Μια ολοένα και πιο έντονη μάχη για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει το Ιράν απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται σε εξέλιξη στο εσωτερικό του καθεστώτος, καθώς η παρατεταμένη απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από τη δημόσια ζωή έχει ανοίξει χώρο για τις αντιπαραθέσεις μεταξύ πραγματιστών και σκληροπυρηνικών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται, σύμφωνα με ανάλυση του Bloomberg, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος επιμένει στην ανάγκη εξεύρεσης διπλωματικής διεξόδου από τον πόλεμο και δέχεται πλέον ανοιχτές επιθέσεις από την υπερσυντηρητική πτέρυγα. Σκληροπυρηνικοί έχουν φτάσει να ζητούν ακόμη και την παραίτησή του λόγω της υποστήριξής του στην εύθραυστη ειρηνευτική συμφωνία με τις ΗΠΑ. Ο ίδιος, πάντως, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να αλλάξει στάση.
Την ίδια στιγμή, πάνω από την πολιτική σύγκρουση πλανάται το κρίσιμο ερώτημα: μπορεί ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να ασκήσει την ίδια εξουσία με τον πατέρα του και να λειτουργήσει ως διαιτητής ανάμεσα στα αντίπαλα κέντρα ισχύος;
Η εξαφάνιση Χαμενεΐ και η συνάντηση των «επτά ή οκτώ ωρών»
Οι εικασίες γύρω από τον νέο ανώτατο ηγέτη εντάθηκαν όταν ο Πεζεσκιάν δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στην κρατική τηλεόραση ότι του ήταν «πολύ δύσκολο» να επικοινωνήσει μαζί του.
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τότε που ανέλαβε την ανώτατη εξουσία τον Μάρτιο. Τη Δευτέρα, ωστόσο, ο Πεζεσκιάν αποκάλυψε ότι οι δυο τους είχαν πρόσφατα μια πολύωρη συνάντηση, διάρκειας «επτά ή οκτώ ωρών». «Ήταν μια πολύ καλή συνάντηση», είπε ο Ιρανός πρόεδρος, εξηγώντας ότι συζήτησαν μεταξύ άλλων την επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου των Ιρανών. Σύμφωνα με τον ίδιο, η μεγαλύτερη ανησυχία του Χαμενεΐ είναι η διατήρηση της «ενότητας και συνοχής» στη χώρα.
Ο Χαμενεΐ τραυματίστηκε στην ίδια ισραηλινή αεροπορική επιδρομή της 28ης Φεβρουαρίου στην οποία σκοτώθηκε ο πατέρας και προκάτοχός του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η έκταση των τραυμάτων του παραμένει άγνωστη, αν και ο Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι ο ανώτατος ηγέτης βρίσκεται σε «άριστη υγεία».
Το κενό που άφησε ο πατέρας του
Η απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω του ρόλου που διαδραμάτιζε επί σχεδόν τέσσερις δεκαετίες ο πατέρας του.
Ο Αλί Χαμενεΐ λειτουργούσε συχνά ως διαιτητής στις εσωτερικές συγκρούσεις του συστήματος. Ως ο τελικός παράγοντας λήψης αποφάσεων, η έγκρισή του ήταν καθοριστική για τη μετατροπή πολιτικών προτάσεων σε επίσημη κρατική πολιτική, ακόμη και όταν υπήρχαν ισχυρές αντιδράσεις από τους σκληροπυρηνικούς, όπως συνέβη με την πυρηνική συμφωνία του 2015.
Δεν είναι ακόμη σαφές εάν ο γιος του διαθέτει αντίστοιχη πολιτική ισχύ. Και πώς μπορεί να γίνει αυτό από τη στιγμή που, επί πέντε μήνες, δεν τον έχει δει κανείς live και δεν τον έχει ακούσει να μιλάει.
Ο Αρμάν Μαχμουντιάν, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Φλόριντα, επισημαίνει ότι ο νέος ανώτατος ηγέτης δεν πραγματοποιεί δημόσιες εμφανίσεις, δεν είναι εύκολα προσβάσιμος και φέρεται να επικοινωνεί με υψηλόβαθμους αξιωματούχους μέσω ενδιάμεσων προσώπων. Αυτό, όπως εκτιμά, δυσκολεύει την άσκηση ξεκάθαρης και αποφασιστικής ηγεσίας και την ταχεία επίλυση των εσωτερικών διαφορών.
Δύο στρατόπεδα για τις συζητήσεις με τις ΗΠΑ
Οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις δεν είναι κάτι καινούργιο για το ιρανικό πολιτικό σύστημα. Ο πόλεμος, όμως, τις έχει κάνει πολύ πιο έντονες και, κυρίως, πολύ πιο δημόσιες.
«Πάντα υπήρχε μια ομάδα που έλεγε ότι χρειαζόμαστε μια στρατηγική συμφωνία με τις ΗΠΑ και μια ομάδα που θέλει έναν ατελείωτο πόλεμο με τις ΗΠΑ», σημειώνει ο οικονομολόγος και πρώην σύμβουλος του Πεζεσκιάν, Σαΐντ Λεϊλάζ.
Η αλλαγή στην ηγεσία και η απουσία του Χαμενεΐ από τη δημόσια σκηνή, όπως εξηγεί, δημιούργησαν περισσότερο χώρο, ώστε αυτές οι διαφωνίες να εκφράζονται ανοιχτά.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι πραγματιστές, με βασικές προσωπικότητες τον Πεζεσκιάν και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. Θεωρούν ότι οι διαπραγματεύσεις με τη Δύση είναι αναπόφευκτες εάν το Ιράν θέλει να περιορίσει την οικονομική του απομόνωση, να προσελκύσει επενδύσεις και να βελτιώσει το βιοτικό επίπεδο.
Ο Πεζεσκιάν και οι πολιτικοί του σύμμαχοι επιδιώκουν τον τερματισμό του πολέμου και μια ευρεία άρση των κυρώσεων, εκτιμώντας ότι αυτό θα μπορούσε να προσφέρει άμεση οικονομική ανάσα σε έναν πληθυσμό που βρίσκεται αντιμέτωπος με υψηλό πληθωρισμό, ανεργία και τις επιπτώσεις του πολέμου.
Οι σκληροπυρηνικοί δεν θέλουν συμφωνία με τον Τραμπ
Απέναντι βρίσκονται οι σκληροπυρηνικοί της πολιτικής και θρησκευτικής ηγεσίας, οι οποίοι απορρίπτουν τη διπλωματική προσέγγιση με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ.
Για αυτούς, η προσέγγιση με τη Δύση αποδυναμώνει τις θεμελιώδεις αρχές της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979. Υποστηρίζουν, επίσης, ότι οι επανειλημμένες προσπάθειες διαπραγμάτευσης με τον Τραμπ όχι μόνο δεν προστάτευσαν το Ιράν, αλλά τελικά ακολουθήθηκαν από επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι επιθέσεις τους κατά του Πεζεσκιάν έχουν ξεπεράσει πλέον τα συνηθισμένα όρια της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Ο υπερσυντηρητικός κληρικός Μοχαμάντ Μπαγκέρ Χαραζί επιτέθηκε τον Ιούλιο στον πρόεδρο, χαρακτηρίζοντάς τον «σκουπίδι» και αμφισβητώντας τη νομιμοποίηση της προεδρίας του. Σε βίντεο που αναρτήθηκε στο Instagram και η γνησιότητα του οποίου δεν έχει επιβεβαιωθεί, υποστήριξε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία «δεν είναι πλέον αποτελεσματική» και απείλησε ακόμη και με «πολιορκία όλων των υπουργείων» της Τεχεράνης, ισχυριζόμενος ότι διαθέτει 250.000 υποστηρικτές.
Ο πρώην διαπραγματευτής για το πυρηνικό πρόγραμμα Σαΐντ Τζαλίλι, ηγετικό στέλεχος της υπερσυντηρητικής παράταξης Παϊνταρί, έχει επίσης εξαπολύσει σφοδρές επιθέσεις εναντίον των Ιρανών διπλωματών και του προέδρου, υποστηρίζοντας ότι η εκδίκηση για τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ πρέπει να προηγείται των διαπραγματεύσεων για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων.
Και ο Ροχανί επιστρέφει στο παιχνίδι
Στην αντιπαράθεση παρεμβαίνει και ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ροχανί, επιχειρώντας να επαναφέρει τον εαυτό του στην πολιτική σκηνή μέσω δημόσιων τοποθετήσεων.
Ο Ροχανί έχει επιτεθεί στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι υποτίμησαν τη δύναμη του ιρανικού λαού, αλλά παράλληλα στράφηκε και κατά των σκληροπυρηνικών, τους οποίους περιέγραψε ως «μια μειοψηφία που πιστεύει ότι η κλιμάκωση αυτού του πολέμου θα επιταχύνει την έλευση του Μαχντί».
Ο Χαμενεΐ αρχίζει να δείχνει ποιος αποφασίζει
Παρά την απουσία του από τη δημόσια ζωή, οι τελευταίες κινήσεις που αποδίδονται στον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ερμηνεύονται ως προσπάθεια να ανακτήσει τον έλεγχο που ασκούσε ο πατέρας του στο πολιτικό σύστημα.
Τα επίμαχα βίντεο του Χαραζί είχαν εξαφανιστεί από τη σελίδα του στο Instagram έως την Τρίτη, ενώ η ιρανική Δικαιοσύνη ανακοίνωσε ότι ο κληρικός κλήθηκε να εμφανιστεί ενώπιον δικαστηρίου.
Ακόμη πιο σημαντική ήταν η ανακοίνωση, που αποδόθηκε στον ίδιο τον Χαμενεΐ, για τον διορισμό του βετεράνου των Φρουρών της Επανάστασης και συντηρητικού Μοχσέν Ρεζαΐ στην ηγεσία του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, μία από τις σημαντικότερες θέσεις στο σύστημα ασφαλείας της χώρας.
Ακολούθησαν νέοι διορισμοί στην ανώτατη στρατιωτική ηγεσία, πολλοί από τους οποίους αφορούσαν τους Φρουρούς της Επανάστασης. Οι κινήσεις δείχνουν ενίσχυση των σκληροπυρηνικών στοιχείων που έχουν καθορίσει τη στρατηγική του Ιράν στο πεδίο της μάχης και μεγαλύτερη συσπείρωση γύρω από τους Φρουρούς.
Το Ορμούζ ενισχύει τους «σκληρούς»
Η σκληροπυρηνική πτέρυγα εμφανίζεται πλέον περισσότερο πεπεισμένη ότι η στρατηγική της αποδίδει. Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει επιβιώσει από τον πόλεμο, το καθεστώς παραμένει στην εξουσία και η Τεχεράνη θεωρεί ότι έχει δημιουργήσει έναν αποτελεσματικό μηχανισμό αποτροπής αξιοποιώντας ως βασικό διαπραγματευτικό χαρτί τα Στενά του Ορμούζ.
Αυτό, όμως, μπορεί να καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη συμφωνίας.
Η Ντίνα Εσφαντιάρι του Bloomberg Economics εκτιμά ότι οι σκληροπυρηνικοί αισθάνονται πως έχουν το πάνω χέρι και θεωρούν ότι η σκληρή στάση απέναντι στον Τραμπ αποδίδει.
Από την άλλη, ο Αλί Βαέζ του International Crisis Group προειδοποιεί ότι η μεγαλύτερη συνοχή γύρω από τη σημερινή στρατηγική δεν πρέπει να συγχέεται με βεβαιότητα για την επιτυχία της.
Για την ώρα, η Τεχεράνη θεωρεί ότι επιμένοντας στις θέσεις της και αυξάνοντας το κόστος για την άλλη πλευρά έχει αναγκάσει την Ουάσινγκτον να προσαρμόσει τους στόχους της. Ο κίνδυνος, σύμφωνα με τον Βαέζ, είναι αυτή η βραχυπρόθεσμη αίσθηση δικαίωσης να μετατραπεί σε μακροπρόθεσμη υπερβολική αυτοπεποίθηση.
Κάπως έτσι, παρά τις εκκλήσεις Πεζεσκιάν για συμφωνία και την απαίτηση Χαμενεΐ για «ενότητα και συνοχή», το Ιράν παραμένει διχασμένο ως προς το πόσο μακριά πρέπει να φτάσει η αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και με ποιους όρους μπορεί να επιτευχθεί ειρήνη.
πηγή: protothema
