Όταν το πλοίο πλησιάζει στο λιμάνι της Σύρο, η εικόνα των δύο λόφων που φιλοξενούν τις δύο πόλεις, εντυπωσιάζει και συναρπάζει τους επισκέπτες. Δύο πόλεις, δύο κοινωνίες που... “έκτισαν σε μια κλίμακα με την πιο δυνατή αμφιθεατρικότητα”. Δύο λόφοι και δύο κόσμοι. Καθολικοί και Ορθόδοξοι, δίνουν τα χέρια. Ο Θεός είναι ένας. Η Σύρος, όπως και τα υπόλοιπα Κυκλαδονήσια, αναδύεται από τη θάλασσα υπό μορφή γυμνών και απότομων βράχων. Και το πρώτο της όνομα Σουρ ή Οσούρα ή Συρίη όπως τη θέλει ο Όμηρος. “Νήσος τις Συρίη κικλήσεται, εί που ακούεις Ορτυγίας καθύπερθεν όθι τρόπαι ηελίαιο...” (Οδύσσεια, ραψωδία στίχος 403-435). Με αυτούς τους στοίχους ο Εύμαιος, το βασιλόπουλο της Σύρου, περιγράφει στον Οδυσσέα τον τόπο καταγωγής του. (Ορτυγία είναι η Δήλος και δυτικά της είναι η Σύρος).
ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ “ΚΕΡΟΥ – ΣΥΡΟΥ” 3η χιλιετία π.Χ.
Οι δομές της οικονομίας για τους Κυκλαδίτες είναι ιδιαίτερα σημαδεμένες από την ανάπτυξη της ναυτιλίας. Οι επαφές της με ξένους κόσμους ήταν αφορμή για νέες επινοήσεις και σκέψεις. Την 3η χιλιετία π.Χ. οι Κυκλαδίτες είναι μια ισχυρή ναυτική δύναμη. Στον Κυκλαδικό χώρο αναπτύσσεται ένας από τους πέντε μεγάλους πολιτισμούς του κόσμου, που για περίπου χίλια διακόσια χρόνια δημιουργεί και πλάθει μια δική του πολιτιστική φυσιογνωμία. Είναι ο Κυκλαδικός πολιτισμός (2.800 -2.000 π.Χ.) Οι αρχαιολόγοι από πολλές χώρες τον ονόμασαν πολιτισμό “ΚΕΡΟΥ- ΣΥΡΟΥ”, γιατί σε αυτά τα δύο νησιά ανακαλύφθηκαν τα σπουδαιότερα ευρήματα Κυκλαδικής τέχνης. Στο τέλος του 19ου αιώνα ο μεγάλος αρχαιολόγος Χρήστος Τσούντας έκανε ανασκαφές στη Σύρο και έφερε στο φως το καλύτερο και το πιο χαρακτηριστικό δείγμα οργανωμένου πλούσιου και πολυάνθρωπου οικισμού. Βρίσκεται στα Β.Α. του νησιού, στην περιοχή Χαλανδριανή, κοντά στη θάλασσα, με τεχνητή και φυσική οχύρωση, στην κορυφή του λόφου Καστρί. Στον απέναντι λόφο ο Χρήστος Τσούντας ανέσκαψε πλήθος τάφων (περίπου 600) και έφερε στο φως πλούσια περίτεχνα κτερίσματα. Τα περίφημα, γνωστά παγκοσμίως, κάτοπτρα θεωρούνται αξιόλογα ευρήματα. Την αισθητική απόλαυση την αυξάνει ο πλούτος της χαρακτής διακόσμησης με σπείρες που συμβολίζουν τον αφρό της θάλασσας και παράσταση πολύκωπου πλοίου. Είναι το πρώτο εγχάρακτο πλοίο στον κόσμο. Υπέροχα είναι τα γυναικεία ειδώλια από άφθαρτο λευκό μάρμαρο. Η γυναίκα στην Κυκλαδική πλαστική είναι λεπτή, ανάλαφρη, συχνά με φούσκωμα στην κοιλιά που δηλώνει την μεγαλειώδη ώρα της κύησης. Εργαλεία από οψιανό και μέταλλο, κοσμήματα από πέτρες και κοχύλια και πολλά καθημερινά σκεύη βρέθηκαν στους προϊστορικούς τάφους στη Σύρο. Ο Κυκλαδικός πολιτισμός έσβησε γύρω στο 1.900 π.Χ. αφήνοντας πίσω του δείγματα μοναδικής τέχνης.
Άνω Σύρος
Η πρώτη πόλη! Η πανέμορφη, μικρή, γραφική, μεσαιωνική πολιτειούλα είναι απλωμένη στο κεντρικό και υψηλότερο λόφο του νησιού μας, που στεφανώνεται από την εκκλησία του Αγ. Γεωργίου, την καθολική επισκοπή. Η ίδρυση και η ζωή της πόλης είναι στενά δεμένη με την περίοδο της Φραγκοκρατίας στην Ελλάδα. Το 1207 οι Σταυροφόροι κατέβαλαν την Κωνσταντινούπολη, ο Βενετός Μάρκος Σανούδος καταλαμβάνει στ’ όνομα του Δόγη της Βενετίας Ερρίκου Δάνδολου τις περισσότερες από τις Κυκλάδες και τη Σύρο και ιδρύει το περίφημο Δουκάτο της Νάξου. Έτσι μετά από πολλούς αιώνες που η Σύρος ήταν σχεδόν και αραιοκατοικημένη, αυτό το βραχονήσι των 85 τετραγωνικών χιλιομέτρων, αποκτά κατοίκους και δημιουργεί τον πρώτο της οικισμό, έναν οικισμό που από άγνωστη αιτία κατοικείται από ένα σχεδόν συμπαγή πληθυσμό. Οι Συριανοί χωρικοί νίκησαν, βρήκαν νερό, φύτεψαν δέντρα και σκόρπισαν λαχανόκηπους στους λίγους κάμπους. Το πιο σημαντικό είναι ότι οι κάτοικοι κίνησαν το ενδιαφέρον του βασιλιά της Γαλλίας που έβαλε το νησί υπό την προστασία του. Αξίζει αν επισκεφτεί κανείς σήμερα αυτή την όμορφη πόλη που το κάθε παλιό της σπίτι και η κάθε εκκλησία της είναι ένα μνημείο 700 χρόνων. Είναι η πόλη που εξυπηρετεί μόνο τους ανθρώπους και όχι τα αυτοκίνητα. Στην κορυφή του λόφου της Άνω Σύρου δεσπόζει ο ναός του Αγ. Γεωργίου που έγινε το 1652 η Μητρόπολη των καθολικών. (πρώτη φορά κτίστηκε το 1208, αλλά κάηκε και ξαναχτίστηκε 3 φορές) Το 1652 ο Άγιος Γεώργιος έγινε Μητρόπολη καθολικών. Έτσι ελεύθερη η καθολική εκκλησία, ανέπτυξε δραστηριότητες ώστε δημιουργήθηκαν οι κατάλληλες θέσεις για την ανάπτυξη του εμπορίου και της ναυτιλίας στο λιμάνι της Σύρου, (όπου δεν υπήρχαν ακόμη άνθρωποι στην κάτω περιοχή). Οι εμπορικές και ναυτιλιακές δραστηριότητες του 18ου αιώνα αποτέλεσαν υπόβαθρο για την ανάπτυξη που ακολούθησε στις αρχές του 19ου αιώνα. Μετά την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης το 1821 χιλιάδες Έλληνες που ξέφυγαν από το μαχαίρι του Τούρκου, ζήτησαν καταφύγιο στη Σύρο και δημιούργησαν την πρώτη πόλη και το πρώτο λιμάνι της νεώτερης Ελλάδας, την Ερμούπολη. Η Ερμούπολη έμελλε να παίξει πρωταρχικό ρόλο στην οικονομική και πολιτιστική ζωή του τόπου, σ’ ολόκληρο τον 19ο αιώνα, όταν η άλλη Ελλάδα στέναζε ακόμη κάτω από το Τουρκικό γιαταγάνι. Η τότε προσφορά των κατοίκων του νησιού στον αγώνα της ανεξαρτησίας είναι μεγάλη.
