Ένα σημαντικό βήμα για την ανάδειξη και προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Φολεγάνδρου δρομολογεί η Δημοτική Αρχή του νησιού, προχωρώντας στην υλοποίηση της πράξης "Ψηφιακή ανάδειξη της Χρυσοσπηλιάς".
Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που συνδυάζει την επιστημονική έρευνα με την τεχνολογία, με στόχο να φέρει στο προσκήνιο ένα από τα σημαντικότερα φυσικά και πολιτιστικά μνημεία του νησιού.
Στο πλαίσιο της δράσης, το επόμενο διάστημα αναμένεται η επίσκεψη εξειδικευμένων σπηλαιολόγων στη Φολέγανδρο, οι οποίοι θα αναλάβουν την εξερεύνηση και τη συστηματική καταγραφή της Χρυσοσπηλιάς.
Η αποστολή αυτή θεωρείται καθοριστικής σημασίας, καθώς θα συμβάλει στην πλήρη αποτύπωση του σπηλαίου και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του, δημιουργώντας μια ολοκληρωμένη επιστημονική βάση δεδομένων.
Κ. Μαρινάκης: "Η ανάδειξη αυτή θα συμβάλει ουσιαστικά και στη διατήρηση της ιστορικής του αξίας στον χρόνο"
Ο δήμαρχος Φολεγάνδρου, Κυριάκος Μαρινάκης μίλησε στην "Κοινή Γνώμη" για το έργο της ψηφιακής ανάδειξης της Χρυσοσπηλιάς, τονίζοντας τη σημασία του για την προστασία και την προβολή του μνημείου.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην επικείμενη επιστημονική καταγραφή του σπηλαίου και στη σύνδεσή του με το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο, ενώ, όπως σημείωσε, στόχος είναι η ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς με σύγχρονα μέσα, χωρίς να διακινδυνεύσει η διατήρησή της.
"Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά έργα που υλοποιούνται αυτή την περίοδο στο νησί, καθώς η Χρυσοσπηλιά είναι ένα από τα μεγαλύτερα και ουσιαστικά ανεξερεύνητα σπήλαια στην Ελλάδα. Με τη στήριξη της Περιφέρειας, προχωράμε άμεσα, μέσα στον επόμενο μήνα, στην πλήρη καταγραφή του σπηλαίου, με την είσοδο εξειδικευμένης ομάδας σπηλαιολόγων. Στόχος μας είναι να γίνει μια ολοκληρωμένη επιστημονική αποτύπωση και παράλληλα μια ψηφιακή αναπαράσταση του χώρου", ανέφερε αρχικά.
Την ίδια ώρα, ο κ. Μαρινάκης τόνισε πως "το ιδανικό θα ήταν το σπήλαιο να είναι επισκέψιμο, όμως αυτό δεν είναι εφικτό λόγω της γεωμορφολογίας του σημείου. Η πρόσβαση είναι εξαιρετικά δύσκολη, ενώ οι επιγραφές που υπάρχουν στο εσωτερικό είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες, καθώς έχουν δημιουργηθεί πάνω σε υλικό που φθείρεται εύκολα. Για αυτόν τον λόγο, η ψηφιακή απεικόνιση αποτελεί τη βέλτιστη λύση. Σε συνδυασμό με τη δημιουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου στη Χώρα της Φολεγάνδρου, που αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, κάθε επισκέπτης θα μπορεί να γνωρίσει το σπήλαιο με ασφάλεια, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο το ίδιο το μνημείο. Παράλληλα, η ανάδειξη αυτή θα συμβάλει ουσιαστικά και στη διατήρηση της ιστορικής του αξίας στον χρόνο. Είναι γνωστό ότι στο παρελθόν το σπήλαιο συνδεόταν με μια μορφή τελετουργικής "μύησης", όπου νέοι κατέβαιναν και άφηναν τις επιγραφές τους, κάτι που προσδίδει ακόμα μεγαλύτερη πολιτιστική σημασία στο χώρο".
"Η διαδικασία καταγραφής ξεκινά άμεσα, με την άφιξη της επιστημονικής ομάδας στο νησί"
Αναφορικά με το πως θα διασφαλιστεί η προστασία της Χρυσοσπηλιάς από ανεξέλεγκτη πρόσβαση, με την αυξημένη προβολή, ο δήμαρχος Φολεγάνδρου επεσήμανε πως "η αλήθεια είναι ότι η πρόσβαση στο σπήλαιο είναι ήδη εξαιρετικά δύσκολη. Δεν μπορεί να φτάσει κάποιος εύκολα ούτε από τη θάλασσα, ούτε από τη στεριά. Ακόμη και μέσω θαλάσσης απαιτούνται πολύ ειδικές συνθήκες, όπως απόλυτη άπνοια, και στη συνέχεια χρειάζεται να αποβιβαστεί κανείς σε δύσβατο σημείο και να αναρριχηθεί. Από τη στεριά, μόνο πολύ έμπειροι ορειβάτες, που γνωρίζουν τη διαδρομή, μπορούν να προσεγγίσουν το σπήλαιο, καθώς βρίσκεται περίπου 200 μέτρα πάνω από τη θάλασσα. Στην πράξη, αυτή τη στιγμή ελάχιστοι άνθρωποι μπορούν να φτάσουν εκεί. Επομένως, η φύση του ίδιου του σημείου λειτουργεί ως φυσική προστασία. Με την ψηφιακή ανάδειξη, ουσιαστικά δίνουμε τη δυνατότητα στο κοινό να γνωρίσει το σπήλαιο χωρίς να υπάρχει ανάγκη φυσικής πρόσβασης, κάτι που αποτελεί και τον πιο ασφαλή τρόπο προστασίας του".
Κλείνοντας και μιλώντας για το στάδιο στο οποίο βρίσκεται το έργο, ο κ. Μαρινάκης υπογράμμισε πως "η διαδικασία καταγραφής αρχίζει άμεσα, με την άφιξη της επιστημονικής ομάδας στο νησί. Από την πλευρά του Δήμου, έχουμε ήδη προχωρήσει σε παραχώρηση δημοτικού ακινήτου στην Αρχαιολογία. Πρόκειται για χώρο στην κεντρική πλατεία της Πούντας, ο οποίος θα μετατραπεί σε μουσείο. Εκεί θα φιλοξενηθούν τόσο τα αρχαιολογικά ευρήματα του νησιού όσο και το ψηφιακό υλικό από τη Χρυσοσπηλιά. Με αυτόν τον τρόπο, ο επισκέπτης θα μπορεί εύκολα να αποκτήσει πλήρη εικόνα του σπηλαίου, μέσα από σύγχρονα μέσα, χωρίς να απαιτείται φυσική παρουσία στον ίδιο τον χώρο".
Επιστημονική καταγραφή και τεκμηρίωση
Η Χρυσοσπηλιά αποτελεί ένα μνημείο με ξεχωριστή αξία, τόσο από φυσικής όσο και από πολιτιστικής άποψης. Η εξερεύνηση από ειδικούς επιστήμονες αναμένεται να αναδείξει άγνωστες πτυχές της, ενώ η καταγραφή των στοιχείων θα επιτρέψει την τεκμηριωμένη παρουσίασή της στο ευρύ κοινό.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην καταγραφή των επιγραφών που υπάρχουν στο εσωτερικό της σπηλιάς, οι οποίες αποτελούν σημαντικά ιστορικά τεκμήρια. Παράλληλα, θα αποτυπωθούν με ακρίβεια τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του σπηλαίου, συμβάλλοντας τόσο στην επιστημονική έρευνα όσο και στην προστασία του.
Ψηφιακή τεχνολογία στην υπηρεσία της πολιτιστικής κληρονομιάς
Κεντρικό στοιχείο του έργου αποτελεί η αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων. Στο πλαίσιο της πράξης προβλέπεται η τρισδιάστατη αποτύπωση της σπηλιάς, η δημιουργία ψηφιακού υλικού και η ανάπτυξη διαδραστικών εφαρμογών που θα επιτρέπουν στο κοινό να γνωρίσει το μνημείο με έναν σύγχρονο και προσβάσιμο τρόπο.
Μέσα από την ψηφιακή αναπαράσταση, θα δίνεται η δυνατότητα εικονικής περιήγησης, επιτρέποντας σε επισκέπτες από όλο τον κόσμο να "εισέλθουν" στη Χρυσοσπηλιά χωρίς να επιβαρύνεται το ίδιο το μνημείο. Η προσέγγιση αυτή εξυπηρετεί αφενός την προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς και αφετέρου την προστασία της από την υπερβολική επισκεψιμότητα. Παράλληλα, η χρήση ψηφιακών μέσων δημιουργεί νέες δυνατότητες εκπαιδευτικής αξιοποίησης, καθιστώντας το σπήλαιο ένα "ζωντανό" εργαλείο γνώσης για μαθητές, ερευνητές και επισκέπτες.
Σύνδεση με το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της πρωτοβουλίας είναι η σύνδεση των ευρημάτων και της καταγραφής με το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο που προγραμματίζεται να δημιουργηθεί στη Φολέγανδρο. Τα δεδομένα που θα προκύψουν από τη μελέτη της Χρυσοσπηλιάς θα αποτελέσουν βασικό υλικό για την έκθεση και την ερμηνεία της ιστορίας του νησιού.
Η προοπτική αυτή ενισχύει τη συνολική πολιτιστική στρατηγική της περιοχής, καθώς δημιουργεί έναν ενιαίο άξονα ανάδειξης της τοπικής ταυτότητας, συνδέοντας το φυσικό περιβάλλον με την ιστορία και τον πολιτισμό.
Το έργο υλοποιείται σε συνεργασία με την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, γεγονός που διασφαλίζει την επιστημονική εγκυρότητα και την ορθή διαχείριση του μνημείου. Η πράξη "Ψηφιακή ανάδειξη της Χρυσοσπηλιάς Φολεγάνδρου" εντάσσεται στο πρόγραμμα ΕΣΠΑ 2021–2027, με την Απόφαση Ένταξης να έχει υπογραφεί τον Ιανουάριο του 2025 από τον Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου. Η εξασφάλιση της χρηματοδότησης σηματοδοτεί την έναρξη ενός έργου με μακροπρόθεσμο αντίκτυπο για το νησί.
Λίγα λόγια για τη Χρυσοσπηλιά
Η Χρυσοσπηλιά είναι ένα ξεχωριστό φυσικό μνημείο. Πρόκειται για ένα δυσπρόσιτο σπήλαιο στη βορειοανατολική πλευρά του νησιού, 30 περίπου μέτρα πάνω από τη θάλασσα, με μεγάλο σπηλαιολογικό και αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Το μήκος του είναι 300μ και διαθέτει δύο κύριους θαλάμους που ενώνονται μεταξύ τους μέσω ενός μικρού διαδρόμου. Στο δάπεδο του πρώτου θαλάμου έχουν βρεθεί ρωμαϊκές δεξαμενές και πλήθος οστράκων, ενώ τον δεύτερο θάλαμο κοσμούν εντυπωσιακοί σταλακτιτικοί σχηματισμοί.
Το στοιχείο όμως που καθιστά την Χρυσοσπηλιά μοναδικό μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς είναι το πλήθος των αρχαίων ονομάτων που καλύπτουν τα τοιχώματα και την οροφή της. Τα ονόματα χρονολογούνται κυρίως στον 4ο π.Χ. αιώνα και ανήκουν σε εφήβους που έφταναν έως εδώ από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Οι έφηβοι που κατάφερναν να μπουν στον κυρίως θάλαμο ανέγραφαν τα ονόματά τους, αφήνοντας έτσι τα ίχνη της επίσκεψής τους.
