Μία σημαντική συμφωνία και συνεργασία είναι έτοιμη να υλοποιηθεί στην Σαντορίνη. Η προγραμματική σύμβαση, που θα ολοκληρωθεί μετά από κάποιες οικονομικές διευκρινήσεις, αναμένεται να εγκαθιδρύσει και να υλοποιήσει πολυμερή συνεργασία μεταξύ του Δήμου Θήρας, του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (Ε.Μ.Π), του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.) και του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Θήρας, η οποία αποσκοπεί στην τρισδιάστατη αποτύπωση και κατηγοριοποίηση του κατολισθητικού κινδύνου για το σύνολο των χερσαίων και υποθαλάσσιων πρανών περιμετρικά της καλδέρας της Σαντορίνης, με τη χρήση σύγχρονων ψηφιακών μέσων ανάλυση και αναπαράστασης.
Η συζήτηση επί του θέματος και η λήψη απόφασης για τη σύμβαση ήταν προγραμματισμένη για το πρόσφατο Δημοτικό Συμβούλιο, στις 16 Ιουνίου, κάτι το οποίο όμως δεν έγινε, καθώς ο πρόεδρος του Δ.Σ. απέσυρε το θέμα. Έπειτα από επικοινωνία της "Κοινής Γνώμης" με τον πρόεδρο του Δ.Σ., Γεώργιο Δαρζέντα, ο ίδιος μας ενημέρωσε ότι "αυτό έγινε για τυπικούς λόγους και δεν αφορά την ουσία του θέματος. Ουσιαστικά η χρηματοδότηση που είχε αναλάβει να καλύψει ο Δήμος και αφορούσε στο ποσό περίπου 300.000 ευρώ, θα καλυφθεί τελικά από διαφορετικούς πόρους και αυτός είναι και ο λόγος, που η απόφαση θα γίνει σε δεύτερο χρόνο."
Το φαινόμενο των κατολισθήσεων και οι ειδίκευση των Πανεπιστημίων
Τα φαινόμενα των κατολισθήσεων και η αξιολόγηση του κατολισθητικού κινδύνου είναι αντικείμενα κατ’ εξοχήν ειδικότητας Γεωτεχνικού Μηχανικού. Ειδικότερα ο Τομέας Γεωτεχνικής Μηχανικής του Ε.Μ.Π. έχει αναπτύξει ιδιαίτερη ερευνητική δράση στην Ελλάδα και διεθνώς με πλήθος αναφορών και εφαρμογών στα αντικείμενα της διερεύνησης των συνθηκών ευστάθειας πρανών, των γεωτεχνικών αναλύσεων ευστάθειας και των εξελιγμένων μεθόδων ακριβούς τρισδιάστατης αποτύπωσης της δομής σύνθετων βραχομαζών και αυτοματοποιημένου εντοπισμού και ποσοτικοποίησης εδαφικών μετακινήσεων, με ειδικά ανεπτυγμένα λογισμικά και εξοπλισμό.
Επιπλέον, το Εργαστήριο Φυσικής Γεωγραφίας (Ε.Φ.Γ.) του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Ε.Κ.Π.Α. διαθέτει μακρά εμπειρία για τον Ελληνικό χώρο σε εφαρμοσμένα ερευνητικά προγράμματα με αντικείμενο την υποθαλάσσια έρευνα και τη διερεύνηση των γεωκινδύνων του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων οι επιστήμονες του ΕΦΓ έχουν αποκτήσει μεγάλη εμπειρία σε διεθνής ωκεανογραφικές αποστολές σε συνεργασία με Ευρωπαϊκά και Διεθνή Ινστιτούτα σε θέματα θαλάσσιας τεχνολογίας και χαρτογράφησης θαλάσσιων γεωκινδύνων καθώς και στη διερεύνηση των επιπτώσεων των φυσικών κινδύνων στην παράκτια ζώνη. Το εργαστήριο διαθέτει σύγχρονο επιστημονικό εξοπλισμό, οργανωμένο εργαστήριο ιζηματολογικών αναλύσεων και τα απαραίτητα λογισμικά για την επεξεργασία των θαλάσσιων δεδομένων.
Η διερεύνηση με σύγχρονες ψηφιακές τεχνικές
Η διερεύνηση και ποσοτικοποίηση του κινδύνου εκδήλωσης αυτών των φυσικών φαινομένων, με σύγχρονες ψηφιακές τεχνικές, αποτελεί προϋπόθεση κάθε άλλης παρέμβασης. Η ολοκληρωμένη διαχείριση και προστασία της καλδέρας από κατολισθήσεις κρίνεται απολύτως αναγκαία για την προστασία των εκατοντάδων χιλιάδων επισκεπτών της περιοχής, σε όλη τη διάρκεια ημέρας και νύκτας. Το αντικείμενο του έργου είναι καινοτόμο από πολλές πλευρές. Η περιβαλλοντική και
αναπτυξιακή διάστασή του σχετίζεται και θα πρέπει να εκτιμηθεί σε σχέση με τα εγγενή χαρακτηριστικά της παραθαλάσσιας περιοχής και την απαίτηση για ασφαλή σχεδιασμό και διατήρηση της οικοδομικής, εμπορικής και τουριστικής δραστηριότητας κατά μήκος της καλδέρας.
Στόχος του έργου για την καλδέρα της Σαντορίνης
Η καλδέρα της Σαντορίνης αποτελεί μια μοναδικής ομορφιάς και σημασίας θέση διεθνώς, διατηρώντας στοιχεία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και μοναδικών πλουτοπαραγωγικών πηγών. Η έντονη οικοδομική, εμπορική και τουριστική δραστηριότητα που παρουσιάζεται κατά μήκος της καλδέρας και η βιωσιμότητα των εν λόγω δραστηριοτήτων, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την ευστάθεια των απότομων και υψηλών πρανών της, υπό στατικές και δυναμικές συνθήκες. Στόχος του παρόντος έργου αποτελεί η τρισδιάστατη αποτύπωση των χερσαίων και υποθαλάσσιων
πρανών της καλδέρας και η κατηγοριοποίηση σε ζώνες του κατολισθητικού κινδύνου για τον βέλτιστο σχεδιασμό, διαχείριση και προστασία των πρανών της καλδέρας.
Ο ρόλος του Δήμου και του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Θήρας
Ο Δήμος Θήρας ενδιαφέρεται να προστατεύσει τον παγκοσμίως μοναδικό γεωλογικό φυσικό πλούτο του νησιού και να αναδείξει τις πλουτοπαραγωγικές πηγές του, σε όφελος της τοπικής κοινωνίας. Επιπροσθέτως, το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Θήρας ενδιαφέρεται για την προστασία και ασφάλεια των περιοχών της καλδέρας με δυνατότητες ελλιμενισμού σκαφών εντός της καλδέρας και τη δημιουργία πιθανών νέων λιμενικών ζωνών. Το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Θήρας θα προσφέρει όλα τα δεδομένα για τις υπάρχουσες λιμενικές ζώνες και ενδιαφέρεται στην λεπτομερή αποτύπωση όλων των λιμενικών ζωνών που μπορούν να υποστούν ζημιές από κατολισθήσεις εντός της καλδέρας.
Η ανάγκη συνεργασίας με τα δύο Πανεπιστήμια
Στην προσπάθεια αυτή, είναι προφανής η ανάγκη συνεργασίας του Δήμου Θήρας και του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Θήρας με το Ε.Μ.Π. δια του Τομέα Γεωτεχνικής Μηχανικής της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών, το οποίο, ως ερευνητικός και επιστημονικός φορέας, είναι σε θέση να αναγνωρίσει και να αξιολογήσει τον ενδεχόμενο γεωλογικό κίνδυνο, βασιζόμενος σε βαθιά γνώση και εμπειρία και το Ε.Κ.Π.Α., δια του Εργαστηρίου Φυσικής Γεωγραφίας του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος το οποίο, ως ερευνητικός και επιστημονικός φορέας, είναι σε θέση να αναγνωρίσει και να αξιολογήσει τους θαλάσσιους γεωκινδύνους βασιζόμενο στην πολυετή εμπειρία και εφαρμογή νέων θαλάσσιων τεχνολογιών, και έχοντας πάντα ως προτεραιότητα το δημόσιο συμφέρον. Επομένως, είναι κομβικής σημασίας η εμπλοκή της επιστημονικής κοινότητας σε ένα τέτοιο εγχείρημα, που συμβάλλει στην ερευνητική εμπειρία, την εκπαίδευση και εμβάθυνση στα ζητήματα διερεύνησης, αξιολόγησης και ψηφιακής αναπαράστασης της κατολισθητικής
επικινδυνότητας στο χερσαίο και υποθαλάσσιο περιβάλλον, ενώ τα αποτελέσματα της έρευνας θα αξιοποιηθούν και στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Στάδια εκτέλεσης του έργου
Το έργο αποτελείται από 4 φάσεις.
Κατά τη Φάση Α θα εκτελεστούν οι παρακάτω εργασίες:
• Γεωλογική και γεωμορφολογική αναγνώριση και χαρακτηρισμός τεχνικογεωλογικών ενοτήτων.
• Καθορισμός και ανάπτυξη του καταλληλότερου για την εκάστοτε περιοχή προγράμματος συλλογής τρισδιάστατων ψηφιακών δεδομένων υψηλής ευκρίνειας ώστε να εξασφαλίζεται η παραγωγή πλήρων ψηφιακών ομοιωμάτων και η εξαγωγή ρεαλιστικής τεχνικογεωλογικής-γεωτεχνικής πληροφορίας στις δυσπρόσιτες περιοχές.
• Φωτογραφική τεκμηρίωση του θέματος.
Κατά τη Φάση Β θα εκτελεστούν οι παρακάτω εργασίες:
• Τρισδιάστατη αποτύπωση του χερσαίου τμήματος των πρανών της καλδέρας.
• Τρισδιάστατη αποτύπωση του υποθαλάσσιου τμήματος των πρανών της καλδέρας.
Κατά τη Φάση Γ θα εκτελεστούν οι παρακάτω εργασίες:
• Ανάπτυξη εξειδικευμένων αλγορίθμων με γνώμονα τις γεωλογικές και γεωμετρικές ιδιαιτερότητες των βραχομαζών για λεπτομερείς γεωλογικές μετρήσεις και αποτυπώσεις (χαρακτηριστικά λιθολογίας, ασυνέχειες, αποσάθρωση) επί των ως άνω τοπογραφικών σχεδίων.
• Μετρήσεις τεκτονικών ασυνεχειών με σάρωση LiDAR (laser scanner) ή/και φωτογραμμετρίας με χρήση κατάλληλα ανεπτυγμένων λογισμικών αλλά και με συμβατικές μεθόδους (με γεωλογική πυξίδα) όπου κριθεί απαραίτητο.
• Τρισδιάστατη ψηφιακή αξιολόγηση και εξαγωγή τεχνικογεωλογικών και γεωτεχνικών παραμέτρων.
• Γεωτεχνικές αναλύσεις ευστάθειας.
Κατά τη Φάση Δ θα πραγματοποιηθεί κατηγοριοποίηση - ζωνοποίηση κατολισθητικής επικινδυνότητας και διακινδύνευσης.
Διάρκεια ισχύος και προϋπολογισμός της Προγραμματικής Σύμβασης
Η συνολική διάρκεια της Προγραμματικής Σύμβασης ορίζεται στους 24 μήνες. Ο συνολικός προϋπολογισμός της εκτέλεσης των προβλεπόμενων ερευνών, ανέρχεται στο ποσό των 272.800 ευρώ.
