Στην πλατεία του Αγίου Σώστη στον Νέο Κόσμο βρίσκεται πλέον ο «Έφηβος» που επέστρεψε στον δημόσιο χώρο της Αθήνας μετά από 23 χρόνια, μετά από μετακινήσεις, φθορές και καθυστερήσεις.
Το εμβληματικό γλυπτό του Θανάση Απάρτη έχει συνδεθεί με τη νεότερη ιστορία της πρωτεύουσας και τους κατοίκους του παλιού προσφυγικού συνοικισμού του Πολυγώνου. απέκτησε νέα θέση ύστερα από δεκαετίες μετακινήσεων, φθορών και καθυστερήσεων.
Η εκδήλωση για την επιστροφή του πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου, παρουσία του δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα και κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι επί χρόνια ζητούσαν την επανατοποθέτησή του.
«Ο “Έφηβος” ανήκει ξανά στην καθημερινότητα της πόλης. Δίπλα στους ανθρώπους της. Γύρω του γράφτηκαν οι ιστορίες μιας ολόκληρης γειτονιάς», δήλωσε ο δήμαρχος Αθηναίων, σημειώνοντας ότι η διαδρομή του έργου ήταν περιπετειώδης, με αλλεπάλληλες μετακινήσεις, φθορές αλλά και παραμονή του για φύλαξη.
«Ως δημοτική αρχή, αναγνωρίσαμε τον δεσμό αυτής της γειτονιάς με το έργο, ακούσαμε τους κατοίκους και προχωρήσαμε στην επανατοποθέτησή του στην πλατεία Αγίου Σώστη. Ευχαριστώ τις υπηρεσίες του Δήμου, τους συντηρητές και όλους όσοι εργάστηκαν για τη σημερινή ημέρα. Και ιδιαίτερα τους κατοίκους που επέμειναν όλα αυτά τα χρόνια. Γιατί η μνήμη της Αθήνας αξίζει να έχει θέση στις πλατείες μας», πρόσθεσε.
Η ιστορία του «Εφήβου»
Ο «Έφηβος» είναι ένα μπρούντζινο γλυπτό ύψους 2,50 μέτρων, που απεικονίζει γυμνή ανδρική μορφή. Δημιουργήθηκε το 1940 από τον Θανάση Απάρτη (1899-1972), έναν από τους σημαντικούς Έλληνες γλύπτες του 20ού αιώνα, και χυτεύθηκε στο γνωστό χυτήριο Alexis Rudier στο Παρίσι.
Το 1939, ο καλλιτέχνης παρουσίασε στην Αθήνα τη γύψινη μελέτη του έργου. Η τότε κυβέρνηση παρήγγειλε την κατασκευή του σε μπρούντζο, για να αποτελέσει μνημείο στη νεότητα.
Αρχικά σχεδιαζόταν να τοποθετηθεί στη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας, ωστόσο τελικά εγκαταστάθηκε στο αλσύλλιο της οδού Μουστοξύδη, μπροστά από τη Σχολή Ευελπίδων. Εκεί το γλυπτό έγινε σημείο αναφοράς τόσο για τους Ευέλπιδες όσο και για τους κατοίκους του γειτονικού Πολυγώνου, ιδιαίτερα εκείνους του παλιού προσφυγικού συνοικισμού.
Ο δεσμός διατηρήθηκε ακόμη κι όταν πολλοί από τους κατοίκους του Πολυγώνου μεταφέρθηκαν σε νέα σπίτια στον Νέο Κόσμο, γύρω από την πλατεία του Αγίου Σώστη.
Η περιπέτεια του γλυπτού άρχισε τη δεκαετία του 1980, όταν η Σχολή Ευελπίδων μεταφέρθηκε στη Βάρη και έγιναν έργα για τη διαμόρφωση του οδικού κόμβου στην οδό Μουστοξύδη. Το γλυπτό μεταφέρθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη.
Το 1988, επί δημαρχίας Μιλτιάδη Έβερτ, τοποθετήθηκε εκ νέου σε δημόσιο χώρο, αυτή τη φορά στη συμβολή των οδών Αρδηττού και Αθανασίου Διάκου, κοντά στον Ιερό Ναό της Αγίας Φωτεινής.
Ωστόσο, το 1993 απομακρύνθηκε και πάλι, λόγω των έργων για το τραμ. Το γλυπτό μεταφέρθηκε σε χώρο φύλαξης του δήμου, προκειμένου να συντηρηθεί και να αποκατασταθούν οι φθορές που είχε υποστεί από βανδαλισμούς. Ωστόσο, υπήρξαν πολλές καθυστερήσεις.
Στο μεσοδιάστημα, υπήρξαν προτάσεις για τη μελλοντική του θέση. Η Σχολή Ευελπίδων επιθυμούσε να το φιλοξενήσει στις εγκαταστάσεις της στη Βάρη, ενώ οι πρώην κάτοικοι του προσφυγικού συνοικισμού του Πολυγώνου ζητούσαν να μεταφερθεί στην πλατεία Αγίου Σώστη.
Η απόφαση για την πλατεία Αγίου Σώστη
Τελικώς, η Διεύθυνση Σχεδίου Πόλεως και Αστικού Περιβάλλοντος του Δήμου Αθηναίων, λαμβάνοντας υπόψη την ιστορική διαδρομή του έργου και τον ιδιαίτερο δεσμό του με τους πρώην κατοίκους του Πολυγώνου, εισηγήθηκε να τοποθετηθεί το πρωτότυπο γλυπτό στην πλατεία Αγίου Σώστη. Η πρόταση εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο στις 14 Σεπτεμβρίου 2026.
Μετά την τοποθέτησή του, το έργο υποβλήθηκε σε νέες εργασίες συντήρησης, ώστε να αναδειχθεί και να προστατευθεί από περαιτέρω φθορές.
Οι οπές που διακρίνονται στον κορμό του «Εφήβου» και στη μαρμάρινη βάση του, οι οποίες χρονολογούνται από τα Δεκεμβριανά, διατηρήθηκαν ως ιστορικά τεκμήρια. Αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διαδρομής του έργου στον χρόνο και μαρτυρούν τη σύνδεσή του με την ιστορία της πόλης.
πηγή: protothema
