Μέχρι πρόσφατα η απόφαση για ενεργειακή αναβάθμιση ενός σπιτιού ήταν για πολλούς ένα δύσκολο δίλημμα. Από τη μία, η ανάγκη για χαμηλότερους λογαριασμούς και καλύτερη ποιότητα ζωής. Από την άλλη, το υψηλό αρχικό κόστος που λειτουργούσε αποτρεπτικά. Σήμερα, όμως, η εξίσωση αυτή αλλάζει.
Ενα νέο μοντέλο χρηματοδότησης, γνωστό ως on-bill financing, κάνει την εμφάνισή του και στην Ελλάδα δίνοντας τη δυνατότητα στους καταναλωτές να προχωρήσουν σε ενεργειακές αναβαθμίσεις χωρίς να διαθέσουν ούτε ένα ευρώ προκαταβολικά. Η αποπληρωμή γίνεται σταδιακά, μέσω του μηνιαίου λογαριασμού ρεύματος. Πρόκειται για μια δομική αλλαγή. Για πρώτη φορά οι επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας μετατρέπονται σε χρηματοδότες και εν μέρει σε «παρόχους υπηρεσιών ανακαίνισης».
Η ουρά των «Εξοικονομώ»
Η ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών στην Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε μια μεταβατική φάση. Η συμφόρηση που καταγράφεται στα «Εξοικονομώ» και οι μεγάλες καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των προγραμμάτων δεν είναι απλώς μια συγκυριακή δυσκολία, αλλά ένα σύμπτωμα βαθύτερων δομικών προβλημάτων της αγοράς, τα οποία φέρνουν στο προσκήνιο νέα μοντέλα χρηματοδότησης, όπως το on-bill financing.
Περισσότερες από 32.000 κατοικίες από τις συνολικά 101.820 που διέτρεξαν όλα τα προηγούμενα προγράμματα «Εξοικονομώ» (από το 2021 έως και το 2025) παραμένουν σε εκκρεμότητα.
Τα προγράμματα αυτά συγκλίνουν χρονικά δημιουργώντας ένα άνευ προηγουμένου φορτίο και στην αγορά κατασκευών. Συνεργεία, υλικά και ενεργειακοί επιθεωρητές καλούνται να καλύψουν ταυτόχρονα χιλιάδες έργα, σε ένα περιβάλλον όπου η διαθεσιμότητα είναι ήδη περιορισμένη. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη αν προστεθεί η εκτίναξη του κόστους.
Το νέο μοντέλο χρηματοδότησης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η στροφή προς εναλλακτικές λύσεις μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτη, φέρνοντας πρακτικές αρκετά διαδεδομένες στο εξωτερικό. Το on-bill financing έρχεται να καλύψει το κενό που αφήνουν η υπερφόρτωση και η γραφειοκρατία των κλασικών επιδοτούμενων προγραμμάτων, επιτρέποντας την άμεση υλοποίηση έργων χωρίς την ανάγκη αναμονής ή ένταξης σε κάποιο σχήμα επιδότησης. Στην πράξη το «Εξοικονομώ» θα διατηρήσει τα χαρακτηριστικά των αυξημένων επιδοτήσεων με εισοδηματικά κριτήρια απευθυνόμενο κυρίως σε ευάλωτα νοικοκυριά με χρηματοδότηση έως και 80% μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου.
Με το νέο πλαίσιο, που έχει επεξεργαστεί η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), οι καταναλωτές καλούνται πια να καλύψουν τις αναβαθμίσεις εντός της οικίας τους με ιδίους πόρους.
Σε αυτή την περίπτωση:
1. Ο πάροχος αναλαμβάνει το σύνολο της επένδυσης, είτε πρόκειται για θερμομόνωση, είτε για αντικατάσταση κουφωμάτων, είτε για εγκατάσταση αντλίας θερμότητας ή νέων ηλεκτρικών συσκευών. Ο καταναλωτής δεν πληρώνει τίποτα προκαταβολικά. Αντίθετα, εξοφλεί το κόστος σε δόσεις που ενσωματώνονται στον μηνιαίο λογαριασμό ηλεκτρικής ενέργειας, με όρους που έχουν συμφωνηθεί εξαρχής.
2. Για μεγαλύτερη διαφάνεια και καλύτερο έλεγχο, στον λογαριασμό ρεύματος προβλέπεται σαφής διαχωρισμός των χρεώσεων, ώστε να αποφεύγεται οποιαδήποτε σύγχυση μεταξύ κατανάλωσης και αποπληρωμής έργων.
3. Η υπηρεσία μπορεί να αξιοποιηθεί και από τους ενοικιαστές. Στην περίπτωση αυτή η αναβάθμιση που συντελέστηκε σε ένα ακίνητο που άλλαξε μισθωτή θα βαρύνει ως υποχρέωση αποπληρωμής τον νέο μισθωτή. Κάτι παρόμοιο ισχύει εφόσον ένα σπίτι πουληθεί. Η εξόφληση του υπολοίπου του έμμεσου δανείου επιβαρύνει τον νέο ιδιοκτήτη.
4. Ενα από τα πιο κρίσιμα σημεία για τα νοικοκυριά είναι η προστασία από διακοπή ρεύματος. Σύμφωνα με το ισχύον καθεστώς, η μη πληρωμή της δόσης για την ενεργειακή αναβάθμιση δεν μπορεί να οδηγήσει σε διακοπή ηλεκτροδότησης, καθώς η σχετική οφειλή δεν ταυτίζεται με την οφειλή κατανάλωσης. Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται να διαχωριστεί η βασική ενεργειακή ανάγκη από τη χρηματοδότηση της επένδυσης.
5. Διασφαλίζεται το δικαίωμα της αλλαγής παρόχου. Ακόμη κι αν ένας καταναλωτής έχει προχωρήσει σε αναβάθμιση μέσω του λογαριασμού του, μπορεί να μετακινηθεί σε άλλη εταιρεία προμήθειας χωρίς να διακοπεί η αποπληρωμή. Η δόση συνεχίζει να καταβάλλεται μέσω του νέου παρόχου, ο οποίος αποδίδει τα σχετικά ποσά στον προηγούμενο. Με άλλα λόγια, η χρηματοδότηση ακολουθεί το ακίνητο και όχι τη σχέση με τον εκάστοτε προμηθευτή.
6. Ο ρυθμιστής δίνει προτεραιότητα στην εξόφληση του βασικού λογαριασμού. Ετσι, σε περίπτωση μερικής καταβολής του εκδιδόμενου μηνιαίου λογαριασμού προβλέπεται ότι καλύπτονται πρώτα τα κόστη προμήθειας, οι χρεώσεις προς τους διαχειριστές (ΑΔΜΗΕ, ΔΕΔΔΗΕ), οι φόροι, τα τέλη και οι εισφορές και στο τέλος οι δόσεις για την εξόφληση των έργων εξοικονόμησης.
H αγορά ενέργειας καταγράφει ήδη μια σειρά από εύλογους προβληματισμούς, οι οποίοι αφορούν τόσο τους καταναλωτές όσο και τους ίδιους τους προμηθευτές.
Ο πρώτος και βασικότερος αφορά τη φύση της χρηματοδότησης. Αν και το εργαλείο παρουσιάζεται ως μια ευέλικτη λύση χωρίς προκαταβολή, στην πράξη λειτουργεί ως μια μορφή δανεισμού με όρους αποπληρωμής που προσομοιάζουν με δανειακή σύμβαση.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η σύγκριση δεν πρέπει να γίνεται μόνο με το μηδενικό αρχικό κόστος, αλλά με το συνολικό ποσό που θα καταβληθεί σε βάθος χρόνου.
Μακροχρόνια υποχρέωση
Παράλληλα, τίθεται ζήτημα δεσμεύσεων. Αν και τυπικά ο καταναλωτής μπορεί να αλλάξει πάροχο, η υποχρέωση αποπληρωμής παραμένει σε ισχύ, ανεξάρτητα από την αλλαγή παρόχου.
Το γεγονός επίσης ότι ο προμηθευτής αναλαμβάνει, πέρα από την προμήθεια ρεύματος, και την παροχή υπηρεσιών ενεργειακής αναβάθμισης δημιουργεί μια πιο σύνθετη σχέση με τον καταναλωτή, η οποία μένει να φανεί πώς θα εξελιχθεί στην πράξη.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στον πιστωτικό κίνδυνο. Στελέχη της αγοράς τονίζουν ότι η επέκταση των παρόχων σε χρηματοδοτικές υπηρεσίες αυξάνει σημαντικά την έκθεσή τους. Οι εταιρείες καλούνται να διαθέσουν κεφάλαια για έργα υψηλού κόστους, σε μια αγορά όπου οι ληξιπρόθεσμες οφειλές λόγω κακοπληρωτών παραμένουν σε υψηλά επίπεδα.
Σε αυτό το σημείο επανέρχεται το ζήτημα του «ενεργειακού τουρισμού». Η δυνατότητα μετακίνησης καταναλωτών με ανεξόφλητες οφειλές δημιουργεί ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, λένε οι εταιρείες του κλάδου, κάτι το οποίο, αν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την ευρεία ανάπτυξη του on-bill financing. Δεν είναι τυχαίο ότι το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξετάζει παρεμβάσεις για την ενίσχυση της εισπραξιμότητας ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος για τους προμηθευτές.
Στο πλαίσιο αυτό, το ΥΠΕΝ επανεξετάζει ως μέτρο να δοθεί η δυνατότητα στους προμηθευτές να εκδίδουν εντολές αποκοπής για πρώην πελάτες τους, όταν οι τελευταίοι έχουν αφήσει ληξιπρόθεσμες οφειλές που δεν έχουν διακανονίσει, μια ρύθμιση που συζητείται σχεδόν δύο χρόνια χωρίς οριστική λύση.
πηγή: newmoney
