Για πρώτη φορά στον κόσμο, η τεχνητή νοημοσύνη δεν περιορίστηκε στην ανάλυση μιας εξέτασης πριν από ένα χειρουργείο.
«Παρακολουθούσε» την επέμβαση την ώρα που αυτή γινόταν, αναγνώριζε κρίσιμες δομές του εγκεφάλου και καθοδηγούσε τους χειρουργούς για το πού μπορούσαν να κινηθούν με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Ο 48χρονος Ρις Χίμπερτ έγινε ο πρώτος ασθενής που υποβλήθηκε σε επέμβαση εγκεφάλου με τη βοήθεια συστήματος τεχνητής νοημοσύνης που λειτουργούσε ζωντανά, μέσα στο χειρουργείο.
Η επέμβαση πραγματοποιήθηκε στο University College London Hospital και ολοκληρώθηκε με επιτυχία, με τους γιατρούς να αφαιρούν τον όγκο που απειλούσε σταδιακά την όρασή του.
Ο ίδιος, οκτώ εβδομάδες αργότερα, περιγράφει το αποτέλεσμα πολύ πιο απλά: «Μου έδωσε πίσω τη ζωή μου».
Από μια συνηθισμένη βόλτα στη διάγνωση
Μέχρι πριν από περίπου 18 μήνες, ο Χίμπερτ, πατέρας δύο παιδιών και διευθυντής εξυπηρέτησης πελατών από το Μπέντφορντσαϊρ, ήταν υγιής και συνήθιζε να περπατά περίπου τρία χιλιόμετρα κάθε μεσημέρι.
Σε μία από αυτές τις βόλτες έχασε ξαφνικά τις αισθήσεις του και έπαθε σπασμούς στη μέση του δρόμου.
Οι εξετάσεις που ακολούθησαν αποκάλυψαν έναν καλοήθη όγκο 11 χιλιοστών στην υπόφυση, έναν μικρό αλλά εξαιρετικά σημαντικό αδένα στη βάση του κρανίου, ο οποίος ρυθμίζει μέσω των ορμονών λειτουργίες όπως η ανάπτυξη, ο μεταβολισμός, η αρτηριακή πίεση και η θερμοκρασία του σώματος.
Το κρίσιμο πρόβλημα ήταν η θέση του όγκου.
Η υπόφυση βρίσκεται πολύ κοντά στις καρωτίδες, που τροφοδοτούν τον εγκέφαλο με αίμα, αλλά και στα οπτικά νεύρα. Καθώς ο όγκος μεγάλωνε και πίεζε τα τελευταία, η περιφερειακή όραση του Χίμπερτ άρχισε να περιορίζεται.
Σταδιακά άρχισε να σκοντάφτει, να υποφέρει από έντονη κόπωση και ζαλάδες.
H AI μπήκε στο χειρουργείο
Όταν οι γιατροί τού πρότειναν να γίνει ο πρώτος ασθενής στον οποίο θα χρησιμοποιούσαν το νέο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, ο Χίμπερτ δέχθηκε.
Η επέμβαση έγινε ενδοσκοπικά, μέσω της μύτης, ώστε οι χειρουργοί να φτάσουν στη βάση του κρανίου. Εκεί όμως αρχίζει το δυσκολότερο κομμάτι: ο όγκος βρίσκεται πίσω από οστά και σκληρές μεμβράνες, ενώ η ακριβής ανατομία διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Οι γιατροί έπρεπε να αφαιρέσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος του όγκου, χωρίς να τραυματίσουν κρίσιμα αγγεία ή νεύρα. Και εκεί ανέλαβε ρόλο η τεχνητή νοημοσύνη.
Σε μια δεύτερη οθόνη, το σύστημα ανέλυε σε πραγματικό χρόνο τη ζωντανή εικόνα από την κάμερα του ενδοσκοπίου, παρακολουθούσε τα χειρουργικά εργαλεία και επισήμαινε τις περιοχές όπου ήταν πιθανότερο να βρίσκονται αγγεία και νεύρα, υποδεικνύοντας παράλληλα ασφαλέστερες ζώνες για την αφαίρεση του όγκου.
Η λογική θυμίζει την τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου ενός smartphone. Μόνο που αντί για μάτια, μύτη και στόμα, το σύστημα έχει μάθει να «αναγνωρίζει» ανατομικές δομές, ακόμη και όταν αυτές δεν είναι άμεσα ορατές.
Εκπαιδεύτηκε σε εκατοντάδες επεμβάσεις
Για να δημιουργήσουν το σύστημα, οι ερευνητές το εκπαίδευσαν και το αξιολόγησαν χρησιμοποιώντας εκατοντάδες βίντεο επεμβάσεων αφαίρεσης όγκων της υπόφυσης.
Σε κάθε βίντεο είχαν επισημανθεί με ακρίβεια τα αγγεία και τα νεύρα, ώστε ο αλγόριθμος να μάθει σταδιακά να αναγνωρίζει τις κρίσιμες δομές.
Η ποσότητα αυτής της «εμπειρίας» είναι τεράστια. Ένας χειρουργός στη Βρετανία πραγματοποιεί κατά μέσο όρο μόλις 10 έως 20 τέτοιες επεμβάσεις τον χρόνο.
«Έχει εκπαιδευτεί σε περισσότερες επεμβάσεις από όσες οι περισσότεροι χειρουργοί θα δουν ή θα πραγματοποιήσουν σε ολόκληρη τη ζωή τους και μπορεί να λειτουργήσει σαν ένα δεύτερο, έμπειρο ζευγάρι μάτια», εξηγεί ο καθηγητής Χάνι Μάρκους, ένας από τους νευροχειρουργούς που πραγματοποίησαν την επέμβαση.
