Οι αυξήσεις που αποφάσισε η Επιχείρηση Ύδρευσης αυτές τις μέρες, είναι σημαντικές. Στις χαμηλές καταναλώσεις η τιμή ανά κυβικό ανέβηκε 15-22%, το πάγιο κατά 50% (στα 15€) και η τιμολόγηση στους αγρότες ως και 410%, αφού καταργήθηκε η ειδική χρέωση. Κάτι που βέβαια αιφνιδιάζει παραγωγούς και θα έχει συνέπειες. Οι αυξήσεις στο νερό σήμερα και στα τέλη καθαριότητας νωρίτερα, αφορούν όλους τους δημότες. Και όμως ουδέποτε συζητήθηκαν δημόσια όσο έπρεπε.
Στη Σύρο, το νερό ήταν πάντοτε αγαθό σε ανεπάρκεια. Μόνο με τις σύγχρονες αφαλατώσεις που ξεκίνησαν επί δημαρχίας Πιταούλη (1982-1990), μπήκε σε τροχιά επίλυσης και αφθονίας. Χωρίς τις αφαλατώσεις, η καθημερινότητα στη Σύρο θα ήταν τελείως διαφορετική, ο πληθυσμός θα είχε συρρικνωθεί, ενώ για τουρισμό δεν θα γινόταν ούτε λόγος. Συνεπώς οφείλουμε να αναγνωρίσουμε τη συμβολή της ΔΕΥΑ, την οποία ο δήμος πάντοτε στήριζε. Ως προς το πώς θα λειτουργήσει αποδοτικότερα όμως, υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις.
Πώς φτάσαμε εδώ
Οι αφαλατώσεις παράγουν νερό με πολύ μεγάλο ενεργειακό κόστος. Παρ' όλα αυτά παρέμεναν υγιείς οικονομικά, όσο το κράτος παρήγαγε το ρεύμα στηριζόμενο σε εθνικές πρώτες ύλες (κυρίως λιγνίτη) και διαμόρφωνε με κοινωνικούς όρους το τιμολόγιο διάθεσης.
Όλα άλλαξαν τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά το 2020. Η διεθνής συγκυρία σε συνδυασμό με τις ευρείες ιδιωτικοποιήσεις των μνημονίων, οδήγησαν σε επιχειρηματική ασυδοσία, που βιώσαμε από πρώτο χέρι. Το ελληνικό ρεύμα έγινε από τα πιο ακριβά στην Ευρώπη, φυσικά με «μισθούς Ελλάδας».
Οι νέες συνθήκες επιβάρυναν και την ΔΕΥΑ. Από 1,35 εκ. € το 2019, το ετήσιο ενεργειακό κόστος για την επιχείρηση κυμάνθηκε από 1,55 εκ. μέχρι 4,35 εκ. € το 2020-2025. Μιλάμε δηλ. για αύξηση ακόμα και 230%.Έτσι συσσωρεύτηκε οφειλή στη ΔΕΗ περίπου 6 εκ. €, η οποία μόνο αυξάνεται. Η ΔΕΥΑ δεν θα μπορέσει ποτέ να την καλύψει, αφού δεν έχει λειτουργικό πλεόνασμα. Απεναντίας την τελευταία διετία κατέβαλε τόκους 0,5 εκ. €.
Την ενεργειακή οφειλή οφείλει να καλύψει το κράτος, καθώς δημιουργήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις διεθνείς συνθήκες, την πολιτική ιδιωτικοποίησης της ενέργειας και τον αυθαίρετο (χρηματιστηριακό!) καθορισμό της τιμής της. Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνηση ΝΔ έκανε πλήθος αντιφατικών εξαγγελιών για «φορολόγηση των παρόχων» και κάλυψη του χρέους των ΔΕΥΑ, αλλά με εκβιαστικούς όρους, όπως η υποχρεωτική συγχώνευση σε μεγάλες ανώνυμες εταιρίες. Άλλοτε πάλι φαινόταν να υποχωρεί σε μια απλή συνένωση με υπηρεσία ύδρευσης γειτονικού νησιού, την οποία κατόπιν (αφού άφησε τους δημάρχους να συνεννοούνται) πήρε επίσης πίσω. Κατά καιρούς έχει ανακοινώσει κάλυψη του χρέους ως και 70%, αλλά δεν έπραξε απολύτως τίποτα. Στο χρέος δεν κατευθύνθηκε ούτε ένα κρατικό ευρώ. Το αντίστροφο συμβαίνει, αφού το 6% του ετήσιου ενεργειακού κόστους είναι φόρος, που καταβάλλει η ΔΕΥΑ (και οι δημότες) ενισχύοντας τα κρατικά έσοδα.
Η Σύρος είναι ένα νησί χωρίς υπόγεια νερά, με 20.000 μόνιμους κατοίκους και δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες που αυξάνουν τα φορολογικά έσοδα. Δουλειά του κράτους είναι να φροντίζει ώστε το δημόσιο αγαθό του νερού να παρέχεται σε λογικό κόστος, παρόμοιο σε όλους τους Έλληνες. Ένα «μεταφορικό ισοδύναμο» του νερού, που θα έπρεπε να εφαρμόζεται σε όλη τη χώρα. Και «δουλειά» της κυβέρνησης ΝΔ είναι να ιδιωτικοποιήσει το νερό, όπως κάνει με τα απορρίμματα, ώστε και τα δυο να τα πληρώνουν οι Έλληνες χρυσά, σε «επιχειρηματίες».
Ναι μεν, αλλά...
Αλλά: οφείλεται το μεγάλο χρέος της ΔΕΥΑ μόνο στην ενεργειακή συγκυρία; Αυτό επιχειρεί να αναδείξει η φιλοκυβερνητική δημοτική αρχή για να ανασηκώσει τους ώμους λέγοντας «μόνη επιλογή οι αυξήσεις στους δημότες». Είναι όμως έτσι;
Τα στοιχεία αποκαλύπτουν άλλα. Η ΔΕΥΑ καταβάλλει το τεράστιο ενεργειακό κόστος, για νερό που κατά το ένα τρίτο πετάει. Το 2025 παρήγαγε σε όλες τις μονάδες αφαλάτωσης 2 εκ. κυβικά μέτρα νερό και τιμολόγησε τα 1,3 εκ. Τα υπόλοιπα 700.000 κυβικά μέτρα, έγιναν διαρροή στο υπέδαφος. Για να καταλάβουμε το μέγεθος: αν δεν υπήρχε καθόλου διαρροή, οι τιμές θα μειώνονταν αντί να αυξηθούν. Αν μάλιστα αθροιστούν τα χρήματα για νερό που πετάχτηκε την τελευταία δεκαετία, ξεπερνούν τη σημερινή οφειλή της ΔΕΥΑ στη ΔΕΗ!
Βεβαίως οι διαρροές δεν θα είναι ποτέ μηδενικές. Αλλά δεν μπορούμε να δεχτούμε να είναι το 37% ενός αγαθού που παράγεται πανάκριβα. Ποιος καταστηματάρχης θα επιβίωνε αν πετούσε κατά τη μεταφορά Αθήνα - Σύρος, το 37% των εμπορευμάτων που αγοράζει; Υποτίθεται ότι την τελευταία 25ετία, ξεκινώντας με το τεράστιο (20 εκ. €) έργο του Ταμείου Συνοχής για τα νέα δίκτυα στην Ερμούπολη (το μεγαλύτερο έργο που έγινε ποτέ στο νησί μας) θα είχαμε δραστική μείωση των διαρροών και παράλληλα πιο καθαρό και ασφαλές νερό στο σπίτι. Από τότε, με πρωτοβουλία της ΔΕΥΑ και διαδοχικών δημοτικών αρχών, έγιναν πολλά ακόμα έργα νέων αγωγών ύδρευσης. Πώς εξηγείται ότι δεν μειώθηκαν οι διαρροές; Το ίδιο ίσχυσε με το μεγάλο έργο αλλαγής των υδρομετρητών σε ψηφιακούς, που συνοδεύτηκε από δηλώσεις για καλύτερη εποπτεία του δικτύου, ώστε οι παρεμβάσεις για τις διαρροές να είναι στοχευμένες και αποτελεσματικές. Ίσως λοιπόν να ήταν απλώς λόγια.
Η αναβάθμιση του δικτύου εκεί που υπάρχουν διαρροές, θα έπρεπε να είναι η απόλυτη προτεραιότητα της ΔΕΥΑ, πριν την εγκατάσταση νέων μονάδων αφαλάτωσης. Είναι τόσο απλό: αν στο σημερινό δίκτυο διακινήσουμε περισσότερο νερό, θα πληρώσουμε περισσότερο ρεύμα, και θα πετάξουμε περισσότερο νερό στο υπέδαφος.
Μπορεί η Δημοτική Αρχή;
Έχω πειστεί ότι η νυν Δημοτική Αρχή δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε τέτοια καθήκοντα.
Δεν απαίτησε ποτέ αποφασιστική επιδότηση για το χρέος. Σήμερα ο Δήμος θα έπρεπε να ζητήσει συνάντηση με τους επικεφαλής κομμάτων της αντιπολίτευσης, ώστε να ζητήσει να μπει το «μεταφορικό ισοδύναμο του νερού» στις εθνικές εκλογές που έρχονται (ας το ονομάσουν όπως θέλουν, θα αφορά πάντως την πλήρη κάλυψη του παραπανήσιου κόστους σε δήμους με αφαλατώσεις). Μόνο έτσι η κυβέρνηση ΝΔ θα νιώσει πίεση. Αλλά θα ήθελε η Δημοτική μας Αρχή να την πιέσει;
Δεν έθεσε ποτέ προτεραιότητα την αντιμετώπιση των διαρροών, ενώ ολοκληρώνονται τα τρία πέμπτα της θητείας της, εγκαθιστώντας ανεξήγητα δύο διαφορετικούς προέδρους στη ΔΕΥΑ.
Δεν προχώρησε ποτέ στην πιο σημαντική (εκ του νόμου) αποστολή της ΔΕΥΑ, να βεβαιώσει το κοινό ότι παρέχει πόσιμο νερό, τουλάχιστον στο τμήμα του νησιού με νέο δίκτυο. Κάτι που θα απάλλασσε τους κατοίκους από το κόστος του εμφιαλωμένου. Ούτε αυτό, ούτε άλλο βήμα έκανε για να μειωθεί η αλόγιστη χρήση μπουκαλιών μιας χρήσης, που φτάνουν στη Σύρο κατά μυριάδες, επιβαρύνοντας δεύτερη φορά τους δημότες (ως κόστος διαχείρισης αποβλήτων).
Η Δημοτική Αρχή και η διοίκηση της ΔΕΥΑ δεν έχουν τη δυνατότητα να αλλάξουν κάτι ουσιαστικό στον κύκλο του νερού στο νησί. Για αυτό καταλήγουν στην επιλογή που φυσικά δεν αρέσει ούτε σε αυτές, τις αυξήσεις στα τιμολόγια. Για τα δύσκολα και τα ουσιαστικά, φαίνεται ότι θα περιμένουμε την επόμενη δημοτική αρχή.
Ωστόσο από την παρούσα, περιμένουμε τουλάχιστον να φέρει το θέμα των αυξήσεων στο Δημοτικό Συμβούλιο, όπως συνέβαινε πάντα. Μπορεί οι αντιδημοκρατικοί κώδικες της ΝΔ να περιορίζουν τη συζήτηση, αλλά το Δημοτικό Συμβούλιο με τους 25 (και όχι 6) δημοτικούς συμβούλους, είναι ο φυσικός χώρος για όλα τα μεγάλα θέματα του Δήμου και της κοινωνίας.
