Εναν διαφορετικό πόλεμο υφίστανται τα τέσσερα τελευταία χρόνια τα νοικοκυριά στην Ελλάδα, τον πόλεμο με το αυξημένο κόστος διαβίωσης που προκαλούν οι ενεργειακές – πληθωριστικές κρίσεις, η πρώτη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 και η δεύτερη –χωρίς να έχουν αμβλυνθεί πλήρως οι επιπτώσεις από την πρώτη– μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν στα τέλη του φετινού Φεβρουαρίου. Η άνοδος των τιμών στην ενέργεια πυροδοτεί ντόμινο ανατιμήσεων σε τρόφιμα, άλλα αγαθά και υπηρεσίες, ενώ άλλοι πρόσθετοι παράγοντες, από την κλιματική κρίση και τις ζωονόσους που πλήττουν την πρωτογενή παραγωγή μέχρι τη μειωμένη προσφορά στα ακίνητα, επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Μέσα σε αυτή την τετραετία, οι τιμές των τροφίμων συνολικά έχουν αυξηθεί κατά σχεδόν 25%, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις ανατιμήσεων σε βασικά είδη διατροφής που αγγίζουν το 70%. Πλέον χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του μοσχαρίσιου κρέατος που, σύμφωνα με τη Eurostat, η τιμή του τον Σεπτέμβριο του 2026 ήταν υψηλότερη στην Ελλάδα σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 2022 κατά 69,12%. Τι σημαίνει αυτό; Οτι εκεί που δίναμε 10 ευρώ για ένα κιλό μοσχαρίσιο κιμά, τώρα η μέση τιμή του φτάνει στα 17 ευρώ/κιλό, ενώ σε συνοικιακά κρεοπωλεία διαμορφώνεται ακόμη και στα 20 ευρώ/κιλό.
Ακόμη και εάν η άνοδος των τιμών δεν ήταν το ίδιο ραγδαία στα άλλα είδη κρέατος, είναι υψηλή διψήφια, καθιστώντας την κατανάλωσή του σχεδόν… πολυτέλεια. Μέσα σε αυτά τα σχεδόν 4,5 χρόνια, η τιμή του αιγοπρόβειου κρέατος έχει αυξηθεί στην Ελλάδα κατά περίπου 56% –με βασική αιτία τη μειωμένη προσφορά λόγω της μείωσης του ζωικού κεφαλαίου που προκάλεσαν η ευλογιά και ο αφθώδης πυρετός–, ενώ το πιο προσιτό χοιρινό κρέας και το κοτόπουλο είναι σήμερα ακριβότερα σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο του 2022 κατά 42,94% και 23,92% αντιστοίχως.
Ζωοτροφές και λιπάσματα
Για ένα λίτρο επώνυμο φρέσκο γάλα (πλήρες) ο καταναλωτής στην Ελλάδα θα πρέπει να πληρώσει περί τα 1,77 ευρώ, όταν λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία πλήρωνε για το ίδιο γάλα 1,38 ευρώ/λίτρο. Πώς δικαιολογείται αυτή η αύξηση κατά σχεδόν 30%; Αρχικά ήταν το αυξημένο κόστος ζωοτροφών, που προκλήθηκε από την αύξηση των τιμών των δημητριακών και των λιπασμάτων μετά την έναρξη του ρωσοουκρανικού πολέμου. Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί το αυξημένο ενεργειακό κόστος, που αντιμετωπίζουν και οι κτηνοτρόφοι και η γαλακτοβιομηχανία, ενώ η μεγάλη επιβάρυνση στο μεταφορικό κόστος επηρεάζει όλους τους κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Τα παραδείγματα, δυστυχώς, δεν περιορίζονται στα παραπάνω, αλλά επεκτείνονται και σε σειρά άλλων βασικών ειδών διατροφής. Τα αυγά είναι σήμερα ακριβότερα κατά 38,20% σε σύγκριση με τις αρχές του 2022, το ψωμί είναι ακριβότερο κατά 31,41%, το γιαούρτι κατά 18,05%, ενώ το πλέον δημοφιλές τυρί στην Ελλάδα, η φέτα, έχει μέση τιμή 13 ευρώ/κιλό, με τη βιομηχανία να έχει προειδοποιήσει για περαιτέρω ανατιμήσεις και τους καταναλωτές να στρέφονται προς το φθηνότερο λευκό τυρί.
Ακόμη και η στροφή προς τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, τα οποία μετά το 2022 αύξησαν σημαντικά το μερίδιο αγοράς τους, είναι μια αρκετά ακριβότερη επιλογή σε σύγκριση με ό,τι ίσχυε πριν από το 2022. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Circana, που μετρά ένα «καλάθι» 60 βασικών κατηγοριών, ενώ το 2021 το «καλάθι» των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας είχε αξία 121,83 ευρώ, τον Αύγουστο του 2026 η αξία του πλέον έφτανε στα 144,27 ευρώ. Το αντίστοιχο «καλάθι» με τα επώνυμα προϊόντα διαμορφώνεται πλέον στα 211,98 ευρώ από 182 ευρώ το 2021.
Τα τρόφιμα, αν και αποτελούν τη βασική δαπάνη και πλέον «πονοκέφαλο» των νοικοκυριών (20,4% της συνολικής μηνιαίας δαπάνης σύμφωνα με την Ερευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών για το 2025), δεν είναι ούτε η μοναδική σημαντική δαπάνη και δυστυχώς ούτε ο μοναδικός «πονοκέφαλος». Η αύξηση των ενοικίων, η οποία συνεχίζεται ακόμη και σε μηνιαία βάση, απειλεί την ελληνική κοινωνία με στεγαστική κρίση και ίσως ο κυριότερος λόγος που ακόμη δεν έχουμε δει σκηνές αντίστοιχες με εκείνες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι ότι το ποσοστό ιδιοκατοίκησης, αν και φθίνει τα τελευταία χρόνια, παραμένει σχετικά υψηλό (69,4% το 2025 από 77,2% το 2010). Η μέση τιμή των ενοικίων κατοικιών στην Αττική έχει αυξηθεί την τελευταία πενταετία κατά 36,26%, σε 10,93 ευρώ/τ.μ. (γ΄ τρίμηνο του 2026) από 8,02 ευρώ/τ.μ. (γ΄ τρίμηνο του 2021). Για την ενοικίαση ενός διαμερίσματος 70 τ.μ. απαιτούνται κατά μέσον όρο 770 ευρώ, ενώ στο κέντρο της Αθήνας η τιμή μπορεί να φτάσει ακόμη και στα 850 ευρώ. Ας σημειωθεί ότι ο κατώτατος μισθός είναι σήμερα 920 ευρώ (μεικτά) και είναι κυρίως η δυσανάλογη αύξηση ενοικίων και εισοδήματος που καθιστά ακόμη πιο δυσβάστακτο το κόστος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat τη Δευτέρα, τη δεκαετία 20152025 ο λόγος τιμής των κατοικιών προς εισόδημα ήταν 22,5%, κάτι που σημαίνει ότι οι τιμές των κατοικιών –τόσο για αγορά όσο και για ενοικίαση– αυξήθηκαν με πολύ υψηλότερο ρυθμό από ό,τι το εισόδημα.
Η επιβάρυνση, πάντως, που βλέπουν τα νοικοκυριά αμέσως με την εκδήλωση μιας γεωπολιτικής κρίσης, η οποία τα τελευταία χρόνια μετατρέπεται σε ενεργειακή – πληθωριστική, είναι η αύξηση στις τιμές των ενεργειακών προϊόντων, με την αύξηση της διεθνούς τιμής του πετρελαίου να συμπαρασύρει προς τα επάνω όχι μόνο τις τιμές των υγρών καυσίμων, αλλά και την τιμή του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας. Είτε μένουν σε ιδιόκτητο είτε σε ενοικιασμένο σπίτι, οι καταναλωτές στην Ελλάδα σήμερα καλούνται να πληρώσουν για να ζεσταθούν 1.519 ευρώ για 1.000 λίτρα πετρελαίου, αντί για 1.170 ευρώ που ήταν η μέση τιμή την ίδια εποχή πέρυσι. Τι είναι αυτά τα 349 ευρώ επιπλέον; Αρκετά παραπάνω από το 1/3 του βασικού μισθού και η μέση μηνιαία δαπάνη για το σούπερ μάρκετ.
Στο 5,7% ο πληθωρισμός Οκτωβρίου εξαιτίας της ενέργειας
Στο υψηλότερο επίπεδο από τις αρχές του έτους διαμορφώθηκε τον Οκτώβριο ο πληθωρισμός, 5,7%, από 5% τον Σεπτέμβριο, με την ενέργεια να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο, άμεσα, όπως εκφράζεται στις τιμές των ενεργειακών προϊόντων, αλλά και έμμεσα, προκαλώντας, ως σημαντικός παράγοντας κόστους, αυξήσεις στις τιμές άλλων αγαθών και υπηρεσιών. Σε ετήσια βάση (τον Οκτώβριο του 2026 σε σύγκριση με τον Οκτώβριο του 2025) η μεγαλύτερη αύξηση τιμών καταγράφηκε στην ομάδα «Στέγαση» λόγω αύξησης κυρίως των τιμών σε ενοίκια κατοικιών, επισκευή και συντήρηση κατοικίας, διάφορες υπηρεσίες που σχετίζονται με το σπίτι, ηλεκτρισμό, φυσικό αέριο, πετρέλαιο θέρμανσης αλλά και στερεά καύσιμα, ενώ σε μηνιαία βάση, δηλαδή τον Οκτώβριο του 2026 σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο του 2026, αξιοσημείωτη είναι η αύξηση στον δείκτη τιμών της ομάδας «Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά» κατά 2,3%, παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η πολυδιαφημισμένη εθνική πρωτοβουλία για τη μείωση τιμών.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τα αναλυτικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το φυσικό αέριο κατέγραψε αύξηση-ρεκόρ σε ετήσια βάση, 80% (!), ενώ και σε μηνιαία βάση κατέγραψε αύξηση 15,3%. Η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης είναι υψηλότερη φέτος κατά 37,5% σε σύγκριση με τον περυσινό Οκτώβριο παρά την κρατική επιδότηση, ενώ η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος είναι αυξημένη κατά 17,9% σε ετήσια βάση και κατά 4,7% σε μηνιαία βάση. Η άνοδος των τιμών στα παραπάνω προκαλεί ανατιμήσεις και στα στερεά καύσιμα. Eτσι, οι τιμές των στερεών καυσίμων αυξήθηκαν σε σύγκριση με πέρυσι κατά 8,5%, ενώ οι τιμές των άλλων καυσίμων που χρησιμοποιούνται κυρίως για τις μεταφορές (LPG, CNG κ.ά.) αυξήθηκαν κατά 21,1% σε ετήσια βάση και κατά 15,5% σε μηνιαία βάση.
Εξαιρετικά επιβαρυμένες είναι και οι μεταφορές καθώς, παρά τα όποια ανακουφιστικά μέτρα εφαρμόζει η κυβέρνηση, η τιμή του πετρελαίου κίνησης ήταν τον Οκτώβριο υψηλότερη κατά 39,4% σε σύγκριση με τον αντίστοιχο περυσινό μήνα, ενώ η αύξηση στην τιμή της βενζίνης ήταν το ίδιο διάστημα 25%. Σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο του 2026 η τιμή της βενζίνης σημείωσε περαιτέρω άνοδο, 1,3%.
Τα ενοίκια κατοικιών εξακολουθούν να αποτελούν πηγή ανησυχίας για τους καταναλωτές και πληθωριστικών πιέσεων για την οικονομία, καθώς κατέγραψαν αύξηση 6,8% σε ετήσια βάση, ενώ διόλου ευκαταφρόνητη αύξηση, 1,3%, καταγράφηκε τον Οκτώβριο σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα. Οι χρεώσεις για τις υπηρεσίες και τα προϊόντα για την επισκευή και συντήρηση κατοικίας αυξήθηκαν κατά 4,4% σε σύγκριση με πέρυσι, ενώ 5,9% ήταν η αύξηση των χρεώσεων για διάφορες υπηρεσίες που σχετίζονται με το σπίτι. Βεβαίως, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και το ηλεκτρικό ρεύμα είναι αυτά που ασκούν ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Καθοριστικό ρόλο στην αύξηση των τιμών κατά 2,3% τον Οκτώβριο σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο διαδραμάτισαν οι ανατιμήσεις στα δημητριακά πρωινού (8,2%), στο γιαούρτι (3,2%), στο αρνί – κατσίκι (2,8%) και φυσικά στα φρούτα (11,6%) και στα λαχανικά (8,3%).
Τις επόμενες ημέρες, πάντως, το υπουργείο Ανάπτυξης αναμένεται να ανακοινώσει την πρωτοβουλία «Γιορτές για Oλους», διάρκειας δύο εβδομάδων (19-31 Δεκεμβρίου), η οποία θα περιλαμβάνει 25 κατηγορίες προϊόντων με μειώσεις τιμών έως 25%.
moneyreview.gr
