Η σχέση των ασθενών με την πληροφορία για την υγεία τους έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια με την εισβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) στην καθημερινότητα. Η πληροφορία της υγείας που κάποτε πιθανά να περιοριζόταν στο χώρο ενός ιατρείου ή του φαρμακείου, σήμερα ξεδιπλώνεται σε ψηφιακά περιβάλλοντα ανοιχτά και προσβάσιμα προς όλους.
Πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έχουν μετατραπεί σε «πύλες» ιατρικών παροχών υπηρεσιών υγείας, καθώς εκατομμύρια άνθρωποι αναζητούν συμβουλές, μοιράζονται εμπειρίες και ψάχνουν απαντήσεις για καταστάσεις που τους απασχολούν χωρίς όμως να μπορούν να αξιολογήσουν την εκάστοτε γνώση.
Σύμφωνα με έρευνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και ευρωπαϊκές μελέτες για την ψηφιακή υγεία, περισσότεροι από επτά στους δέκα χρήστες του διαδικτύου αναζητούν πληροφορίες υγείας online πριν ή μετά από μια ιατρική επίσκεψη. Το ποσοστό αυτό μπορεί να αυξάνεται ακόμη περισσότερο στην περίπτωση χρόνιων ασθενειών ή αλλαγής ή χορήγηση νέας φαρμακευτικής αγωγής σε χρόνια νοσήματα.
Τι αναζητούν οι ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα
Όσον αφορά το αναπνευστικό σύστημα, οι λέξεις που φαίνονται να αναζητούνται περισσότερο είναι το άσθμα, η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), η πνευμονική ίνωση και η αποφρακτική άπνοια ύπνου. Ο λόγος είναι εύκολα κατανοητός, καθώς στο πλαίσιο αυτό η ανάγκη για πληροφορία δεν αποτελεί μια πράξη περιέργειας αλλά για χρηστικές πληροφορίες σε παθήσεις που απαιτούν καθημερινή φαρμακευτική αγωγή, τακτική παρακολούθηση της αναπνευστικής λειτουργίας και σε περίπτωση οξείας επιδείνωσης άμεση λήψη αποφάσεων που μπορούν να αποβούν κρίσιμες.
Κεντρική θέση στην αναζήτηση των social media κατέχουν τα ερωτήματα για τη φαρμακευτική αγωγή και τη σωστή χρήση των εισπνεόμενων σκευασμάτων, καθώς οι μελέτες καταδεικνύουν ότι ένα εξαιρετικά υψηλό ποσοστό ασθενών χρησιμοποιεί εσφαλμένα την αναπνευστική συσκευή.
Η θετική πλευρά των social media
Σε αυτή την περίπτωση, η ψηφιακή ενημέρωση μπορεί να παίξει θετικό ρόλο όπου ενημερωτικά βίντεο από αξιόπιστες ιατρικές πηγές απεικονίζουν βήμα-βήμα τη σωστή τεχνική εισπνοής και έχουν αποδειχθεί χρήσιμα και συμπληρωματικά στην ιατρική κλινική εκπαίδευση.
Παράλληλα, έντονο ενδιαφέρον υπάρχει και στην ενίσχυση των ασθενών με τη δημιουργία social ομάδων ως μηχανισμοί αμοιβαίας ενθάρρυνσης σχετικά με τις εξελίξεις στη φαρμακευτική θεραπεία, στο σοβαρό άσθμα, στη νόσο ΧΑΠ και τις νεότερες εξελίξεις για την πνευμονική ίνωση ακόμα και στην διακοπή του καπνίσματος ή του ατμίσματος.
Από την ενημέρωση στην παραπληροφόρηση
Ωστόσο, η ίδια ευκολία πρόσβασης που καθιστά τα social media ιδιαίτερα χρήσιμα, από την άλλη μεριά τα καθιστά και επικίνδυνα όταν λείπει το κριτικό φίλτρο από τον χρήστη.
Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα, φαίνεται να είναι το φαινόμενο «infodemic» το οποίο έκανε για πρώτη φορά την εμφάνιση του κατά την περίοδο της πανδημία, όπου αληθείς, ψευδείς και παραπλανητικές πληροφορίες συνυπήρχαν και διαδίδονταν μαζικά, ιδίως μέσω των ψηφιακών μέσων.
Πιο αναλυτικά, βίντεο, σχόλια, προσωπικές μαρτυρίες, έρευνες και δεδομένα σε ψηφιακές πλατφόρμες φαίνεται να προωθούν, χωρίς καμία ιατρική τεκμηρίωση, τις «φυσικές» μεθόδους αντιμετώπισης των αναπνευστικών παθήσεων ως εναλλακτικές στη φαρμακευτική αγωγή, ενώ χρήστες χωρίς ιατρικές γνώσεις συμβουλεύουν ως προς διακοπή της εισπνεόμενης αγωγής χωρίς την πρότερη επικοινωνία ή συνεννόηση με τον θεράποντα πνευμονολόγου. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η τελευταία «τάση» αυτοτροποποίησης της φαρμακευτικής αγωγής με βάση online πληροφορίες ή τον μεγαλύτερο αριθμό των likes ή ακόμη και μέσω ψηφοφορίας ανάμεσα στους χρήστες.
Οι κίνδυνοι των online συμβουλών σε επείγουσες καταστάσεις
Εξίσου σοβαρό ζήτημα είναι η αξιολόγηση συμπτωμάτων σε οξεία φάση μέσω ψηφιακών ερωτημάτων σε κλειστές ομάδες, με συνέπεια την παραπληροφόρηση, τη λήψη λανθασμένων αποφάσεων και τη μειωμένη συμμόρφωση στις ιατρικές οδηγίες. Θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η διαφορά ανάμεσα σε μια παροδική επιδείνωση που διαχειρίζεται ο ασθενής κατ’ οίκον και σε μια οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια που απαιτεί άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση δεν μπορεί να κριθεί από ανθρώπους χωρίς ιατρικό εκπαιδευτικό υπόβαθρο και γνώσεις, έστω και με καλοπροαίρετη πρόθεση. Η κάθε καθυστέρηση στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας, λόγω αναμονής απάντησης σε online ερωτήματα ή ψηφοφορίες, αποτελεί ένα σημαντικό κίνδυνο που δεν πρέπει να υποτιμάται σε καμία περίπτωση.
Ο αναπνευστικός ασθενής ο οποίος αξιοποιεί ορθά και συνετά τα social media για να ενημερωθεί, να βρει υποστήριξη και να κατανοήσει καλύτερα την πάθηση του, ενεργεί απολύτως κατανοητά και σύγχρονα, υπό την προϋπόθεση ότι η αναζήτηση αυτή δεν υποκαθιστά τη σχέση με τον θεράποντα ιατρό του. Ισχυρή σύσταση, η αναζήτηση να πραγματοποιείται σε αξιόπιστες ιατρικές πηγές οι οποίες παρέχουν τεκμηριωμένη, ανανεωμένη πληροφορία που μπορεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για κάθε ψηφιακή αναζήτηση.
Η πληροφορία που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο είναι αμέτρητη, αλλά η γνώση, η κλινική εμπειρία, η ατομική κρίση και η εξατομίκευση για κάθε αναπνευστικό ασθενή παραμένουν μοναδικά και αναντικατάστατα προνόμια της ιατρικής εκπαίδευσης. Η ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων των ασθενών και η ανάπτυξη εύχρηστων και έγκυρων ψηφιακών εργαλείων δύναται να συμβάλουν στη βελτίωση της αναπνευστικής υγείας και στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των χρόνιων αναπνευστικών νοσημάτων.
*Γράφει η Δρ. Σταματούλα Τσικρικά, Πρόεδρος Ομάδας Προαγωγής Υγείας και Διακοπής Καπνίσματος Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας, Secretary and Treasurer of UEMS Pneumology Section, Επιστημονικά Υπεύθυνη Ιατρείου Διακοπής Καπνίσματος και Επανεκτίμησης Νοσοκομείου «Η ΣΩΤΗΡΙΑ»
Ygeiamoy.gr
