Την έναρξη των διαδικασιών για τη διάσωση και αποκατάσταση του ιερού ναού "Παναγιά Γουρνιά" στον Αρτεμώνα αποφάσισε ομόφωνα το Δημοτικό Συμβούλιο Σίφνου, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλία για την εξεύρεση χρηματοδότησης και την προώθηση όλων των απαραίτητων ενεργειών που απαιτούνται για την προστασία ενός από τα σημαντικότερα θρησκευτικά και πολιτιστικά μνημεία του νησιού.
Η απόφαση έρχεται μετά την ολοκλήρωση μελέτης αποτύπωσης, τεκμηρίωσης και καταγραφής των προβλημάτων που αντιμετωπίζει ο ναός, καθώς και μετά την έγκριση της σχετικής μελέτης αποκατάστασης από το Υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.
Το επόμενο βήμα είναι πλέον η εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων, ώστε να προχωρήσουν οι εργασίες που έχουν ήδη εγκριθεί.
Μ. Ναδάλη: "Έχει διερευνηθεί με ενέργειες του αντιδημάρχου Πολιτισμού, Γιάννη Ραφελέτου η πρόθεση χρηματοδότησης του συνόλου των εργασιών"
Η δήμαρχος Σίφνου, Μαρία Ναδάλη, μιλώντας στην "Κοινή Γνώμη", υπογράμμισε τη σημασία της πρωτοβουλίας για την αποκατάσταση της Παναγιάς Γουρνιά, ενός από τα σημαντικότερα θρησκευτικά και ιστορικά μνημεία του νησιού.
Μάλιστα, όπως ανέφερε, οι φθορές που έχουν εμφανιστεί στον ναό και στον πολύτιμο τοιχογραφικό του διάκοσμο προκαλούν έντονη ανησυχία, ενώ ο Δήμος έχει ήδη προχωρήσει σε όλες τις απαραίτητες προπαρασκευαστικές ενέργειες, αναζητώντας παράλληλα τη χρηματοδότηση που θα επιτρέψει την υλοποίηση του έργου και την ανάδειξη του μνημείου στο μέλλον.
"Ο ιερός ναός της Παναγιάς Γουρνιά αποτελεί ένα από τα πολλά και σημαντικά θρησκευτικά μνημεία της Σίφνου. Πρόκειται για ένα δισυπόστατο ναό, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και στον Άγιο Νικόλαο, που χρονολογείται στα τέλη του 17ου αιώνα. Έχει περίτεχνο, ξυλόγλυπτο τέμπλο και ιδιαίτερο τοιχογραφικό διάκοσμο, έργο του Αγαπίου Δευτερεύοντος ή Δευτεραίου, με θέμα τον κύκλο της ζωής. Οι τοιχογραφίες έχουν φιλοτεχνηθεί το 1832", σημείωσε αρχικά στην εφημερίδα, επισημαίνοντας στη συνέχεια τα προβλήματα που παρουσιάζονται στο ναό.
"Οι σοβαρές φθορές που παρατηρούνται στην τοιχοποιία έχουν άμεσο αντίκτυπο και στο σπάνιο τοιχογραφικό διάκοσμο, γεγονός που μας προκαλεί θλίψη και έντονη ανησυχία, μια και χρόνο με το χρόνο γίνονται όλο και πιο έντονα τα "σημάδια" του χρόνου. Μια τέτοια κατάσταση δε θα μπορούσε φυσικά να μας αφήνει αδιάφορους", δήλωσε χαρακτηριστικά η κα Ναδάλη.
Όσο για το ποια είναι τα επόμενα βήματα για την εξασφάλιση χρηματοδότησης και πότε εκτιμά ότι θα μπορούσαν να ξεκινήσουν οι εργασίες, υπογράμμισε πως "ο Δήμος Σίφνου ανέλαβε ήδη πρωτοβουλία από το 2021 όταν ανέθεσε σε εξωτερικό συνεργάτη την υπηρεσία αποτύπωσης, φωτογραφικής τεκμηρίωσης της υφιστάμενης κατάστασης καθώς και τη σύνταξη τεχνικής περιγραφής για τις απαιτούμενες εργασίες αποκατάστασης των βλαβών στο Ναό. Ο φάκελος κατατέθηκε προς έγκριση στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και η εν λόγω μελέτη εγκρίθηκε το 2023 από το Τμήμα Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων. Σήμερα έχουμε προχωρήσει σε εκτίμηση κόστους για όλες τις απαιτούμενες παρεμβάσεις, για την επίβλεψη των εργασιών αλλά και για τη σύνταξη της μελέτης που απαιτείται για τη συντήρηση της τοιχογραφίας και του τέμπλου, έτσι ώστε να έχουμε μια πλήρη εικόνα του συνολικού ύψους της δαπάνης. Έχει διερευνηθεί με ενέργειες του αντιδημάρχου Πολιτισμού, Γιάννη Ραφελέτου η πρόθεση χρηματοδότησης του συνόλου των εργασιών, με θετική πρόθεση, αλλά λόγω της ιδιαιτερότητας του έργου και της εμπλοκής και άλλων φορέων και υπηρεσιών για την εξασφάλιση των αναγκαίων εγκρίσεων δεν είναι εύκολο προς το παρόν να προχωρήσουμε σε εκτίμηση σχετικά με το χρόνο έναρξης των εργασιών".
"Να μάθουν σε βάθος την πλούσια ιστορία και παράδοση της Σίφνου σε κάθε έκφανσή της"
Κλείνοντας και σε ερώτηση για το αν υπάρχει σχεδιασμός ώστε, μετά την αποκατάστασή της, να αναδειχθεί περισσότερο και ως στοιχείο πολιτιστικού και θρησκευτικού ενδιαφέροντος για τη Σίφνο, η δήμαρχος απάντησε πως "η θρησκευτική παράδοση και τα θρησκευτικά μνημεία της Σίφνου είναι απολύτως συνυφασμένα με την κοινωνική ζωή του νησιού μας και φυσικά προσελκύουν πάντα το ενδιαφέρον και των επισκεπτών λόγω της τεράστιας ιστορικής και αρχιτεκτονικής τους αξίας. Θα ήταν πολύ σημαντικό να μπορέσουμε να ενισχύσουμε την προβολή τους και με τη χρήση προηγμένων τεχνολογικών μέσων και να εμπλουτίσουμε την εμπειρία των επισκεπτών του νησιού μας αλλά και τη γνώση των παιδιών μας, προκειμένου να μάθουν σε βάθος την πλούσια ιστορία και παράδοση της Σίφνου σε κάθε έκφανσή της".
Ένα μνημείο με ιδιαίτερη ιστορική αξία
Η Παναγιά Γουρνιά βρίσκεται στον Αρτεμώνα, κοντά στην παραδοσιακή διαδρομή που συνδέει τον οικισμό με την Απολλωνία. Πρόκειται για έναν δίκλιτο ναό αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και στον Άγιο Νικόλαο, ο οποίος χρονολογείται στα τέλη του 17ου αιώνα και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής των Κυκλάδων.
Πέρα όμως από την αρχιτεκτονική του σημασία, ο ναός ξεχωρίζει για τον πλούσιο τοιχογραφικό του διάκοσμο. Οι τοιχογραφίες του χρονολογούνται στις αρχές του 19ου αιώνα και αποδίδονται στον γνωστό Σιφνιό αγιογράφο Αγάπιο Δευτεραίο, έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της λαϊκής θρησκευτικής ζωγραφικής στον κυκλαδικό χώρο.
Στο εσωτερικό του ναού σώζονται παραστάσεις ιδιαίτερης καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας, μεταξύ των οποίων η εικονογράφηση των 24 Οίκων του Ακάθιστου Ύμνου, ο "Τροχός της Ζωής" και ο "Βίος του Αληθινού Μοναχού", έργα που αποτελούν ξεχωριστά δείγματα της μεταβυζαντινής τέχνης στις Κυκλάδες.
Οι φθορές που απειλούν το μνημείο
Παρά τη σπουδαιότητά του, το μνημείο αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια σοβαρά προβλήματα, τα οποία με την πάροδο του χρόνου γίνονται ολοένα και πιο έντονα. Σύμφωνα με τη μελέτη που παρουσιάστηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο, οι σημαντικότερες φθορές σχετίζονται με την παρουσία υγρασίας και τη σταδιακή αποσάθρωση των επιχρισμάτων και των κονιαμάτων του ναού.
Οι βλάβες αυτές επηρεάζουν άμεσα τις τοιχογραφίες, οι οποίες σε αρκετά σημεία παρουσιάζουν φθορές, αποκολλήσεις και απώλειες υλικού. Η κατάσταση θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η συνέχιση της φθοράς μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω απώλεια πολύτιμων στοιχείων του ζωγραφικού διακόσμου.
Τι προκάλεσε τα προβλήματα
Σημαντικό μέρος των φθορών αποδίδεται σε παλαιότερες επεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν μετά την κατάρρευση της στέγης του ναού το 1965. Τότε η παραδοσιακή κατασκευή αντικαταστάθηκε από δώμα οπλισμένου σκυροδέματος, μια λύση που έλυσε το άμεσο πρόβλημα στατικότητας αλλά δημιούργησε νέες δυσκολίες ως προς τη διαπνοή και τη θερμική συμπεριφορά του κτιρίου.
Η έλλειψη επαρκούς αερισμού και θερμομόνωσης έχει ως αποτέλεσμα τη συγκέντρωση υγρασίας στο εσωτερικό του ναού, γεγονός που επιβαρύνει τα δομικά υλικά και τον τοιχογραφικό διάκοσμο. Παράλληλα, προβλήματα εντοπίζονται στη στεγάνωση του δώματος, στην απορροή των ομβρίων υδάτων, καθώς και στο πλακόστρωτο της αυλής, όπου έχουν εμφανιστεί καθιζήσεις και θραύσεις πλακών.
Οι εργασίες που προβλέπονται
Οι εγκεκριμένες παρεμβάσεις επικεντρώνονται στην αποκατάσταση του κελύφους του ναού και στην εξάλειψη των αιτιών που προκαλούν τις φθορές. Μεταξύ άλλων προβλέπεται η καθαίρεση σαθρών επιχρισμάτων, η εφαρμογή νέων αρμολογημάτων και επιχρισμάτων με παραδοσιακά υλικά, η αποκατάσταση της στεγάνωσης και η ενίσχυση της θερμομόνωσης του δώματος.
Παράλληλα, θα πραγματοποιηθούν παρεμβάσεις για τη σωστή απορροή των ομβρίων υδάτων, η διάνοιξη φραγμένων ανοιγμάτων για τη βελτίωση του φυσικού αερισμού και η επισκευή προβληματικών τμημάτων της τοιχοποιίας. Προβλέπεται επίσης η αποκατάσταση της αυλής και του πλακόστρωτου περιβάλλοντος χώρου. Όλες οι εργασίες θα πραγματοποιηθούν υπό την επίβλεψη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, με ειδικές προδιαγραφές ώστε να προστατευθούν οι σωζόμενες τοιχογραφίες και τα ιστορικά στοιχεία του μνημείου.
Αναζήτηση χρηματοδότησης για το έργο
Η ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, αναφέρει ότι ο Δήμος Σίφνου αναλαμβάνει να προχωρήσει σε όλες τις απαραίτητες διοικητικές ενέργειες σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Σύρου και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, προκειμένου να εξασφαλιστούν οι πόροι που απαιτούνται για την υλοποίηση του έργου.
Παράλληλα, θα επιδιωχθεί συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού τόσο για την εκτέλεση των εγκεκριμένων εργασιών όσο και για τη χρηματοδότηση της μελέτης συντήρησης των τοιχογραφιών και του ξυλόγλυπτου τέμπλου, τα οποία αποτελούν από τα σημαντικότερα στοιχεία του ναού.
