Η συζήτηση για το μέλλον της εργασίας γίνεται συχνά με όρους απώλειας. Ποιες δουλειές θα «χαθούν», ποιες θα αντικατασταθούν από την τεχνητή νοημοσύνη, ποιοι εργαζόμενοι θα κινδυνεύσουν περισσότερο. Είναι μια συζήτηση χρήσιμη, αλλά συχνά ελλιπής. Γιατί το πιο ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι μόνο ποια επαγγέλματα θα εξαφανιστούν. Είναι ποια επαγγέλματα θα μείνουν - αλλά θα αλλάξουν τόσο πολύ, ώστε σε λίγα χρόνια να δυσκολευόμαστε να τα αναγνωρίσουμε.
Η μεγάλη ανατροπή της εποχής δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη «παίρνει» απλώς δουλειές. Είναι ότι αναδιανέμει καθήκοντα. Αφαιρεί χρόνο από την επανάληψη, την καταχώριση, την πρώτη ανάλυση, την αναζήτηση πληροφοριών. Και ταυτόχρονα μεταφέρει μεγαλύτερη αξία σε όσα παραμένουν βαθιά ανθρώπινα: κρίση, εμπιστοσύνη, ενσυναίσθηση, δημιουργικότητα, ηγεσία, ικανότητα σύνθεσης.
Με αυτή την έννοια, το μέλλον της εργασίας δεν θα είναι ένας αγώνας «άνθρωπος εναντίον μηχανής». Θα είναι ένας αγώνας προσαρμογής: ποιος θα μάθει να δουλεύει καλύτερα με την τεχνολογία, χωρίς να χάσει το ανθρώπινο πλεονέκτημά του.
Ακολουθούν πέντε επαγγέλματα που δύσκολα θα εξαφανιστούν. Αλλά σίγουρα δεν θα μοιάζουν με αυτό που ξέρουμε σήμερα.
1. Ο γιατρός: από αυθεντία της διάγνωσης, αρχιτέκτονας εμπιστοσύνης
Η ιατρική είναι ίσως από τους χώρους όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει τη μεγαλύτερη συμβολή: στην ανάλυση εξετάσεων, στην πρόβλεψη κινδύνων, στην εξατομίκευση θεραπειών, στην ταχύτερη πρόσβαση στη γνώση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο γιατρός θα γίνει λιγότερο σημαντικός. Αντιθέτως, θα γίνει σημαντικός με άλλον τρόπο.
Ο γιατρός του μέλλοντος δεν θα κρίνεται μόνο από το αν «ξέρει» περισσότερα από ένα σύστημα. Θα κρίνεται από το αν μπορεί να ερμηνεύσει σωστά τα δεδομένα, να πάρει ευθύνη, να εξηγήσει με σαφήνεια, να καθησυχάσει χωρίς να απλουστεύει, να σταθεί δίπλα στον ασθενή σε στιγμές αβεβαιότητας. Η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει πιθανότητες. Ο άνθρωπος πρέπει να προσφέρει κρίση και εμπιστοσύνη.
2. Ο εκπαιδευτικός: από μεταδότης γνώσης, σχεδιαστής μάθησης
Αν κάτι γίνεται πλέον άφθονο, είναι η πληροφορία. Ένας μαθητής μπορεί σήμερα να ζητήσει από ένα ψηφιακό εργαλείο να του εξηγήσει ένα κεφάλαιο, να του λύσει μια άσκηση, να του φτιάξει περίληψη, να του προτείνει παραδείγματα. Αυτό δεν ακυρώνει τον ρόλο του εκπαιδευτικού. Τον κάνει πιο απαιτητικό.
Ο εκπαιδευτικός του μέλλοντος δεν θα είναι εκείνος που απλώς μεταφέρει γνώση από το βιβλίο στον μαθητή. Θα είναι εκείνος που μαθαίνει στους νέους ανθρώπους πώς να σκέφτονται, πώς να αξιολογούν πηγές, πώς να διακρίνουν το σωστό από το πειστικό, πώς να συνεργάζονται, πώς να κάνουν καλύτερες ερωτήσεις. Θα είναι λιγότερο «παρουσιαστής ύλης» και περισσότερο σχεδιαστής εμπειριών μάθησης.
Σε έναν κόσμο όπου η απάντηση παράγεται γρήγορα, η αξία μετακινείται στην ποιότητα της ερώτησης.
3. Ο δικηγόρος: από διαχειριστής εγγράφων, στρατηγικός σύμβουλος ρίσκου
Η νομική εργασία έχει πολλά καθήκοντα που μπορούν να υποστηριχθούν από την τεχνολογία: αναζήτηση νομολογίας, σύγκριση συμβάσεων, εντοπισμός ασυνεπειών, πρώτη επεξεργασία κειμένων. Όμως η ουσία του νομικού επαγγέλματος δεν βρίσκεται μόνο στο έγγραφο. Βρίσκεται στην κρίση, στη στρατηγική, στην κατανόηση του κινδύνου, στην ικανότητα να διαβάζεις όχι μόνο τον νόμο, αλλά και το περιβάλλον γύρω από μια υπόθεση.
Ο δικηγόρος του μέλλοντος θα λειτουργεί περισσότερο ως σύμβουλος αποφάσεων. Θα πρέπει να εξηγεί τις επιλογές, να αξιολογεί επιπτώσεις, να βλέπει το νομικό, επιχειρηματικό και κοινωνικό ρίσκο μαζί. Η τεχνολογία θα επιταχύνει την προεργασία. Δεν θα αντικαταστήσει την ευθύνη της συμβουλής.
4. Ο άνθρωπος του HR: από διαχειριστής διαδικασιών, μεταφραστής ανθρώπινου δυναμικού σε στρατηγική
Το HR αλλάζει ήδη ριζικά. Η επιλογή προσωπικού, η αξιολόγηση δεξιοτήτων, η εσωτερική κινητικότητα, η εκπαίδευση, η ανάλυση δεδομένων εργαζομένων - όλα επηρεάζονται από νέα εργαλεία και αυτοματισμούς. Όμως όσο περισσότερο μπαίνει η τεχνολογία στη διοίκηση ανθρώπων, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για ανθρώπινη κρίση.
Ο επαγγελματίας HR του μέλλοντος δεν θα είναι απλώς ο άνθρωπος των προσλήψεων, των πολιτικών και των διαδικασιών. Θα είναι εκείνος που μπορεί να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα: ποιες δεξιότητες θα χρειαστεί η εταιρεία σε τρία χρόνια; ποιοι εργαζόμενοι μπορούν να εξελιχθούν αντί να αντικατασταθούν; πώς χτίζεται κουλτούρα εμπιστοσύνης όταν η εργασία γίνεται υβριδική, ψηφιακή, πολυγενεακή; πώς προστατεύεται η δικαιοσύνη όταν οι αποφάσεις υποστηρίζονται από αλγορίθμους;
Το νέο HR δεν θα μετρά μόνο ανθρώπους. Θα μεταφράζει το ανθρώπινο δυναμικό σε ανθεκτικότητα, ανταγωνιστικότητα και ανάπτυξη.
5. Ο πωλητής / σύμβουλος πελάτη: από παρουσιαστής προϊόντων, δημιουργός σχέσεων αξίας
Η πώληση αλλάζει επίσης. Ο πελάτης είναι πιο ενημερωμένος, συγκρίνει πιο γρήγορα, αξιοποιεί ψηφιακά εργαλεία, περιμένει προσωποποιημένη εμπειρία. Πολλά στάδια της εμπορικής διαδικασίας μπορούν πλέον να αυτοματοποιηθούν: αναζήτηση leads, προτάσεις, follow-up, ανάλυση αναγκών, ακόμη και πρώτη επικοινωνία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο καλός πωλητής θα χάσει την αξία του. Σημαίνει ότι δεν θα μπορεί πλέον να βασίζεται μόνο στην επιμονή, στην πληροφορία ή στην τεχνική παρουσίαση. Θα πρέπει να καταλαβαίνει βαθύτερα τον πελάτη, να συνδέει ανάγκες με λύσεις, να λειτουργεί συμβουλευτικά, να χτίζει εμπιστοσύνη σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία είναι διαθέσιμη αλλά η βεβαιότητα σπάνια. Ο πωλητής του μέλλοντος δεν θα πουλά απλώς κάτι. Θα βοηθά τον πελάτη να πάρει καλύτερες αποφάσεις.
Το κοινό στοιχείο: λιγότερη εκτέλεση, περισσότερη κρίση
Αν δούμε αυτά τα πέντε επαγγέλματα μαζί, προκύπτει ένα κοινό μοτίβο. Δεν εξαφανίζεται ο ρόλος. Εξαφανίζεται ένα μέρος της παλιάς ρουτίνας του ρόλου. Αυτό που μένει -και γίνεται πιο πολύτιμο- είναι η ικανότητα του ανθρώπου να συνθέτει, να εξηγεί, να αποφασίζει, να εμπνέει, να αναλαμβάνει ευθύνη.
Γι’ αυτό και η μεγάλη επένδυση των επόμενων ετών δεν μπορεί να είναι μόνο τεχνολογική. Πρέπει να είναι επένδυση στις δεξιότητες των ανθρώπων. Στην επανακατάρτιση, στη δια βίου μάθηση, στην προσαρμοστικότητα, στην ηγεσία, στην επικοινωνία, στη συναισθηματική νοημοσύνη.
Οι εταιρείες που θα ξεχωρίσουν δεν θα είναι απαραίτητα εκείνες που θα αγοράσουν τα περισσότερα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Θα είναι εκείνες που θα ξανασχεδιάσουν την εργασία γύρω από έναν πιο ώριμο συνδυασμό ανθρώπου και τεχνολογίας. Και οι επαγγελματίες που θα αντέξουν δεν θα είναι εκείνοι που θα προσπαθήσουν να προστατεύσουν το επάγγελμά τους όπως ήταν. Θα είναι εκείνοι που θα έχουν το θάρρος να το ξαναμάθουν από την αρχή.
Το μέλλον δεν ζητά να γίνουμε λιγότερο ανθρώπινοι για να παραμείνουμε χρήσιμοι.
Ζητά να γίνουμε πιο συνειδητά ανθρώπινοι - εκεί ακριβώς όπου η τεχνολογία γίνεται πιο ισχυρή.
Της Ρεβέκκας Πιτσίκα
Managing partner, N2Growth, Greece
πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
