Ένα από τα πιο φιλόδοξα διαστημικά προγράμματα των τελευταίων δεκαετιών φαίνεται να περνά πλέον από τη θεωρία στην πράξη. Η NASA και το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ (DOE) ανακοίνωσαν στις 13 Ιανουαρίου 2026 την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας για την ανάπτυξη ενός πυρηνικού αντιδραστήρα σχάσης στην επιφάνεια της Σελήνης έως το 2030, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα εποχή εξερεύνησης του διαστήματος.
Η συμφωνία αποτελεί την κορύφωση μιας σειράς αποφάσεων που ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 2025. Τον Αύγουστο εκείνης της χρονιάς, ο τότε υπηρεσιακός διοικητής της NASA, Σον Ντάφι, έδωσε εντολή για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και την αποστολή ενός πυρηνικού συστήματος παραγωγής ενέργειας υψηλής ισχύος στη Σελήνη. Λίγους μήνες αργότερα, τον Δεκέμβριο του 2025, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα με τίτλο «Ensuring American Space Superiority», το οποίο θεσμοθέτησε τη γενικότερη στρατηγική για την αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας στο διάστημα και έδωσε εντολή στις ομοσπονδιακές υπηρεσίες να συνεργαστούν για την υλοποίησή της.
Ο στόχος είναι ξεκάθαρος: η ανάπτυξη ενός συστήματος που θα μπορεί να παράγει τουλάχιστον 100 κιλοβάτ ηλεκτρικής ισχύος και να είναι έτοιμο για εκτόξευση έως το πρώτο τρίμηνο του 2030. Πρόκειται για υπερδιπλάσια ισχύ σε σχέση με τα προηγούμενα σχέδια της NASA, τα οποία προέβλεπαν εγκαταστάσεις 40 κιλοβάτ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, μια τέτοια μονάδα θα μπορούσε να παράγει αρκετή ηλεκτρική ενέργεια ώστε να καλύπτει τις ανάγκες περίπου 75 μέσων αμερικανικών νοικοκυριών.
Γιατί χρειάζεται πυρηνική ενέργεια στη Σελήνη
Η λειτουργία ενός αντιδραστήρα στη Σελήνη παρουσιάζει τεχνικές προκλήσεις που δεν υπάρχουν στη Γη. Η έλλειψη ατμόσφαιρας και υδάτινων πόρων σημαίνει ότι η αποβολή της θερμότητας δεν μπορεί να γίνει με συμβατικούς τρόπους. Για τον λόγο αυτό, το σύστημα θα πρέπει να λειτουργεί σε υψηλότερες θερμοκρασίες και να αποβάλλει την περίσσεια θερμότητα απευθείας στο διάστημα μέσω ειδικών ακτινοβολητών.
Η συμφωνία μεταξύ NASA και Υπουργείου Ενέργειας καθορίζει επίσης τον επιμερισμό των αρμοδιοτήτων. Η NASA θα αναλάβει τη διαχείριση και τη χρηματοδότηση του προγράμματος, καθώς και την παροχή των απαραίτητων δεδομένων για την τήρηση των κανονισμών πυρηνικής ασφάλειας. Από την πλευρά του, το Υπουργείο Ενέργειας θα έχει ρυθμιστικό και τεχνικό ρόλο, ενώ θα προμηθεύσει περίπου 400 κιλά ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού υψηλής καθαρότητας για τις δοκιμές και τον τελικό αντιδραστήρα.
Το οικονομικό μέγεθος του εγχειρήματος είναι επίσης ιδιαίτερα μεγάλο. Σύμφωνα με ανάλυση πρώην ανώτερων στελεχών της NASA, η ανάπτυξη του αντιδραστήρα αναμένεται να κοστίσει περίπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια μέσα σε πέντε χρόνια, ποσό συγκρίσιμο με άλλα μεγάλα διαστημικά προγράμματα αντίστοιχης τεχνολογικής πολυπλοκότητας.
Το σχέδιο για τον Άρη και οι δυσκολίες του παρελθόντος
Η ιδέα αξιοποίησης της πυρηνικής ενέργειας στο διάστημα δεν είναι καινούργια. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπαθούν να αναπτύξουν παρόμοια συστήματα ήδη από τη δεκαετία του 1960, όμως πολλά σχέδια δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ. Σύμφωνα με τις αναλύσεις που συνοδεύουν το νέο πρόγραμμα, οι βασικοί λόγοι ήταν η έλλειψη συγκεκριμένων αποστολών που να απαιτούν τέτοιες τεχνολογίες, οι χρονικές ασυμβατότητες μεταξύ πολιτικών αποφάσεων και τεχνικής ανάπτυξης, καθώς και οι δυσκολίες συντονισμού μεταξύ διαφορετικών ομοσπονδιακών υπηρεσιών.
Οι εμπνευστές του σημερινού σχεδίου υποστηρίζουν ότι επιχειρούν να αντιμετωπίσουν ακριβώς αυτά τα προβλήματα, μέσω σαφούς κατανομής αρμοδιοτήτων, καθορισμένης ηγεσίας και συγκεκριμένου πλαισίου συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο το πρόγραμμα θα καταφέρει πράγματι να παραδώσει έναν λειτουργικό αντιδραστήρα μέχρι το 2030.
Ο σεληνιακός αντιδραστήρας, πάντως, αποτελεί μόνο ένα μέρος της ευρύτερης αμερικανικής στρατηγικής. Το δεύτερο σκέλος αφορά την ανάπτυξη πυρηνικής πρόωσης για επανδρωμένες αποστολές στον Άρη, με στόχο τη σημαντική μείωση του χρόνου ταξιδιού και της έκθεσης των αστροναυτών σε ακτινοβολία και συνθήκες μικροβαρύτητας.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται το πρόγραμμα Space Reactor-1 Freedom (SR-1 Freedom), το οποίο, σύμφωνα με τον διοικητή της NASA Τζάρεντ Άιζακμαν, προορίζεται να αποτελέσει ένα μικρό διαπλανητικό σύστημα πυρηνικής ηλεκτρικής πρόωσης. Η πρώτη αποστολή του προγραμματίζεται για το 2028 και προβλέπει τη μεταφορά τριών μικρών ελικοπτέρων τύπου Ingenuity, με τη συλλογική ονομασία Skyfall, στον Άρη πριν το σκάφος συνεχίσει βαθύτερα στο ηλιακό σύστημα.
Το χρονοδιάγραμμα δείχνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να δοκιμάσουν πρώτα την τεχνολογία πυρηνικής πρόωσης και στη συνέχεια να προχωρήσουν στην εγκατάσταση μόνιμης ενεργειακής υποδομής στη Σελήνη. Αν τα σχέδια υλοποιηθούν, η δεκαετία του 2030 θα μπορούσε να σηματοδοτήσει τη μετάβαση από τις σύντομες διαστημικές αποστολές σε μια εποχή μόνιμης ανθρώπινης παρουσίας πέρα από τη Γη, με την πυρηνική ενέργεια να βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της προσπάθειας.
πηγή: protothema
