Σε μια εποχή όπου τα νησιά του Αιγαίου καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην προστασία της πολιτιστικής τους ταυτότητας και τη σύγχρονη ανάπτυξη, η Αμοργός επιχειρεί να δώσει μια ουσιαστική απάντηση.
Με επίκεντρο τους εμβληματικούς ανεμόμυλους της Χώρας, διοργανώνεται ένα διήμερο εργαστήρι συν-σχεδιασμού που φιλοδοξεί να μετατρέψει τα ιστορικά αυτά κτίσματα σε ζωντανά στοιχεία της τοπικής ζωής.
Η δράση θα πραγματοποιηθεί στις 18 και 19 Απριλίου 2026 στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αμοργού και απευθύνεται σε κατοίκους, επαγγελματίες, επιστήμονες και κάθε ενδιαφερόμενο που επιθυμεί να συμβάλει ενεργά στον σχεδιασμό του μέλλοντος των ανεμόμυλων.
Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας, ο δήμαρχος Αμοργού, Λευτέρης Καραΐσκος δήλωσε πως "ο Δήμος Αμοργού επενδύει στη γνώση, τη συνεργασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες, δίνεται η ευκαιρία να αναδείξουμε την πολιτιστική μας κληρονομιά, όπως οι ανεμόμυλοι, και να διερευνήσουμε νέες δυνατότητες αξιοποίησής τους με σεβασμό στο περιβάλλον και την τοπική ταυτότητα".
Σ. Καράς: "Το έργο είναι ταυτόχρονα πολιτιστικό και ενεργειακό, και αυτός ο διπλός του χαρακτήρας είναι πολύ σημαντικός για εμάς"
Ο ηλεκτρολόγος και ηλεκτρονικός μηχανικός και συντονιστής του έργου για την Arcadia Center for Sustainability Transitions, Σερκάν Καράς μίλησε στην "Κοινή Γνώμη" για τον στόχο της πρωτοβουλίας, που είναι η διερεύνηση της επανάχρησης των ανεμόμυλων ως ενεργειακών υποδομών με σεβασμό στην πολιτιστική τους αξία.
Την ίδια ώρα, όπως εξήγησε, μέσα από διαβουλευτικά εργαστήρια και επιστημονική επεξεργασία, επιδιώκεται η διαμόρφωση ρεαλιστικών σεναρίων αξιοποίησης, με ενεργό συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και χωρίς παρεμβάσεις που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα των μνημείων.
Ποια είναι η σημασία του έργου για την Αμοργό;
"Το έργο είναι ταυτόχρονα πολιτιστικό και ενεργειακό, και αυτός ο διπλός του χαρακτήρας είναι πολύ σημαντικός για εμάς. Στόχος μας είναι να δώσουμε στους ανεμόμυλους μια δεύτερη, παραγωγική ζωή, χωρίς να χαθεί η ιστορική και συμβολική τους αξία.
Δεν μιλάμε μόνο για την αξιοποίησή τους, αλλά και για τη διατήρησή τους. Γνωρίζουμε πολύ καλά τη σημασία που έχουν για την ταυτότητα του νησιού και για τους κατοίκους. Άλλωστε, αποτελούν ένα από τα πρώτα στοιχεία που αντικρίζει κανείς φτάνοντας στη Χώρα, είναι ένα τοπόσημο που προκαλεί θαυμασμό.
Για αυτόν τον λόγο, είμαστε σε επικοινωνία και με την Αρχαιολογία, ώστε να διασφαλιστεί ότι οποιαδήποτε προσέγγιση δεν θα αλλοιώνει την εικόνα και τον χαρακτήρα των ανεμόμυλων. Μπορεί να μην υπάρχει συμμετοχή στο πρώτο στάδιο, ωστόσο θα υπάρξει εμπλοκή στη συνέχεια της διαδικασίας. Παράλληλα, συνεργαζόμαστε και με το Μπουλούκι, που έχει εξειδίκευση στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική, ώστε να υπάρχει η απαραίτητη γνώση και ευαισθησία σε κάθε βήμα. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος, να συνδυάσουμε την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με μια σύγχρονη, βιώσιμη χρήση".
Ποιο είναι το αντικείμενο και ο βασικός στόχος του έργου;
"Το έργο είναι μικρής κλίμακας, με διάρκεια περίπου ενάμιση χρόνο, και αναμένεται να ολοκληρωθεί περίπου την ίδια περίοδο του επόμενου έτους. Ο βασικός του στόχος είναι να ανοίξει τη συζήτηση γύρω από την επανάχρηση των ανεμόμυλων, με έμφαση στη δυνατότητα παραγωγής ενέργειας.
Πρόκειται για ένα θεωρητικό έργο, που σημαίνει ότι δεν προβλέπονται άμεσες παρεμβάσεις στους ίδιους τους ανεμόμυλους. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να διερευνήσουμε τις δυνατότητες και να καταγράψουμε σενάρια αξιοποίησης".
Τι περιλαμβάνει το εργαστήρι και ποια είναι τα επόμενα βήματα;
"Στο πλαίσιο του έργου διοργανώνουμε δύο εργαστήρια στη Χώρα, με καθαρά διαβουλευτικό χαρακτήρα. Στο πρώτο εργαστήρι, το Σάββατο, θα παρουσιάσουμε στους κατοίκους το αρχιτεκτονικό πλαίσιο των ανεμόμυλων και τις βασικές αρχές επανάχρησης. Στη συνέχεια, θα προχωρήσουμε σε πιο τεχνικά ζητήματα, όπως το αν και πώς ένας ανεμόμυλος μπορεί να μετατραπεί σε μια μορφή ανεμογεννήτριας. Η ιδέα είναι να διατηρείται η παραδοσιακή μορφή εξωτερικά, ενώ στο εσωτερικό να ενσωματώνεται ένας μηχανισμός παραγωγής ενέργειας.
Παράλληλα, θα παρουσιάσουμε τεχνικές δυνατότητες, όπως η δημιουργία ενός μικροδικτύου, δηλαδή μιας ενεργειακής κοινότητας. Θα καταθέσουμε και συγκεκριμένα σενάρια αξιοποίησης, όπως παραγωγή νερού από την ατμοσφαιρική υγρασία και υποστήριξη κοινοτικών μεταφορών, για παράδειγμα ένα ηλεκτρικό λεωφορείο που θα φορτίζεται από την παραγόμενη ενέργεια. Στη συνέχεια, θα ανοίξει η συζήτηση με τους κατοίκους, ώστε να ακούσουμε ανάγκες, ιδέες και προβληματισμούς.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, εμείς θα προχωρήσουμε σε πειραματική διερεύνηση στο Πολυτεχνείο, για να δούμε τι ισχύ μπορεί να παράγει μια παραδοσιακή φτερωτή και να κάνουμε τις απαραίτητες διαστασιολογήσεις. Για παράδειγμα, θα εξετάσουμε πόσο νερό μπορεί να παραχθεί σε ετήσια βάση, με βάση τα μετεωρολογικά δεδομένα.
Τον Οκτώβριο θα επιστρέψουμε στο νησί για ένα δεύτερο εργαστήρι, όπου θα παρουσιάσουμε τα επεξεργασμένα σενάρια. Θα ακολουθήσει ξανά ανοιχτή συζήτηση, θα καταλήξουμε σε ένα επικρατέστερο σενάριο και στη συνέχεια θα διαμορφώσουμε έναν οδικό χάρτη για τα επόμενα βήματα".
Ποιος είναι ο ρόλος της τοπικής κοινωνίας στη διαδικασία;
"Ο ρόλος της τοπικής κοινωνίας είναι καθοριστικός. Αυτό που ζητάμε είναι η ενεργή συμμετοχή στα εργαστήρια, αλλά και γενικότερα η επικοινωνία μαζί μας. Είμαστε ανοιχτοί στο να δεχόμαστε ιδέες, προβληματισμούς ή ανάγκες που έχουν εντοπίσει οι κάτοικοι και θέλουν να ληφθούν υπόψη. Ως ομάδα, δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στο να είμαστε προσβάσιμοι, ειδικά σε μικρές νησιωτικές και ορεινές κοινότητες.
Είναι φυσιολογικό να υπάρχουν διαφορετικές απόψεις, για παράδειγμα, κάποιοι μπορεί να θεωρούν ότι οι ανεμόμυλοι πρέπει να παραμείνουν ανέγγιχτοι. Αυτές οι φωνές είναι σημαντικό να ακουστούν και θα ληφθούν υπόψη στη διαδικασία. Μέχρι στιγμής, από την πρώτη μας επίσκεψη τον Φεβρουάριο, η ανταπόκριση του κόσμου ήταν θετική και αυτό μας δίνει αισιοδοξία για τη συνέχεια".
Συνεργασίες με στόχο τη βιωσιμότητα
Το εργαστήρι αποτελεί πρωτοβουλία της Arcadia Center for Sustainability Transitions, σε συνεργασία με το Μπουλούκι, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και τον Δήμο Αμοργού. Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη συνεργασία που συνδυάζει επιστημονική γνώση, πρακτική εμπειρία και τοπική συμμετοχή.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ευρύτερο έργο που χρηματοδοτείται από το Πράσινο Ταμείο, εστιάζοντας στην ενεργειακή μετάβαση και τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό βιώσιμων λύσεων.
Από μνημεία σε ενεργά κύτταρα ζωής
Οι ανεμόμυλοι της Χώρας δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως απλά κατάλοιπα του παρελθόντος. Αντίθετα, η συζήτηση στρέφεται γύρω από το πως μπορούν να αποκτήσουν νέα λειτουργικότητα, χωρίς να αλλοιωθεί ο χαρακτήρας τους.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι διττό, αφενός πως μπορούν να αξιοποιηθούν ενεργειακά, αξιοποιώντας σύγχρονες τεχνολογίες, και αφετέρου πως μπορούν να ενταχθούν ξανά στην καθημερινότητα της τοπικής κοινωνίας. Οι προτάσεις που θα προκύψουν ενδέχεται να αφορούν πολιτιστικές χρήσεις, εκπαιδευτικές δράσεις ή ακόμα και ήπιες τουριστικές δραστηριότητες.
Η σημασία της συμμετοχής της κοινότητας
Κεντρικός άξονας της δράσης είναι η ενεργός συμμετοχή των πολιτών. Η εμπειρία, οι ανάγκες και οι ιδέες των κατοίκων θεωρούνται καθοριστικές για τη διαμόρφωση ενός ρεαλιστικού και αποδεκτού σχεδίου.
Το διήμερο εργαστήρι έχει σχεδιαστεί ώστε να συνδυάζει θεωρητική γνώση και πρακτική εμπειρία. Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν παρουσιάσεις σχετικά με την αρχιτεκτονική των ανεμόμυλων, τη λειτουργία των μηχανισμών τους και τις δυνατότητες επανάχρησης.
Παράλληλα, θα πραγματοποιηθούν ομαδικές συζητήσεις και εργασίες, όπου οι ιδέες θα καταγράφονται και θα εξελίσσονται συλλογικά. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η επιτόπια περιήγηση στους ανεμόμυλους, η οποία επιτρέπει στους συμμετέχοντες να κατανοήσουν καλύτερα τις ιδιαιτερότητες των χώρων και τις δυνατότητες παρέμβασης.
Πρακτικές πληροφορίες και συμμετοχή
Το πρόγραμμα του εργαστηρίου έχει ως εξής:
Σάββατο 18 Απριλίου 2026: 17:00 – 20:00
Κυριακή 19 Απριλίου 2026: 12:00 (συνάντηση για επιτόπια περιήγηση)
Η συμμετοχή είναι ελεύθερη και δεν απαιτείται προηγούμενη εμπειρία, γεγονός που ενισχύει τον ανοιχτό και συμπεριληπτικό χαρακτήρα της δράσης.
Επικοινωνία:
Σερκάν Καράς – 6996684615
