Έτοιμο το σχέδιο νόμου «Αυτοτελής υπηρεσία ελέγχου νομιμότητας ΟΤΑ –οικονομική βιωσιμότητα και αυτοτέλεια ΟΤΑ – Κανόνες Δημοσιονομικής Διαχείρισης και άλλες διατάξεις θεμάτων Υπουργείου Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης», το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση και .
Η νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργού Εσωτερικών, Νίκου Βούτση, στοχεύει στην αντιμετώπιση δύο βασικών θεμάτων της αυτοδιοίκησης, όπως ο ίδιος σημειώνει, τα οποία αφορούν στη λειτουργία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και την άσκηση της κρατικής εποπτείας επ’ αυτών.
Ο βαθύς, ουσιαστικός και αποτελεσματικός έλεγχος των Ο.Τ.Α., όπως σημειώνεται στην αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου, ήταν και παραμένει αναγκαίος για να μπορέσει η Τοπική Αυτοδιοίκηση να διαδραματίσει τον αναβαθμισμένο ρόλο της, όπως αυτός οριοθετείται από τις εθνικές και ευρωπαϊκές διατάξεις αλλά και διαγράφεται από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Ωστόσο, εξίσου σημαντικό ζητούμενο είναι η απλοποίηση των σχετικών διαδικασιών.
Τα δύο πρώτα κεφάλαια του νομοσχεδίου, αφορούν στον τρόπο λειτουργίας και στελέχωσης της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας ΟΤΑ και στην ουσιαστική στήριξη της οικονομικής βιωσιμότητας και της αυτοτέλειας των ΟΤΑ, μέσα από τη νεοσυσταθείσα Οικονομική Επιτροπή, η οποία θα αντικαταστήσει το Οικονομικό Παρατηρητήριο.
Με το τρίτο και το τέταρτο κεφάλαιο ρυθμίζονται τρέχοντα όσο και επείγοντα ζητήματα αρμοδιότητας του Υπουργείου Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, των ΟΤΑ και των νομικών τους προσώπων.
Αυτοτελής Υπηρεσία Εποπτείας Ο.Τ.Α.
Στο πρώτο κεφάλαιο, βάσει των διευκρινίσεων της αιτιολογικής έκθεσης, τροποποιούνται οι αναγκαίες διατάξεις, ώστε να συσταθεί και να λειτουργήσει πραγματικά αυτοτελής υπηρεσία εποπτείας και να καταργηθεί το καθεστώς υπαγωγής αυτής και του ελεγκτή νομιμότητας στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση, καθεστώς που διαστρέβλωσε την ουσία και τις πραγματικές διαστάσεις του ελέγχου νομιμότητας, εκτρέποντας τον, πλείστες όσες φορές, σε έλεγχο σκοπιμότητας και όργανο ποδηγέτησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης από την Κεντρική Διοίκηση.
Με το άρθρο 1, αντικαθίσταται το άρθρο 215 του ν.3852/2010, όπως ίσχυε μετά την τροποποίησή του από το ν.4257/2014 και ιδρύεται στην έδρα κάθε Περιφέρειας, αυτοτελής κρατική υπηρεσία εποπτείας των Ο.Τ.Α. που φέρει τον τίτλο «Αυτοτελής Υπηρεσία Εποπτείας Ο.Τ.Α.» υπαγόμενη απ’ ευθείας στον Υπουργό Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης η οποία είναι αρμόδια για τον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των Ο.Τ.Α. και για τον πειθαρχικό έλεγχο των αιρετών κατά το άρθρο 102 παρ. 4 του Συντάγματος. Με το άρθρο αυτό η ΑΥΕ διαχωρίζεται πλέον από τη δομή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και αποκτά πραγματικά αυτοτελή φύση. Η ΑΥΕ ιδρύεται στην έδρα κάθε Περιφέρειας, ώστε να παρακολουθείται η αυτοδιοικητική δομή της χώρας.
Άλλωστε, η άσκηση ουσιαστικού ελέγχου νομιμότητας απαιτεί την περιέλευση στον Ελεγκτή ενός πεπερασμένου αριθμού αποφάσεων, ο οποίος δεν μπορεί να υπερβαίνει τα όρια του ανθρωπίνως δυνατού. Με τη δημιουργία 13 ΑΥΕ, σε κάθε έδρα Περιφέρειας, αντί για επτά, σε κάθε έδρα Αποκεντρωμένης Διοίκησης, εξυπηρετείται και αυτή η ανάγκη.
Με το άρθρο 2, αντικαθίσταται το άρθρο 216 του ν.3852/2010, όπως είχε τροποποιηθεί με το ν.4257/2014 και ορίζεται ότι ο Ελεγκτής Νομιμότητας είναι ανώτατος υπάλληλος με πενταετή θητεία, η οποία μπορεί να ανανεώνεται για μία φορά.
Κατάργηση του Οικονομικού Παρατηρητηρίου
Το δεύτερο κεφάλαιο αναφέρεται στην κατάργηση του θεσμού του «Παρατηρητηρίου Οικονομικής Αυτοτέλειας Ο.Τ.Α.» (άρθρο 18) και την εισαγωγή ενός νέου συστήματος οικονομικής εποπτείας και ταυτόχρονα στήριξης των Ο.Τ.Α., ώστε να διασφαλίζεται η οικονομική βιωσιμότητα και η αυτοτέλειά τους.
Συγκεκριμένα, με το άρθρο 12, συνιστάται ανεξάρτητη και αντικειμενική δομή παρακολούθησης των οικονομικών δεδομένων των Ο.Τ.Α., η οποία ονομάζεται «Επιτροπή Οικονομικής Ανασυγκρότησης Ο.Τ.Α.» (εφεξής «Επιτροπή») και έχει ως αποστολή τη διαχρονική παρακολούθηση των οικονομικών μεγεθών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τη μέριμνα για τον εξορθολογισμό της οικονομικής διαχείρισης των Ο.Τ.Α. και των νομικών τους προσώπων και την υποβολή εισηγήσεων σχετικά με δημοσιονομικές πολιτικές που το Κράτος ή οι Ο.Τ.Α. και τα νομικά τους πρόσωπα ενδείκνυται να υλοποιήσουν, προκειμένου να διασφαλιστεί η συνταγματικά κατοχυρωμένη οικονομική αυτοτέλεια των τελευταίων.
Η Επιτροπή έχει 13μελή σύνθεση, με την οποία διασφαλίζεται η συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων φορέων, η διασύνδεση με το κατ’ εξοχήν αρμόδιο για το δημοσιονομικό έλεγχο των Ο.Τ.Α. όργανο (Ελεγκτικό Συνέδριο), η διαρκής συνεργασία των συναρμόδιων Υπουργείων (Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, Οικονομικών), και, βέβαια, η καθοριστική συμμετοχή των εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΕΝ.Π.Ε., κατά περίπτωση), και μάλιστα με εκπροσώπηση και της μειοψηφίας στα διοικητικά συμβούλια των τελευταίων.
Η Επιτροπή περιβάλλεται με ιδιαίτερες προσωπικές και λειτουργικές εγγυήσεις, αφού προβλέπεται ρητά ότι κατά την άσκηση των καθηκόντων τους τα μέλη της Επιτροπής απολαμβάνουν πλήρους ανεξαρτησίας γνώμης και ψήφου, δεν λαμβάνουν οδηγίες από οποιονδήποτε κυβερνητικό φορέα και ελέγχονται μόνο για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις τους που οφείλονται σε δόλο ή βαριά αμέλεια.
Με το άρθρο 13 ρυθμίζεται ο μηχανισμός παρακολούθησης της κατάρτισης και της εκτέλεσης του προϋπολογισμού των Ο.Τ.Α. και των νομικών τους προσώπων και των βασικών δεικτών οικονομικής τους βιωσιμότητας.
Προβλέπεται η εφαρμογή μιας διαδικασίας διαλόγου και συνεργασίας μεταξύ του ενδιαφερόμενου φορέα, της Επιτροπής και του Υπουργού Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, στόος της οποίας είναι να αξιολογηθούν τα μέτρα που προτείνει ή λαμβάνει ο Ο.Τ.Α. ή το νομικό του πρόσωπο, ή και να προταθούν άλλα προσφορότερα για την αντιμετώπιση του προβλήματος μέτρα.
Σε κάθε, ωστόσο, περίπτωση, ο ρόλος της Επιτροπής παραμένει αμιγώς συμβουλευτικός και γνωμοδοτικός, αφού η απόφαση για τα μέτρα που πρέπει ή κρίνεται σκόπιμο να ληφθούν γίνεται από το οικείο Δημοτικό, Περιφερειακό ή Διοικητικό Συμβούλιο, ενώ για τη χρηματοδότηση του οικείου Ο.Τ.Α. ή του νομικού του προσώπου απαιτείται προηγούμενη σύναψη Προγραμματικής Συμφωνίας μεταξύ αυτού και του Υπουργού Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης.
