Οι παραδοσιακοί σπόροι δεν είναι απλώς υλικό για μια νέα καλλιέργεια. Πρόκειται για κομμάτι της αγροτικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Είναι ποικιλίες που διατηρήθηκαν μέσα στον χρόνο από ανθρώπους που κρατούσαν τον δικό τους σπόρο, τον φύτευαν ξανά την επόμενη χρονιά και τον μοιράζονταν με τον γείτονα, τον συγγενή, τον φίλο.
Αυτή ακριβώς τη λογική υπηρετεί εδώ και χρόνια το “Πελίτι” και αυτή τη μνήμη έρχεται να τιμήσει η 1η Γιορτή Ανταλλαγής Παραδοσιακών Σπόρων στις Κυκλάδες, που πραγματοποιείται στην Τήνο, με τη φιλοξενία του HOMA, την Παρασκευή 4 και το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου.
Για την πρώτη διήμερη γιορτή ανταλλαγής παραδοσιακών σπόρων, αλλά πολύ περισσότερο για το ρόλο που διαδραματίζουν εδώ και χιλιάδες χρόνια στα νησιά των Κυκλάδων, μίλησε στην “Κοινή Γνώμη”, ο ιδρυτής της μη αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας “Πελίτι” που ιδρύθηκε το 1995 με σκοπό τη συλλογή, διατήρηση και διάδοση των παραδοσιακών ποικιλιών σπόρων, Παναγιώτης Σαϊνατούδης.
“Οι σπόροι της παράδοσης ανθίζουν στην Τήνο”
“Δεν είναι η πρώτη φορά που ερχόμαστε στις Κυκλάδες, αλλά είναι η πρώτη που διοργανώνουμε μία τέτοια εκδήλωση. Η αρχή αυτής της επαφής, ήταν από την Αμοργό το περασμένο καλοκαίρι μετά από πρόσκληση της ομάδας “Νήσος Αμοργός”. Μετά από ένα χρόνο βρισκόμαστε στην Τήνο σε μία γιορτή για τους παραδοσιακούς σπόρους, μέσα από τους οποίους κρύβεται η μνήμη της γης, η γνώση ανθρώπων που καλλιέργησαν πριν από εμάς, η γεύση μιας άλλης εποχής και κυρίως, η δυνατότητα να συνεχιστεί η ζωή”, δήλωσε αρχικά στην εφημερίδα, ο κ. Σαϊνατούδης.
Ερωτώμενος για την επιλογή της Τήνου, αλλά και για το εάν υπάρχουν στοιχεία για την ύπαρξη παραδοσιακών σπόρων στις Κυκλάδες, σημείωσε ότι “η επιλογή του συγκεκριμένου νησιού για την πρώτη αυτή γιορτή στις Κυκλάδες έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Σε έναν τόπο όπου η σχέση του ανθρώπου με τη γη είναι βαθιά συνδεδεμένη με την ιστορία και την καθημερινότητα, οι παραδοσιακοί σπόροι βρίσκουν έναν φυσικό χώρο για να ξαναμιλήσουν. Τώρα η ύπαρξη των παραδοσιακών σπόρων στις Κυκλάδες μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι είναι χιλιάδων χρόνων. Ο γεωργικός πλούτος των νησιών είναι από την αρχαιότητα, με ιδιαίτερες ποικιλίες, προσαρμοσμένες στο ιδιαίτερο κλίμα τους, όπως στο λίγο νερό και τους δυνατούς ανέμους. Ζωντανό παράδειγμα η φάβα της Σαντορίνης, η οποία χρονολογείται από το 1.500 π.Χ”.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η τουριστική ανάπτυξη δεν έχει αλλοιώσει το συγκεκριμένο κομμάτι, καθώς όπως σημείωσε, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που συνεχίζουν να καλλιεργούν στα νησιά με παραδοσιακούς σπόρους.
“Η τουριστική ανάπτυξη των Κυκλάδων, ευτυχώς, δεν έχει “φρενάρει” τους ντόπιους καλλιεργητές, οι οποίοι συνεχίζουν και χρησιμοποιούν τους παραδοσιακούς σπόρους και έχουμε το ευτύχημα να έχουν διασωθεί αρκετές ποικιλίες. Συγκεκριμένα, έχουμε τους παραδοσιακούς αμπελώνες, με το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της Σαντορίνης που έχει πάνω από 27 τοπικές ποικιλίες, τη φάβα που υπάρχουν διαφορετικές ποικιλίες ανάμεσα στη Σαντορίνη και την Αμοργό, επίσης το ντοματάκι της Σαντορίνης που είναι το πιο γνωστό, αλλά έχουμε εξίσου το ίδιο και σε άλλα νησιά, όπως επίσης μελιτζάνες, άγρια κάπαρη και πεπόνια”, πρόσθεσε.
Στην επισήμανση εάν έχει διαπιστώσει ότι υπάρχει ενδιαφέρον από παραγωγούς ή από νέους ανθρώπους να επιστρέψουν στην παραδοσιακή παραγωγή, ο κ. Σαϊνατούδης υπογράμμισε ότι “παλιότερα είχαμε τα κατά τόπους αγροκτήματα, τα οποία σταμάτησαν την λειτουργία τους το 2017. Τότε είχαμε έναν ή δύο καλλιεργητές. Αν σήμερα είχαμε τη λειτουργία των κατά τόπους αγροκτημάτων, οι συγκεκριμένοι καλλιεργητικές, θα ήταν πέντε στον αριθμό. Το νούμερο μπορεί να είναι μικρό, αλλά είναι αυξητικό και αυτό είναι το πολύ σημαντικό. Το γεγονός ότι υπάρχει ο τουρισμός και κάποιοι άνθρωποι μπορούν να ζουν οικονομικά μέσα από αυτόν και παράλληλα να κάνουν μία καλλιέργεια, όχι σαν βασική πηγή εσόδων, είναι επίσης σημαντικό”.
“Ο σπόρος ως πράξη προσφοράς”
“Η φιλοσοφία του “Πελίτι” βασίζεται στην ιδέα ότι ο σπόρος δεν πρέπει να είναι κάτι που απλώς αγοράζουμε και καταναλώνουμε. Είναι ένας θησαυρός που μπορούμε να διατηρήσουμε και να προσφέρουμε στον επόμενο. Η ανταλλαγή αποκτά έτσι έναν βαθύτερο χαρακτήρα. Δεν ανταλλάσσουμε μόνο ένα φακελάκι σπόρων. Ανταλλάσσουμε εμπιστοσύνη, γνώση και την υπόσχεση ότι μια ποικιλία θα συνεχίσει να υπάρχει. Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο μήνυμα της γιορτής, ότι τίποτα δεν τελειώνει όταν μοιράζεται, αντίθετα, μεγαλώνει”, δήλωσε, μιλώντας στη συνέχεια για τη διήμερη γιορτή στην Τήνο.
“Αυτή η διήμερη γιορτή δεν περιορίζεται μόνο στη γεωργία. Η παράδοση θα συναντήσει και τη μουσική, καθώς και τα δύο βράδια, η συνάντηση περιλαμβάνει και ζωντανό μουσικό πρόγραμμα στον κήπο του HOMA. Ο Δημήτρης Χιώτης με την κρητική λύρα και ο Θανάσης Κλεώπας με την αρχαία λύρα θα μεταφέρουν τη δική τους ματιά στις ελληνικές μουσικές ρίζες. Γιατί τελικά, είτε μιλάμε για έναν σπόρο, είτε για ένα τραγούδι, η παράδοση έχει αξία μόνο όταν παραμένει ζωντανή και περνά από άνθρωπο σε άνθρωπο”, υπογράμμισε χαρακτηριστικά.
Κλείνοντας τις δηλώσεις του, επεσήμανε ότι “η πρώτη Γιορτή Ανταλλαγής Παραδοσιακών Σπόρων στις Κυκλάδες μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας νέας παράδοσης για την Τήνο, αλλά και για όλα τα νησιά. Να γίνει μια αφορμή για να ξαναθυμηθούμε παλιές ποικιλίες. Να αναζητήσουμε τις ιστορίες των δικών μας σπόρων. Να μιλήσουμε με τους μεγαλύτερους ανθρώπους του τόπου και να ακούσουμε όσα γνωρίζουν. Να φυτέψουμε ξανά κάτι που κινδυνεύει να χαθεί. Γιατί ένας σπόρος δεν είναι ποτέ μόνο ένας σπόρος. Είναι παρελθόν, παρόν και μέλλον μαζί. Και αυτές τις δύο ημέρες στην Τήνο, οι σπόροι της παράδοσης δεν θα μείνουν κλεισμένοι σε ένα σακουλάκι. Θα ταξιδέψουν από χέρι σε χέρι, από άνθρωπο σε άνθρωπο και, ίσως, από γενιά σε γενιά.
Γιατί κάθε φορά που ένας παραδοσιακός σπόρος φυτεύεται, ένα μικρό κομμάτι της μνήμης μας συνεχίζει να ανθίζει”.
