Με υπόμνημά του προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθώς και τους Γενικούς Γραμματείς Διαχείρισης Αποβλήτων και Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων, ο Συνήγορος του Πολίτη καταγγέλλει τη μη ορθή διαχείριση των απορριμμάτων στο νησί της Σαντορίνης.
Με σχετικό υπόμνημα που καυτηριάζει τη μη ορθή διαχείριση, τόσο των στερεών αποβλήτων, όσο και των ανακυκλώσιμων υλικών, παρά την ύπαρξη Κέντρου Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) στο νησί – του οποίου τη λειτουργία επίσης σχολιάζει στο υπόμνημα – ο Συνήγορος του Πολίτη, Ανδρέας Ι. Ποττάκης, γνωστοποιεί τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν μέσω αυτοψιών, αλλά και όπως αυτά προκύπτουν μέσα από τη σχετική έκδοση αποφάσεων από τους αρμόδιους φορείς στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ζητώντας τις σχετικές ενέργειες της πολιτείας, με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας των κατοίκων της Σαντορίνης.
Όπως τονίζεται στο υπόμνημα, «προκειμένου ο ΣτΠ να ενημερωθεί για τις απόψεις και ενέργειες των εμπλεκομένων υπηρεσιών, απευθύνθηκε προφορικώς και εγγράφως προς τις συναρμόδιες υπηρεσίες. Τα ζητήματα στα οποία, κυρίως, εστιάστηκε η διαμεσολάβηση της Αρχής συνοψίζονται στην αναγκαιότητα παύσης λειτουργίας και αποκατάστασης του ΧΑ∆Α, στη δημιουργία μονάδας τελικής διάθεσης - επεξεργασίας αποβλήτων και στην ορθή λειτουργία του Κ∆ΑΥ».
Επιτόπια έρευνα αλλά και παρεμβάσεις προς τις συναρμόδιες αρχές
Σύμφωνα με το έγγραφο του ΣτΠ, η Αρχή «εξέτασε αναφορές περιβαλλοντικής οργάνωσης και πολίτη αντίστοιχα (υπ’ αριθμ. πρωτ.: 226116/2017 και 245635/2018), σχετικά με ζητήματα που αφορούν τη μη διακοπή χρησιμοποίησης και τη μη αποκατάσταση του Χώρου Ανεξέλεγκτης ∆ιάθεσης Αποβλήτων (ΧΑ∆Α), τη δημιουργία μονάδας επεξεργασίας αποβλήτων και τελικού χώρου διάθεσης, αλλά και τη λειτουργία του Κέντρου ∆ιαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (Κ∆ΑΥ) που έχει εγκατασταθεί στη Σαντορίνη».
Η Αρχή, στοχεύοντας στην επίλυση του ζητήματος, «ερεύνησε το θεσμικό πλαίσιο, παρευρέθηκε δια των εκπροσώπων της σε δύο συσκέψεις με τις αρμόδιες υπηρεσίες και φορείς, πραγματοποίησε σχετική αυτοψία και απεύθυνε έγγραφα ερωτήματα προς τη διοίκηση, ζητώντας την άμεση αντιμετώπιση του θέματος, με τη λήψη κατάλληλων μέτρων».
Τα προβλήματα, εντούτοις, όπως αναλύεται διεξοδικά στο υπόμνημα του Συνηγόρου του Πολίτη βάσει των σχετικών αποφάσεων και της αλληλογραφίας, «μέχρι σήμερα δεν έχουν επιλυθεί από τη διοίκηση με αποτέλεσμα τη μη τήρηση του Περιφερειακού Σχεδιασμού ∆ιαχείρισης Αποβλήτων και την έντονη περιβαλλοντική υποβάθμιση της νήσου, ιδίως από την κατ’ εξακολούθηση εναπόθεση των αποβλήτων στη χωματερή που έχει δημιουργηθεί».
Ο ΣτΠ τονίζει, πως με το καταληκτικό – πορισματικό έγγραφό του προς το Υπουργείο, «επιχειρείται μια σύνοψη των προβλημάτων, έτσι όπως αυτά εξήχθησαν από τη διαμεσολάβηση και διατυπώνονται, εν συντομία, οι διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα της Ανεξάρτητης Αρχής, με σκοπό να τονιστεί η αναγκαιότητα της άμεσης λήψης των κατάλληλων μέτρων για τη μη περαιτέρω υποβάθμιση του περιβάλλοντος και την εξ’ αυτού απομείωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της νήσου Θήρας».
Τα συμπεράσματα του Συνηγόρου του Πολίτη
Ολόκληρο το έγγραφο του Συνηγόρου του Πολίτη μπορείτε να το δείτε συνημμένο στην ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας, ωστόσο συμπερασματικά και από τη συνολική διερεύνηση των υποθέσεων ο ΣτΠ καταλήγει, κυρίως, στα εξής συμπεράσματα όπως αυτά αναγράφονται στο υπόμνημα:
1) ∆εν έχουν εφαρμοστεί οι προβλέψεις του ΠΕΣ∆Α Ν. Αιγαίου όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων στη νήσο Θήρα ως προς: α) τη δημιουργία των κατάλληλων υποδομών διαχείρισης αποβλήτων, β) την παύση λειτουργίας και την αποκατάσταση του ΧΑ∆Α και γ) όσα προβλέπονταν για το μεταβατικό στάδιο μέχρι την ολοκλήρωση των έργων.
2) Τα έργα, προκύπτει ότι έχουν καθυστερήσει σημαντικά και εξαιτίας προσφυγών κατά των επιμέρους διοικητικών πράξεων.
3) Το μείζον ζήτημα είναι αυτό της εγκατάστασης και λειτουργίας ΧΥΤ και ΟΕ∆Α, ώστε να καταστεί δυνατή η παύση λειτουργίας και η αποκατάσταση του ΧΑ∆Α.
4) Η προτεινόμενη δεματοποίηση των αποβλήτων, κατά τις διαπιστώσεις της Αρχής, έχει αποδειχθεί αναποτελεσματική και συχνά επιβαρυντική για το περιβάλλον, καθώς είναι πιθανή η δημιουργία νέων ΧΑ∆Α με τη μακρά παραμονή των δεμάτων στον χώρο και ως εκ τούτου πρέπει να αποφεύγεται.
5) Παρομοίως, η επιλογή του μέτρου της κήρυξης μιας περιοχής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και ως εκ τούτου η δυνατότητα μεταφοράς των απορριμμάτων σε ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ άλλης περιφερειακής ενότητας, τείνει να γίνει μόνιμη και να αποτελέσει μια στρεβλή μέθοδο διαχείρισης των απορριμμάτων, κατά παράβαση των διατάξεων της κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας, καλύπτοντας, ουσιαστικά την αδυναμία της διοίκησης να αντιμετωπίσει το ζήτημα. Η επιλογή άλλου ΧΥΤΑ /ΧΥΤΥ ως χώρου διάθεσης των απορριμμάτων άλλων δήμων αποτελεί λύση ανάγκης, η οποία σε βάθος χρόνου θα επιφέρει τον κορεσμό του εν λόγω χώρου και οδηγεί σε ακύρωση των ΠΕΣ∆Α. Επίσης, πρέπει να συνυπολογισθεί και το κόστος μεταφοράς των απορριμμάτων, καθώς και η διόγκωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της διαχείρισης των αποβλήτων εξαιτίας αυτής.
6) Η εγκατάσταση μονάδας επεξεργασίας απαιτεί την εκπόνηση μελετών ως προς την επιλογή της θέσης, ενώ η δημιουργία Σ∆ΙΤ απαιτεί την έγκριση της αρμόδιας ∆ιυπουργικής Επιτροπής.
7) ∆εν έχουν, ακόμα, παρακρατηθεί από τους δήμους τα πρόστιμα που επιβάλλονται από το ∆ΕΕ για τους ενεργούς ΧΑ∆Α, με αποτέλεσμα η Τοπική Αυτοδιοίκηση, που είναι υπεύθυνη για την αποκατάστασή τους, να μην έχει αναλάβει τις οικονομικές συνέπειες που επιφέρει η συνέχιση λειτουργίας της χωματερής.
8) Από τους ελέγχους των αρμοδίων υπηρεσιών προκύπτει ότι δημιουργούνται οχληρές καταστάσεις για τους περιοίκους κατά τη λειτουργία του Κ∆ΑΥ.
9) Η ανοχή απόρριψης του υπολείμματος που προκύπτει από τη διαχείριση των ανακυκλώσιμων του Κ∆ΑΥ, στον ΧΑ∆Α της νήσου καταστρατηγεί το σύνολο των σχεδιασμών και θεσμικών προσεγγίσεων για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων. Στη σχετική απόφαση αδειοδότησης της δραστηριότητας θα έπρεπε να εξειδικεύεται ο νόμιμος αποδέκτης στον οποίο θα καταλήγει το υπόλειμμα (συγκεκριμένο αδειοδοτημένο ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ ή άλλη εγκεκριμένη μέθοδος τελικής διάθεσης).
10) Η διάθεση του υπολείμματος στον ΧΑ∆Α της νήσου, κατά την άποψη της Αρχής, θέτει ζητήματα ως προς τη σύννομη λειτουργία του Κ∆ΑΥ, δεδομένου ότι δεν τηρούνται οι όροι που έχουν τεθεί.
11) Η έκταση της καλντέρας, αν και έχει χαρακτηρισθεί ως «Τοπίο Ιδιαιτέρου Φυσικού Κάλλους», δεν έχει κηρυχθεί ως προστατευόμενο τοπίο με βάση τις διατάξεις του ν. 1650/86, ως ισχύει, ενώ κάτι τέτοιο είναι εφικτό δεδομένου ότι αποτελεί ηφαιστειακό γεώτοπο παγκοσμίου ενδιαφέροντος. Η κήρυξη αυτή θα συνέτεινε ιδίως στην εξειδίκευση των τρόπων της προστασίας αυτού, μέσω εκπόνησης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης και έκδοσης του σχετικού Π∆.
