Με κοινή ανακοίνωσή τους, ο Ανδρέας Γιαλόγλου και ο γεωλόγος Martin Engi γνωστοποιούν το τέλος του έργου "Γεωπάρκο Σύρου", καθιστώντας σαφείς τις αιτίες που δεν επέτρεψαν την υλοποίησή του.
Μια διαδρομή γεμάτη ανατροπές
Μετά από μια μακρά προϊστορία, το όνειρο για τη δημιουργία ενός Γεωπάρκου στη Σύρο μετατράπηκε σε συγκεκριμένο έργο το 2017. Οι φιλοδοξίες αυτού του έργου (Πίνακας 1) αναγνωρίστηκαν γρήγορα ως εξαιρετικά σημαντικές για τους κατοίκους της Σύρου και για την ανάπτυξη του βιώσιμου τουρισμού.
Ωστόσο, μετά από εννέα χρόνια σκληρής δουλειάς, η ομάδα που ήταν υπεύθυνη για το έργο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρέπει να τερματιστεί τώρα. Αυτή η δύσκολη απόφαση ελήφθη μετά από μια μακρά και απογοητευτική περίοδο, καθώς οι προσπάθειες για την εξασφάλιση υποστήριξης δεν έφεραν ρεαλιστικές προοπτικές για το μέλλον του. Πρόκειται για ένα οδυνηρό τέλος και μια σημαντική απώλεια για τη Σύρο, που αφήνει πολλούς ανθρώπους απογοητευμένους. Θεωρούμε σημαντικό να συνοψίσουμε τα γεγονότα που οδήγησαν σε αυτή την καταστροφή.
Τα κύρια στάδια του έργου συνοψίζονται στον Πίνακα 2, αλλά ο κατάλογος δεν μπορεί να αντικατοπτρίσει επαρκώς όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν – τι συνέχιζε να εμποδίζει την πρόοδο, γιατί δεν μπορούσαν να βρεθούν λύσεις. Θα ήταν εύκολο να επισημανθούν τα λάθη διαφόρων ατόμων και να τους αποδοθούν ευθύνες. Και πράγματι, ορισμένα από τα εμπλεκόμενα άτομα δεν έδωσαν τον καλύτερό τους εαυτό. Ωστόσο, οι βασικές αδυναμίες που προκάλεσαν ατελείωτη απογοήτευση και τελικά οδήγησαν στην κατάρρευση αυτού του έργου είναι στην πραγματικότητα δομικές.
Εμπειρίες και συμπεράσματα
Κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος (Syros GeoPark) διαπιστώσαμε ότι οι συνήθεις διαδικασίες που διεκπεραιώνει η δημόσια διοίκηση είναι εξαιρετικά αργές και τα αποτελέσματα αναξιόπιστα. Δεν υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ των υποσχέσεων και του τι τελικά παρέχει (ή δεν παρέχει) η διοίκηση. Χάθηκαν μήνες σε κάθε στάδιο του προγράμματος – μέχρι να εκτελεστούν οι παραγγελίες … και πάλι μήνες … μέχρι να ολοκληρωθούν οι πληρωμές … ή να μην ολοκληρωθούν!
Συνολικά, η προσπάθεια που απαιτήθηκε για τη δαπάνη των κονδυλίων, που είχε λάβει το έργο αυτό, έκανε σχεδόν κάθε βήμα δυσκίνητο και καθιστούσε την πρόοδο οδυνηρά αργή. Και αυτά τα προβλήματα σίγουρα δεν περιορίζονται στη Σύρο: Κάθε παραγγελία για το έργο έπρεπε να εγκριθεί από τη διοίκηση, πρώτα στη Σύρο, μετά στην Αθήνα, καθώς οι πληρωμές έπρεπε να εκδοθούν εκεί. Τα τιμολόγια που αποστέλλονταν συχνά παρέμεναν απλήρωτα για μήνες – μερικά για πάνω από 11 μήνες – και χρειάστηκε η προσωπική παρέμβαση (από έναν υψηλόβαθμο υποστηρικτή του έργου), προτού ένα Υπουργείο στην Αθήνα εγκρίνει τελικά την πληρωμή. Άλλα τιμολόγια (για σημαντικές εργασίες που είχαν εκτελεστεί βάσει σύμβασης) δεν στάλθηκαν καν στην Αθήνα. Απλά δεν εισπράχθηκαν καθόλου χρήματα (παρόλο που είχαν εγκριθεί για το έργο).
Συμπερασματικά, το έργο του Γεωπάρκου της Σύρου δεν μπόρεσε να προσπεράσει τις σημαντικές δομικές δυσλειτουργίες της Ελληνικής δημόσιας διοίκησης.
Ο Δήμος Σύρου κατέβαλε προσπάθειες και συνέβαλε ουσιαστικά ως έναν βαθμό, όπως όταν προσέλαβε εξαιρετικούς κατασκευαστές για να πραγματοποιήσουν ορισμένες από τις απαραίτητες εγκαταστάσεις για το Γεωκέντρο. Η συνεργασία σε αυτή τη φάση (2022 – 23) ήταν επαγγελματική, και αυτό αναγνωρίζεται με ευγνωμοσύνη.
Από τότε, ωστόσο, οι υποσχέσεις που δόθηκαν επανειλημμένα δεν έχουν τηρηθεί, ενώ η επικοινωνία έχει καταστεί αρκετά αναξιόπιστη. Φαίνεται ότι το έργο του Γεωπάρκου έχει χάσει την προτεραιότητά του στην ατζέντα του Δήμου, παρόλο που ο σημερινός Δήμαρχος έχει κάνει δημόσιες δηλώσεις που υποδηλώνουν το αντίθετο. Οι καλές προθέσεις από μόνες τους δεν λύνουν κανένα πρόβλημα, όπως αυτά που κληρονόμησε η σημερινή διοίκηση από τις προηγούμενες. Από το 2017 είναι γνωστό ότι η στέγη του κτιρίου Κορνηλάκη έχει σοβαρές διαρροές και οι δομικές ζημιές που προκαλούνται από τη διείσδυση του νερού της βροχής γίνονται όλο και πιο εμφανείς κάθε χρόνο. Οι Δήμοι είναι υποχρεωμένοι να εξασφαλίζουν τη συντήρηση των ιστορικών κτιρίων και η Σύρος έχει την τύχη να έχει αρκετά. Γνωρίζουμε πως δεν έχουν πάντα τους πόρους γι’ αυτό, αλλά και πάλι οφείλουν να τους αναζητήσουν, να τους διασφαλίσουν και να τους διαχειριστούν. Αν δεν το κάνουν αυτοί τότε ποιος;
Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι
Τελικά, η επανειλημμένη έλλειψη υποστήριξης για την επίλυση των σοβαρών προβλημάτων στο κτίριο Κορνηλάκη, σε συνδυασμό με την πλήρη αδυναμία αποτελεσματικής αξιοποίησης των κονδυλίων που είχαν διατεθεί για το έργο, ήταν οι αιτίες που οδήγησαν τους υπεύθυνους του έργου να εγκαταλείψουν τις προσπάθειές τους. Η απόφασή μας έρχεται μετά την επίσημη και πολύ σαφή ενημέρωση προς τον Δήμαρχο (τον Ιούνιο του 2024!) ότι έπρεπε να δοθεί υψηλή προτεραιότητα στις επισκευές του κτιρίου και σε ορισμένες πολύ βασικές εγκαταστάσεις που απαιτούνταν για τη λειτουργία του Γεωκέντρου, αλλιώς το έργο θα τερματιζόταν το 2025. Ο Δήμαρχος το κατάλαβε απόλυτα εκείνη τη στιγμή και πρότεινε ιδιωτική χρηματοδότηση για το έργο που θα μπορούσε ο ίδιος να εξασφαλίσει.
Ωστόσο, το ποσό που διασφαλίστηκε από ιδιωτικούς πόρους τον Μάρτιο του 2025 αντιστοιχούσε μόνο στο 15% του απαιτούμενου συνολικού ποσού. Στη συνέχεια δεν καταβλήθηκε, δυστυχώς, καμία άλλη προσπάθεια άντλησης ιδιωτικών πόρων από πλευράς του δήμου.
Παράλληλα, και οι υπεύθυνοι του έργου έκαναν προσπάθειες να εξασφαλίσουν ιδιωτική χρηματοδότηση, πράγμα που δεν κατέστη τελικά δυνατόν. Αυτό σφράγισε την τελική κατάρρευση του έργου.
Στο σημείο αυτό τονίζουμε το εξής: πιστεύουμε πως τα έργα ανάδειξης της φυσικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς πρέπει να είναι δημόσια, επειδή ανήκουν σε όλους μας από κοινού, και η πρόσβαση σε αυτά πρέπει να είναι ελεύθερη. Η αναζήτηση ιδιωτικής χρηματοδότησης έγινε υπό αυτόν τον βασικό όρο, και με στόχο την παράκαμψη των (τελικά ανυπέρβλητων) εμποδίων της ελληνικής δημόσιας διοίκησης. Αλλά και αυτές οι προσπάθειες ήταν μάταιες.
Επίλογος
Οι υπεύθυνοι του έργου «Γεωπάρκο Σύρου» έχουν αφιερώσει με υψηλό αίσθημα ευθύνης χιλιάδες ώρες εργασίας σε αυτό, με όραμα την ανάδειξη της γεωλογικής σημασίας της Σύρου που είναι παγκοσμίως γνωστή για τη μοναδικότητά της στην επιστημονική κοινότητα, αλλά εντελώς άγνωστη στην κοινωνία. Αυτή η δράση για τη Σύρο βασίστηκε σε ένα ισχυρό αίσθημα ανιδιοτελούς αφοσίωσης στην αειφόρο ανάπτυξη του νησιού μας.
Η άκρως επαγγελματική ομάδα Ελλήνων και διεθνών συνεργατών, που ορίστηκε από τους διευθυντές, εντάχθηκε γρήγορα και ενεργά στο έργο. Στη Σύρο, το έργο έτυχε θερμής υποδοχής από ανθρώπους όλων των κοινωνικών στρωμάτων.
Το έργο υποστήριξαν με ενθουσιασμό πολυάριθμοι επιστήμονες από όλο τον κόσμο, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι καθηγητές σε διεθνή πανεπιστήμια, με ερευνητικά προγράμματα που τους συνέδεσαν με τη Σύρο, κάποιους από αυτούς μάλιστα για περισσότερα από 25 χρόνια.
Όμως τώρα, εννέα (!) χρόνια προσπάθειας και αμέτρητες ώρες αφοσιωμένης εργασίας φαίνονται σε μεγάλο βαθμό χαμένες Δεκάδες εκθέματα και διαδραστικές εγκαταστάσεις, όλα σχεδιασμένα ειδικά για το Γεωκέντρο μένουν στην άκρη χωρίς να έχουν εγκατασταθεί. Οι κατασκευές που ετοιμάστηκαν και τα υλικά που αποκτήθηκαν είναι ουσιαστικά άχρηστα, ενώ πέντε Γεωμονοπάτια στην Απάνω Μεριά παραμένουν ημιτελή.
Γεωλόγοι από πολλά πανεπιστήμια θα συνεχίσουν να έρχονται στη Σύρο για να διεξάγουν έρευνα εδώ και να μελετούν τα φαινόμενα που είναι ορατά στο νησί μαζί με τους φοιτητές τους. Η διεθνής επιστημονική κοινότητα θα συνεχίσει τις προσπάθειές της να κατανοήσει τα μυστικά που κρύβουν τα πετρώματα της Σύρου.
Δυστυχώς όμως ούτε οι κάτοικοι του νησιού ούτε οι τουρίστες που το επισκέπτονται θα έχουν την ευκαιρία να μάθουν γι’ αυτό, να ανακαλύψουν τι κάνει τη Σύρο τόσο ξεχωριστή. Το πρόγραμμα «Γεωπάρκο» προσέφερε μια τέτοια μοναδική ευκαιρία, η οποία μόλις πήγε χαμένη!
Το έργο «Γεωπάρκο Σύρου»: Στόχοι και πεδίο εφαρμογής
Ιστορικό: Οι γεωλόγοι έχουν αναγνωρίσει τη σημασία της Σύρου για τους εξαιρετικούς γεωλογικούς θησαυρούς της.
Αν και είναι παγκοσμίως γνωστή στον επιστημονικό κόσμο, οι περισσότεροι κάτοικοι της Σύρου δεν γνωρίζουν τίποτα γι’ αυτό.
Στόχοι: Το έργο «Γεωπάρκο Σύρου» στοχεύει να καλύψει αυτό το κενό: Ο συνδυασμός ενός GeoCenter (μουσείου) και πέντε Γεωμονοπατιών (πεζοπορικών διαδρομών) θα φέρει κοντά τον κόσμο στους πολλούς θησαυρούς που κρύβει η Σύρος· αυτοί είναι όμορφοι και συναρπαστικοί να τους κατανοήσει κανείς.
Αναμενόμενος αντίκτυπος: Οι κάτοικοι της Σύρου και τα σχολεία θα επωφεληθούν από αυτά τα νέα πολιτιστικά αξιοθέατα.
Θα προσελκύσει βιώσιμο τουρισμό, ετήσια περίοδος πεζοπορίας: 6-7 μήνες.
Διευθυντές: Martin Engi (Πανεπιστήμιο της Βέρνης, Ελβετία, ομότιμος καθηγητής γεωλογίας)
Ανδρέας Γιαλογλου (Δημοτικό Συμβούλιο Σύρου, γεωλόγος και διευθυντής)
Συνεργασία: Πανεπιστήμιο Αιγαίου, υπό τον συντονισμό του Παναγιώτη Κουτσαμπάση (καθηγητής)
Συνεργασίες: Πάνω από 40 ερευνητές από εθνικά και 14 διεθνή πανεπιστήμια
Το Πρόγραμμα Γεωπάρκο Σύρου: Σύντομη ιστορική αναδρομή 2017 – 2026
2017 Έναρξη: Χρηματοδότηση από το Ειδικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης για το Νότιο Αιγαίο (367.285 ευρώ).
Η επιχορήγηση αυτή απαιτούσε τη διαχείριση από τη Δημόσια Διοίκηση του Δήμου Σύρου-Ερμουπόλεως.
2018 - 20 : Οι διευθυντές του έργου συγκρότησαν μια ομάδα εξειδικευμένων συνεργατών από τη Σύρο και κορυφαίων πανεπιστημιακών ερευνητών από την Αγγλία, τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ελβετία.
2019 : Δημιουργήθηκε συνεργασία με το Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων του Πανεπιστημίου του Αιγαίου στη Σύρο.
2019 - 22 : Σημαντική πρόοδος σημειώθηκε στον σχεδιασμό του GeoCenter (στο κτίριο Κορνηλάκη) και πέντε GeoPaths (γεωλογικά μονοπάτια πεζοπορίας στην Άπω Μεριά).
Ανάπτυξη εκθεσιακών εγκαταστάσεων και παρουσιάσεων, απόκτηση υλικού για εκθέματα.
Σχεδιασμός και υλοποίηση της Syros GeoPaths, ενός οδηγού για πεζοπόρους βασισμένου σε κινητό (smartphone).
2020 - 21 : Επίδραση της πανδημίας COVID-19 στις εργασίες: Οι εργασίες σχεδιασμού και μελέτης συνεχίστηκαν με προσοχή για την υγεία όλων των συνεργατών, αλλά δεν πραγματοποιήθηκαν υλοποιήσεις.
2022 - 23 : Κύρια φάση υλοποίησης: Πραγματοποιήθηκαν κατασκευές και επισκευές για το GeoCenter, ενώ τοποθετήθηκε σήμανση κατά μήκος των GeoPaths.
2023 : Μια καταγγελία σχετικά με το GeoCenter διαβιβάστηκε κακόβουλα μέσω ανώνυμου ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Αυτό οδήγησε το Υπουργείο Πολιτισμού να διακόψει τις εργασίες και να διεξαγάγει έρευνα. Όλες οι κατηγορίες αποδείχθηκαν αβάσιμες, οπότε οι εργασίες μπόρεσαν να ξαναρχίσουν, αλλά μόνο μετά από καθυστέρηση 9 μηνών.
2024 - 26 : Ουσιαστική παύση : Οι τελικές εργασίες στο Κορνηλάκη και η εγκατάσταση των εκθεμάτων για το GeoCenter δεν ήταν δυνατές, επειδή είχαν υποσχεθεί βασικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις αλλά δεν είχαν πραγματοποιηθεί, ενώ διαρροές στην οροφή του κτιρίου στο Κορνηλάκη απειλούσαν τα εκθέματα. Παράλληλη αδυναμία άντλησης δεσμευμένων πόρων από το δήμο για την πρόοδο του έργου.
2026 Τέλος : Δεν κατέστη δυνατή επαρκής ιδιωτική χρηματοδότηση.
