεταμορφώνεται σε ζητιάνο και επισκέπτεται τον πιστό του χοιροβοσκό τον Εύμαιο, ο οποίος δεν τον γνώριζε γιατί είχε μεταμορφωθεί σε ζητιάνο. Και φυσικά ο Εύμαιος τον ρώτησε ποιος είναι και από που ήλθε. Και... ο Εύμαιος απαντά:
“Συρίοι λένε ένα νησί – αν το ’χεις ακουστά σου,
στην Ορτυγία πιο ψηλά στο γύρισμα του ήλιου,
όχι πυκνοκατοίκητο, μα καρποφόρο μέρος, πολύσπορο μ’ αμπέλια και κοπάδια.
Πείνα ποτέ δεν έπεσε στη χώρα μήτε αρρώστια,
κακή που τους ταλαίπωρους θερίζει τους ανθρώπους.
Μα σαν γεράσουν των θνητών οι φάρες, τότε ο Φοίβος
θα ‘ρθει ο αργυροδόξαρος κι η Άρτεμη μαζί του
και με πυκνές σαΐτες τους, τους γλυκοθανατώνουν.
Δύο πολιτείες είναι εκεί, κι όλοι σε δύο μοιράζουν
κι είχανε τον πατέρα μου κι δύο για βασιλιά των
τον Κτήσιο του Ορμένου γιό, με τους Θεούς παρόμοιο.
Δύο στοιχεία επιβεβαιώνουν τα λόγια του Ομήρου για το ότι αυτή η Συρίη είναι η Σύρος. Το πρώτο είναι η γεωγραφική της θέση – Δυτικά της Ορτυγίας... δηλαδή της Δήλου. Φυσικά δεν υπάρχει άλλο νησί παρά μόνο η Σύρος – (Λίγο πιο πέρα η Τήνος) – Το δεύτερο είναι πράγματι συγκλονιστικό, δηλαδή ήρθε στο φως ένα κομμάτι πηλού που είχε επάνω του την επιγραφή “Κτηρία; Ορμένου. Δηλαδή το όνομα “Όμηρος” δια του “Ευμαίου”.
Στο τέλος του περασμένου αιώνα ο μεγάλος Έλληνας Αρχαιολόγος Χρήστος Τσούντας κάνει ανασκαφές στη Σύρο και φέρνει στο φως το καλύτερο και το πιο χαρακτηριστικό δείγμα οργανωμένου, πλούσιου και πολυάνθρωπου συντονισμού κοντά στη θάλασσα, με τεχνητή και φυσική οχύρωση, στην κορυφή του Καστρί και με εκτεταμένο νεκροταφείο που βρέθηκε στη Χαλανδριανή. Η περιοχή είναι ΒΑ της Σύρου. Εκτός από την Ακρόπολη “Καστρί” ο Τσούντας ανάσκαψε πλήθος τάφων και έφερε στο φως πλούσια κτερίσματα που δίνουν μια εικόνα της καλής βιονομικής κατάστασης των κατοίκων. Ένα άλλο αξιόλογο εύρημα είναι τα περίφημα Συριανά κάτοπτρα από σκούρο πηλό που, ως φαίνεται, οι Κυκλαδίτες τα γέμιζαν νερό που έμπαινε στην εσωτερική του επιφάνεια και καθρεπτιζόντουσαν. Είναι πανέμορφα σκεύη που βρίσκονταν στην περιοχή με διακόσμηση που στολίζει την επιφάνειά τους. Στη Σύρο υπήρχαν πάντα πολλά έργα Κυκλαδικού πολιτισμού. Στο λιμάνι υπήρχαν, από την παλαιά εποχή πολλά πλοία... που τα περισσότερα στην αρχή πήγαιναν με δύο σειρές κουπιά. Αργότερα... οι προϊστορικοί Συριανοί ήταν ... ναυτικός λαός! Έτσι φτάνουμε στο τέλος του τότε Κυκλαδικού πολιτισμού που χάνεται γύρω στο 1908 π. Χ. Ήταν ένας πολιτισμός από τους πιο ιδιότυπους και ζωντανούς της τότε πολιτιστικής ιστορίας της Ελλάδας. Η εποχή “Σύρος – Κέρος” που μεγαλούργησαν 2 χιλιετίες περίπου, χάνεται στα βάθη της προϊστορίας.
