Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό με μια σημαντική αναθεώρηση της πολιτικής της για το κλίμα και την ενέργεια ως το 2040, με στόχο τη δραστική μετατόπιση της κατανάλωσης ενέργειας από τα ορυκτά καύσιμα προς την ηλεκτρική ενέργεια.
Ωστόσο, παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι θα επιτρέψει στη βιομηχανία της ΕΕ να συνεχίσει να εκπέμπει αέρια που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη μέχρι και τη δεκαετία του 2040 και θα προσφέρει περισσότερες δωρεάν άδειες ρύπανσης για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, στο πλαίσιο μιας αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ένωσης (ΣΕΔΕ).
Η Επιτροπή δημοσίευσε την πολυαναμενόμενη αναθεώρηση την Παρασκευή μετά από ολονύχτιες συνομιλίες, που σημαδεύτηκαν από εσωτερικές διαφωνίες σχετικά με τις λεπτομέρειες των σαρωτικών μεταρρυθμίσεων στο πιο ισχυρό εργαλείο της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Η τελική πρόταση αντιπροσωπεύει μια σημαντική αποδυνάμωση της φιλοδοξίας και είναι πιθανό να πυροδοτήσει μια διαμάχη στο Κοινοβούλιο και μεταξύ των κρατών μελών μεταξύ εκείνων που θέλουν περισσότερες παραχωρήσεις για τη βιομηχανία και εκείνων που θέλουν να επιταχύνουν την πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα.
Η ταχύτητα με την οποία οι εταιρείες που υπάγονται στο ΣΕΔΕ θα αναγκαστούν να μειώσουν τις εκπομπές τους θα είναι σημαντικά πιο αργή από ό,τι είχε προβλεφθεί προηγουμένως. Αυτό θα γίνει με τη μείωση του «συντελεστή γραμμικής μείωσης» (LRF) — του ρυθμού με τον οποίο μειώνονται τα ανώτατα όρια ρύπανσης ετησίως, ο οποίος επρόκειτο να φτάσει στο μηδέν έως το 2039.
Το σχέδιο για τον εξηλεκτρισμό
Το πακέτο παρουσίασαν από κοινού τρία κορυφαία στελέχη της Επιτροπής. Η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος για μια Καθαρή, Δίκαιη και Ανταγωνιστική Μετάβαση, Τερέζα Ριμπέρα, έδωσε το πολιτικό πλαίσιο. Ο Επίτροπος για το Κλίμα, το Καθαρό Μηδέν και την Καθαρή Ανάπτυξη, Βόπκε Χούκστρα, ανέλυσε την αναθεώρηση του ETS. Ο Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν, παρουσίασε το σχέδιο για τον εξηλεκτρισμό.
Το σχέδιο για τον εξηλεκτρισμό εκκινεί από μια διαπίστωση. Παρότι το 70% του ρεύματος στην ΕΕ παράγεται πλέον από καθαρές, εγχώριες πηγές, το μερίδιο του ηλεκτρισμού στη συνολική κατανάλωση ενέργειας παραμένει στάσιμο στο 23% εδώ και μια δεκαετία. Η Επιτροπή θέτει ως ενδεικτικό στόχο τον διπλασιασμό του σε 14 χρόνια, ώστε να φτάσει το 46% έως το 2040, εκτιμώντας ότι έτσι ο λογαριασμός εισαγωγών ορυκτών καυσίμων θα μειωνόταν κατά 260 δισ. ευρώ ετησίως.
Ο κ. Γιόργκενσεν συνέδεσε την πρόταση με το ενεργειακό κόστος της γεωπολιτικής αστάθειας. Από το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, ανέφερε, η Ευρώπη πλήρωσε πάνω από 50 δισ. ευρώ επιπλέον για ενέργεια «χωρίς να λάβει ούτε ένα μόριο παραπάνω». Ζητούμενο, όπως είπε, είναι η αντικατάσταση των «μαύρων, ακριβών, ρυπογόνων μορίων με φθηνά, καθαρά, εγχώρια ηλεκτρόνια».
Κεντρικό εμπόδιο παραμένει η τιμή. Το ρεύμα κοστίζει συχνά ως και τρεις φορές περισσότερο από το φυσικό αέριο. Η νομοθετική πρόταση δίνει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να μειώσουν τα τέλη δικτύου και τη φορολογία, με την αρχή ότι το ρεύμα δεν πρέπει να φορολογείται βαρύτερα από το αέριο. Ο κ. Γιόργκενσεν ανακοίνωσε επίσης δέσμευση για σταδιακή κατάργηση 100 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις σε ορυκτά καύσιμα, επιτάχυνση της εγκατάστασης έξυπνων μετρητών σε 50% των καταναλωτών έως το 2030 και 75% έως το 2033, καθώς και στόχο 200 GW αποθήκευσης ενέργειας έως το 2030.
Ως προς τα οφέλη για τα νοικοκυριά, η Κομισιόν εκτιμά ότι ένα ηλεκτρικό αυτοκίνητο κοστίζει έως και 78% λιγότερο στη χρήση από ένα βενζινοκίνητο, ενώ η αντικατάσταση του λέβητα αερίου με αντλία θερμότητας μπορεί να μειώσει τον λογαριασμό θέρμανσης ως και 60%. Προβλέπεται στήριξη των κρατών-μελών για προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης ηλεκτρικών οχημάτων και συσκευών προς όφελος χαμηλότερων εισοδημάτων.
Η αγορά άνθρακα και η λογική της
Για κάθε τόνο διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπει, μια βιομηχανία οφείλει να παραδώσει ένα «δικαίωμα εκπομπής», το οποίο είτε αγοράζει σε πλειστηριασμούς είτε λαμβάνει δωρεάν, ως ασπίδα έναντι της μετεγκατάστασης παραγωγής εκτός Ευρώπης, της λεγόμενης «διαρροής άνθρακα». Καθώς τα διαθέσιμα δικαιώματα μειώνονται ετησίως, η ρύπανση καθίσταται σταδιακά ακριβότερη, δημιουργώντας κίνητρο για επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες. Το σύστημα δεν υπαγορεύει τον τρόπο μείωσης των εκπομπών, αλλά αφήνει την αγορά να επιλέξει τη φθηνότερη διαδρομή.
Ο κ. Χούκστρα υπογράμμισε ότι καμία άλλη πολιτική δεν έχει μειώσει εκπομπές σε αντίστοιχη κλίμακα, περίπου 50% από το 2005 στους καλυπτόμενους τομείς, ενώ το σύστημα έχει αποφέρει περί τα 270 δισ. ευρώ από το 2013. Χωρίς το ETS, πρόσθεσε, η Ευρώπη θα κατανάλωνε 100 δισ. κυβικά μέτρα αερίου παραπάνω.
Τράπεζα Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης
Από την άλλη πλευρά, η αναθεώρηση επιχειρεί να μετατρέψει το ETS σε εργαλείο επενδύσεων. Δημιουργείται Τράπεζα Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης ύψους 100 δισ. ευρώ, με πρώτη φάση έναν «ενισχυτή επενδύσεων» 30 δισ. ευρώ πριν το 2030.
Το κρίσιμο νέο στοιχείο αφορά τα δωρεάν δικαιώματα, τα οποία θα συνεχιστούν μετά το 2030 υπό όρο επένδυσης. Όπως τόνισε ο κ. Χούκστρα, «τα δωρεάν δικαιώματα δεν σημαίνουν δωρεάν μετρητά», καθώς το 100% της αξίας τους θα πρέπει να επενδύεται σε απανθρακοποίηση εντός Ευρώπης. Πρόκειται, κατά τον ίδιο, για απάντηση στην πρακτική ορισμένων εταιρειών που εισέπρατταν τα δωρεάν δικαιώματα, τα μεταπωλούσαν και αξιοποιούσαν τα έσοδα εκτός Ευρώπης. Παράλληλα, τα κράτη-μέλη θα υποχρεωθούν να δαπανούν το 50% των εθνικών εσόδων από το ETS σε επενδύσεις απανθρακοποίησης. Ο κ. Χούκστρα σημείωσε ότι, ενώ τα κράτη λαμβάνουν περίπου το 80% των εσόδων, λιγότερο από το 10% κατευθυνόταν έως σήμερα στη βιομηχανική απανθρακοποίηση, «δεν επρόκειτο για φόρο, αλλά για μηχανή βιομηχανικής απανθρακοποίησης».
Το σημείο τριβής για τον ρυθμό μείωσης
Το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο αφορά τον ρυθμό ετήσιας μείωσης του συνολικού ορίου εκπομπών, τον «συντελεστή γραμμικής μείωσης» (LRF). Καθώς ο ευρωπαϊκός κλιματικός νόμος ορίζει μείωση εκπομπών 90%, και όχι 100%, έως το 2040, η Επιτροπή προτείνει ηπιότερο ρυθμό, 3,7% για την περίοδο 2031-2035 και 1,7% για το 2036-2040. Ο κ. Χούκστρα επέμεινε ότι η τροχιά είναι «πλήρως ευθυγραμμισμένη» με τον στόχο του 2040 και επιβραβεύει όσους επένδυσαν νωρίς. Οι θέσεις των κρατών αποκλίνουν, με τη Γερμανία να ζητεί διατήρηση του συντελεστή στο 4,4% τουλάχιστον έως το 2035.
Νέοι τομείς
Η αναθεώρηση επεκτείνει το σύστημα σε νέους τομείς. Στη ναυτιλία, το πεδίο εφαρμογής διευρύνεται ώστε να καλύψει και μικρότερα πλοία, με το όριο να κατεβαίνει από τους 5.000 στους 400 κόρους ολικής χωρητικότητας, με ρητή εξαίρεση για τα οχηματαγωγά και προσθήκη λιμανιών στη νότια Μεσόγειο κατά της αποφυγής του συστήματος. Ο Βόπκε Χούκστρα ανακοίνωσε ότι στον κλάδο θα επιστρέφουν περίπου 15 δισ. ευρώ ετησίως, οκταπλάσια του σημερινού επιπέδου, για τη στήριξη βιώσιμων ναυτιλιακών καυσίμων.
Στην αεροπορία, ο κ. Χούκστρα ανακοίνωσε ότι από το 2029 η τιμολόγηση άνθρακα θα εφαρμόζεται σε κάθε πτήση που προσγειώνεται εντός 5.000 χιλιομέτρων από το γεωγραφικό κέντρο της Ευρώπης. Χρησιμοποιώντας ελληνικό παράδειγμα, ανέφερε ότι μια πτήση από τις Βρυξέλλες προς ελληνικό νησί θα αντιμετωπίζεται πλέον όπως πτήση προς τη γειτονιά της ΕΕ. Στο σύστημα εντάσσονται επίσης όλα τα ιδιωτικά τζετ, με τον Επίτροπο να επισημαίνει ότι δεν είναι δίκαιο μια τετραμελής οικογένεια να πληρώνει ETS για τα εισιτήριά της, ενώ ένα ιδιωτικό τζετ να μετακινείται χωρίς επιβάρυνση.
Τα αστικά απορρίμματα που αποτεφρώνονται εντάσσονται σταδιακά στο σύστημα, από 25% το 2031 έως 100% το 2034, με στόχο την ενθάρρυνση της ανακύκλωσης. Η αποτέφρωση γίνεται αποδεκτή, κατά τον κ. Χούκστρα, μόνο εφόσον δεσμεύεται ο άνθρακας. Προστίθενται επιπλέον 250 εκατ. τόνοι μόνιμων εγχώριων απορροφήσεων άνθρακα.
Σημειώνεται ότι, η Κομισιόν επιδιώκει συμφωνία επί του πακέτου έως το πρώτο τρίμηνο του 2027, με το επιχείρημα ότι η βιομηχανία χρειάζεται σαφήνεια και προβλεψιμότητα για τις επενδύσεις της.
naftemporiki.gr
