Νέα δεδομένα στη σχέση μεταξύ των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης και των εκδοτών Τύπου ενδέχεται να δημιουργήσει η πρώτη υπόθεση παραγωγικής AI που φτάνει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Στο επίκεντρο βρίσκεται το κατά πόσο ένα chatbot μπορεί να αντλεί δημοσιογραφικό περιεχόμενο από το διαδίκτυο και να το χρησιμοποιεί στις απαντήσεις του χωρίς να παραβιάζει τα δικαιώματα των εκδοτών.
Με γνωμοδότηση που δημοσιοποιήθηκε στις 3 Νοεμβρίου, ο γενικός εισαγγελέας του ΔΕΕ, Maciej Szpunar, υποστηρίζει ότι η ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση δημοσιευμάτων σε πραγματικό χρόνο μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να συνιστά παραβίαση των δικαιωμάτων των εκδοτών. Η γνωμοδότηση δεν είναι δεσμευτική για το Δικαστήριο, το οποίο θα εκδώσει την απόφασή του σε μεταγενέστερο χρόνο.
Η προσφυγή κατά της Google
Η ουγγρική εταιρεία υποστηΗ υπόθεση ξεκίνησε στην Ουγγαρία, όπου η Like Company, εταιρεία που διαχειρίζεται διαδικτυακές πύλες ενημέρωσης, προσέφυγε κατά της Google ενώπιον δικαστηρίου της Βουδαπέστης.ρίζει ότι η Google χρησιμοποίησε δημοσιογραφικά άρθρα της για την εκπαίδευση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων που υποστηρίζουν το Gemini, ενώ παράλληλα αναπαρήγαγε επανειλημμένα το περιεχόμενό τους και το διέθετε στο κοινό μέσω του chatbot κατά την περίοδο από τις 13 Ιουνίου 2023 έως τις 31 Μαΐου 2024.
Το ουγγρικό δικαστήριο ανέστειλε την εκδίκαση της υπόθεσης και υπέβαλε τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα στο ΔΕΕ. Τα δύο αφορούν τη χρήση δημοσιογραφικού περιεχομένου για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης και τα υπόλοιπα δύο την πιθανή παραβίαση δικαιωμάτων όταν το chatbot χρησιμοποιεί δημοσιεύματα για να απαντήσει στους χρήστες του.
Η συγκεκριμένη διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η εκπαίδευση ενός μοντέλου και η ανάκτηση πληροφοριών από το διαδίκτυο κατά τη λειτουργία του αποτελούν διαφορετικές διαδικασίες.
Πότε παραβιάζονται τα δικαιώματα των εκδοτών
Στη γνωμοδότησή του, ο Maciej Szpunar προτείνει να εξεταστεί κυρίως η χρήση δημοσιογραφικών άρθρων κατά τη δημιουργία απαντήσεων από τα chatbots.
Η τεχνολογία Retrieval-Augmented Generation (RAG), την οποία χρησιμοποιεί το Gemini, επιτρέπει την αναζήτηση και ανάκτηση πληροφοριών από το διαδίκτυο σε πραγματικό χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο, το chatbot μπορεί να αξιοποιεί δημοσιευμένα άρθρα προκειμένου να διαμορφώνει απαντήσεις σε ερωτήματα σχετικά με την επικαιρότητα.
Κατά τον γενικό εισαγγελέα, η διαδικασία αυτή μπορεί να προσβάλλει τα δικαιώματα των εκδοτών, χωρίς όμως κάθε χρήση δημοσιογραφικού περιεχομένου να συνιστά αυτομάτως παραβίαση.
Κρίσιμο στοιχείο αποτελεί ο τρόπος πρόσβασης στο αρχικό δημοσίευμα. Ειδικότερα, εξετάζεται εάν το chatbot απέκτησε πρόσβαση παρακάμπτοντας αποτελεσματικά τεχνικά μέτρα προστασίας, όπως ένα σύστημα συνδρομητικής πρόσβασης (paywall) ή περιορισμούς στην αυτοματοποιημένη συλλογή περιεχομένου.
Εξίσου σημαντικό είναι το περιεχόμενο της απάντησης που λαμβάνει ο χρήστης. Εάν το σύστημα περιορίζεται στην παρουσίαση πραγματικών γεγονότων, δεν προκύπτει κατ’ ανάγκη προσβολή των δικαιωμάτων του εκδότη. Διαφορετική είναι η περίπτωση κατά την οποία αναπαράγει αναγνωρίσιμα τη μορφή έκφρασης του αρχικού δημοσιεύματος, σε τέτοιο βαθμό ώστε ο χρήστης να μην χρειάζεται πλέον να επισκεφθεί την πηγή.
Η γνωμοδότηση διευκρινίζει ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν προστατεύει τα ίδια τα γεγονότα που περιλαμβάνονται σε μια είδηση, αλλά τη συγκεκριμένη μορφή με την οποία παρουσιάζονται. Σκοπός της προστασίας είναι η διασφάλιση της επένδυσης που απαιτείται για την παραγωγή δημοσιογραφικού περιεχομένου και όχι η παραχώρηση αποκλειστικών δικαιωμάτων επί της πληροφορίας.
Η ευθύνη των εταιρειών AI
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η θέση του γενικού εισαγγελέα για την ευθύνη των παρόχων υπηρεσιών τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως επισημαίνει, μια εταιρεία που προσφέρει chatbot μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για ενδεχόμενες παραβιάσεις δικαιωμάτων των εκδοτών, όταν οι επίμαχες πρακτικές αποτελούν εγγενές χαρακτηριστικό του επιχειρηματικού της μοντέλου ή όταν δεν έχει λάβει κατάλληλα μέτρα για την αποτελεσματική αποτροπή τους.
Παράλληλα, η συστηματική αναπαραγωγή της αναγνωρίσιμης μορφής ενός δημοσιεύματος στις απαντήσεις προς τους χρήστες μπορεί, κατά τη γνωμοδότηση, να παραβιάζει και το δικαίωμα του εκδότη να καθιστά το περιεχόμενό του διαθέσιμο στο κοινό.
Η προσέγγιση αυτή μεταφέρει μέρος της νομικής συζήτησης από τη μεμονωμένη απάντηση ενός chatbot στον τρόπο με τον οποίο έχει σχεδιαστεί και λειτουργεί η ίδια η υπηρεσία.
Τι ισχύει για την εκπαίδευση των μοντέλων
Διαφορετική είναι η τοποθέτηση του γενικού εισαγγελέα σχετικά με τη χρήση προστατευόμενου περιεχομένου για την εκπαίδευση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.
Ο Maciej Szpunar εισηγείται να κριθούν απαράδεκτα τα δύο σχετικά προδικαστικά ερωτήματα, καθώς δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία ότι τα άρθρα της Like Company χρησιμοποιήθηκαν πράγματι για την εκπαίδευση των μοντέλων του Gemini.
Επιπλέον, επισημαίνει ότι η εκπαίδευση ενός γλωσσικού μοντέλου δεν αποτελεί μορφή διαδικτυακής χρήσης δημοσιογραφικών δημοσιεύσεων κατά την έννοια του συγκεκριμένου συγγενικού δικαιώματος των εκδοτών.
Πάντως, εξετάζοντας επικουρικά το ζήτημα, εκτιμά ότι η χρήση έργων και άλλου προστατευόμενου περιεχομένου για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης επιτρέπεται, κατά κανόνα, βάσει της ευρωπαϊκής εξαίρεσης για την εξόρυξη κειμένων και δεδομένων.
Μια υπόθεση με ευρύτερες προεκτάσεις
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που έχουν προκύψει από την εξάπλωση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης: τη σχέση ανάμεσα στην αξιοποίηση δημοσιογραφικού περιεχομένου και στην προστασία των δικαιωμάτων εκείνων που το παράγουν.
Για τους εκδότες, το ζήτημα δεν περιορίζεται στη δυνατότητα αναπαραγωγής ενός άρθρου, αλλά επεκτείνεται και στον τρόπο με τον οποίο οι χρήστες αποκτούν πρόσβαση στην ενημέρωση μέσω των συστημάτων AI.
Από την άλλη πλευρά, η γνωμοδότηση διατηρεί σαφή διάκριση ανάμεσα στα πραγματικά γεγονότα, τα οποία δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο αποκλειστικής εκμετάλλευσης, και στη συγκεκριμένη δημοσιογραφική επεξεργασία τους, η οποία προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Η τελική απόφαση του ΔΕΕ αναμένεται να αποσαφηνίσει τα όρια της χρήσης δημοσιογραφικών δημοσιευμάτων από τα chatbots και να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης αξιοποιούν το ενημερωτικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο.
Moneyreview.gr
