Μεγάλη ζημιά στον εναέριο σιδηρόδρομο μεταφοράς σμύριδας, ο οποίος είναι χαρακτηρισμένος ως διατηρητέο μνημείο, σημειώθηκε τις προηγούμενες ημέρες στον ιστορικό τόπο των μεταλλείων σμύριδας στη Νάξο, με τους νυν και πρώην προέδρους της Τ.Κ. Κορώνου και τον πρόεδρο του Σωματείου Σμυριδεργατών να αποστέλλουν σχετικό υπόμνημα στο Υπουργείο Πολιτισμού.
Σύμφωνα με το υπόμνημα-καταγγελία, που υπογράφουν ο απερχόμενος πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Κορώνου, κ. Νίκος Χουζούρης, ο πρώην πρόεδρος της Τ.Κ., κ. Μανώλης Μανωλάς και ο πρόεδρος του Σωματείου Σμυριδεργατών, κ. Μιχάλης Πάσουλας, με αποδέκτες, μεταξύ άλλων την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού, την Εισαγγελία Πρωτοδικών Νάξου, τους τοπικούς βουλευτές, τον Περιφερειάρχη και το Δήμαρχο Νάξου & Μικρών Κυκλάδων, σκαπτικό μηχάνημα, προκειμένου να διέλθει από σημείο, όπου το συρματόσχοινο ήταν χαμηλωμένο, επιχείρησε να το “κατεβάσει”, με αποτέλεσμα μαζί με το συρματόσχοινο να πέσουν τέσσερις πυλώνες, καθώς και έξι “κουβάδες”.
Η ζημιά στο διατηρητέο μνημείο κρίνεται ανυπολόγιστη, με τους τρεις εκπροσώπους της τοπικής κοινωνίας να απευθύνουν αίτημα προς το Υπουργείο, μεταξύ άλλων, για τον εντοπισμό των υπευθύνων, την αποκατάσταση των ζημιών, αλλά και τη συνολικότερη αποκατάσταση του σημαντικότατου αυτού μνημείου για τη Νάξο, τις Κυκλάδες και τη χώρα.
«Το μνημείο έμενε στην φθορά του χρόνου»
Στο υπόμνημα των κ.κ. Χουζούρη, Μανωλά και Πάσουλα, σημειώνονται αναλυτικά τα εξής:
«Ο Εναέριος μεταφοράς Σμύριδας είναι έργο που κατασκευάστηκε το 1924-1927 και λειτούργησε μέχρι το 1985. Είχε 72 πυλώνες ύψους 5,43μ., διπλές γραμμές συρματόσχοινου μήκους 8,760 μ., είχε 6 σταθμούς φόρτωσης και μετέφερε 220 κουβάδες των 2-4 στατήρων.
Εθεωρείτο το μεγαλύτερο βιομηχανικό τεχνικό έργο της Ευρώπης προπολεμικά, και είναι μοναδικό στον Ελληνικό χώρο.
Mε την υπ’αρ. Υ.Α. ΥΠ ΠΟΛ/ΔΙΛΑΠ/ Γ/ 2986/ 49087/8-11-89 Υπουργ. Αποφ. Που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 869Β / 21-11-89 Χαρακτηρίστηκαν ως ιστορικοί τόποι:
α) Ο ‘’Εναέριος’’ μεταφοράς σμύριδας με ζώνη προστασίας 50μ. από κάθε πλευρά
β) τα ορυχεία Σμύριδας
γ) και ιστορικά διατηρητέα μνημεία οι εγκαταστάσεις των σταθμών φόρτωσης και
δ) ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο ο μηχανολογικός εξοπλισμός του Εναέριου και οι εγκαταστάσεις φόρτωσης.
Δυστυχώς από το 1985 που δούλεψε για ένα 10ήμερο την τελευταία φορά και μέχρι το 1990 έγιναν τεράστιες καταστροφές στο μνημείο και τις εγκαταστάσεις του, κυρίως στους σταθμούς φόρτωσης της Κορώνου αλλά και της Μουτσούνας , με θεατές τους δημόσιους υπαλλήλους, φύλακες των σμυριδωρυχείων. Έκτοτε το μνημείο έμενε στην φθορά του χρόνου και των κεραυνών ενώ έγιναν μόνον ελάχιστες προσπάθειες συντήρησης και επισκευών και μόνον από την Κοινότητα Κορώνου, όπως:
– Αντιστήριξη πυλώνα Νο 21. Το 1998 περιοχής Στραβολαγκάδας.
– Συντήρηση μηχανοστασίου Στραβολαγκάδας 2001, της περιοχής Στραβολαγκάδας (περιτοίχιση και συντηρήσεις – επισκευές το 2002-, – προσπάθεια ανέγερσης Μουσείου Σμύριδας Σαραντάρας και συντηρήσεις, – επισκευές 2001-2002, ηλεκτροδότηση περιοχών Στραβολαγκάδας και Σαραντάρας 2010, – περίφραξη με εθελοντές του βιομηχανικού πάρκου 75 στρεμμάτων περιοχής Στραβολαγκάδας Αύγ. 2014, – δενδροφύτευση Στραβολαγκάδας 2015, – μερική επισκευή μηχανής εναερίου Στραβολαγκάδας 2001, – προστασία πυλώνα Νο31 το 2012, – κατασκευή δεξαμενών νερού στην Στραβολαγκάδα το 2002 και 2008, – συντήρηση με εθελοντές της μηχανής Στραβολαγκάδας το 2004.
Από πληροφορίες που συγκεντρώσαμε και αυτοψία που διενεργήσαμε ο Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Κορώνου Νικόλαος Χουζούρης και ο τ. Πρόεδρος Κορώνου Μανώλης Μανωλάς, ειδικός μελετητής των Σμυριδικών θεμάτων, προκύπτουν τα παρακάτω:
Δυστυχώς την Πέμπτη 25/7/2019 (πρωινές ώρες) έγινε βίαιη ενέργεια με σκαπτικό μηχάνημα, απομάκρυνσης του συρματόσχοινου του εναέριου, το οποίο είχε χαμηλώσει σε ύψος 2μ. στον αγροτικό δρόμο Φυλαδιών, μεταξύ των πυλώνων 33 και 34, με συνέπεια αυτό να σπάσει αλλά πριν σπάσει ανέτρεψε τους 3 πυλώνες από τους 4 της Αλωνίστρας που είναι σε υψόμετρο περίπου 750μ και έσπασε άλλον ένα στη θέση Ζεματά. Πρωτοφανής και απερίσκεπτη ενέργεια που διατάραξε της τεταμένη κατάσταση που υπήρχε του συρματόσχοινου, από τον σταθμό της Στραβολαγκάδας μέχρι τον Σταθμό του Κακόρυακα, σε μήκος 2020μ.
Επιπλέον μάζεψαν και εξαφάνισαν τμήμα του συρματόσχοινου μήκους περίπου 350-400μ, προφανώς για να εξαφανίσουν τα ίχνη της αποτρόπαιης πράξης τους. Ακόμη κατέπεσαν οι κουβάδες και διεσπάρησαν στις πλαγιές και ευτυχώς δεν διέρχονταν αυτοκίνητα στους δύο δρόμους Αργοκοιλιώτισσας και Λυώνα, όπου τώρα κείται το ένα συρματόσχοινο από τα 2 που είχε ο εναέριος.
Πρόκειται για ζημιά που το κόστος αποκατάστασης, είναι τεράστιο πολλών εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ.
Ζητούμε κατεπειγόντως τις απαιτούμενες ενέργειες όλων των αρμοδίων, ώστε:
1. Να βρεθεί ο δράστης ή οι δράστες της εγκληματικής ενέργειας και καταστροφής του Μνημείου μας και την παραδειγματική τιμωρία τους.
2. Την κήρυξη της περιοχής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αφού σύμφωνα με τον Ν.3013/2002, ‘’ το ανθρώπινο δυναμικό και τα μέσα δεν επαρκούν και απαιτούνται δυνάμεις πλέον των διατεθειμένων υπό κανονικές συνθήκες προκειμένου να αντιμετωπισθούν οι συνέπειες των ζημιών».
3. Τον έλεγχο, την αποτύπωση και καταγραφή της έκτασης των ζημιών.
4. Την άμεση αποκατάσταση των επικινδύνων σημείων του μνημείου και την στερέωση των ετοιμόρροπων πυλώνων πριν καταρρεύσουν από την διασάλευση.
5. Την συγκέντρωση και φύλαξη των διασπαρμένων τμημάτων.
6. Ενέργειες ευαισθητοποίησης του τοπικού πληθυσμού για την προστασία του μνημείου, αλλά και την πρόληψη ατυχημάτων (ανθρώπων και ζώων).
7. Την άμεση και πλήρη αποκατάσταση του Ιστορικού και Διατηρητέου Μνημείου του Εναέριου και των εγκαταστάσεων του.
8. Την συμπλήρωση της ΥΑ του 1989 όπως είχαμε ζητήσει με τα έγγραφα μας προς Υπ. Πολ. Αρ. πρωτ. 114/20-1-1992 (ελλιπείς ενέργειες υπηρεσιών που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ. Σχετ. ΥΠΠΔ/ΔΙΛΑΠ/845/12518/10-3-92 κλπ)
9. Την ενημέρωση μας για τις ενέργειες σας».
Μνημείο που “υποφέρει” μέσα στις δεκαετίες
Όπως τονίζει μιλώντας στην εφημερίδα ο απερχόμενος πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Κορώνου, κ. Χουζούρης, η ζημία είναι τεράστια, με αποτέλεσμα η Κοινότητα να μην έχει τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει τις απαιτούμενες παρεμβάσεις, προκειμένου να αποκατασταθεί. Επιπλέον, δεδομένου, ότι πρόκειται για διατηρητέο μνημείο, το Υπουργείο είναι υποχρεωμένο να λάβει μέτρα, τόσο για την εύρεση των υπευθύνων, όσο και για την αποκατάστασή του.
Παράλληλα, ο ίδιος αναφέρει, πως αν και κατά καιρούς έχουν υπάρξει σποραδικές ενέργειες για την ανάδειξη του ιστορικού αυτού για τη Νάξο τόπου, καμία από αυτές δεν ευδοκίμησε, με κυριότερη τη μελέτη συντήρησης και ανάδειξής του απο το ΕΜΠ το 1997, η οποία ποτέ δεν αξιοποιήθηκε. Μάλιστα, οι πιο πρόσφατες προσπάθειες, μέσα από προγράμματα Leader, “έμπλεξαν” στα γρανάζια της γραφειοκρατίας, μετά από προβλήματα με τους αναδόχους και δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ, αφού έληξαν και τα σχετικά χρηματοδοτικά προγράμματα.
Για τον κ. Χουζούρη, η φροντίδα, ώστε αυτό το μνημείο να συντηρηθεί επαρκώς – και όχι μόνο σε περιπτώσεις ανάγκης, όταν υπάρξει κάποια ζημιά, όπως μέχρι τώρα έκαναν οι επικεφαλής της Κοινότητας – και να μπορέσει να περάσει στις επόμενες γενιές, αποτελεί ζήτημα πολύ υψηλής σημασίας. Όπως τονίζει ο ίδιος “πρόσφατα βρήκαμε δημοσίευμα, στο οποίο σημειώνεται, ότι το 1939 είχε κοπεί σε κάποιο σημείο και οι εργάτες με τα χέρια, τότε, το έφτιαξαν σε 34 ημέρες. Σήμερα που έχουμε διαθέσιμα όλα τα μέσα και την τεχνολογία, δεν μπορούν να το χρηματοδοτήσουν ώστε να φτιάξουμε τον Εναέριο επιτέλους;”.
Τέλος, ο απ. Πρόεδρος της Τ.Κ. Κορώνου επισημαίνει, ότι από την πλευρά των τριών εκπροσώπων της τοπικής κοινωνίας έγινε ό,τι ήταν δυνατό προκειμένου να ενημερωθεί το Υπουργείο και να υπάρξει η απαραίτητη ανάδειξη του μεγάλου ζητήματος του Εναερίου. Από τώρα και στο εξής, σύμφωνα με τον ίδιο, αναμένονται οι ενέργειες των αρμοδίων.
