Η νοητή υπόσταση του Εγώ μας έχει είσοδο, τη γνώση, έξοδο τη βούληση και ένα συνδετικό στοιχείο μεταξύ τους, το συναίσθημα. Αντιστοιχεί στην ιδέα της Πλατωνικής ψυχής που τη θεωρεί ως την ουσία του ανθρώπου (λογικό, θυμοειδές, επιθυμητικό), αλλά δεν είναι αθάνατη, όπως εκείνη του μεγάλου φιλοσόφου. Το νοητό Εγώ υπάρχει από τη γέννησή μας, τελευτά με το θάνατό μας και γίνεται άμεσα αντιληπτό μόνο από τον εαυτό του. Σε αντιδιαστολή, το αισθητό Εγώ υπάρχει από τη σύλληψή μας, γίνεται αντιληπτό από το Σύμπαν και παύει να υπάρχει μόλις χαθεί η αυτορρύθμιση του σώματός μας και αρχίζει να εξομοιώνεται με το περιβάλλον του. Το κοινωνικό Εγώ αρχίζει και τελειώνει με μια ιεροτελεστία (π.χ. βάπτιση, κηδεία) και ανταποκρίνεται στο έλλογο περιβάλλον μας. Με την έννοια της ψυχής συχνά συγχέεται το πνεύμα. Αν και η διαφορά τους δεν είναι πολύ σαφής, με την ψυχή εννοούμε κάτι εσωτερικό, συναισθήματα, σκέψη, συνείδηση, χαρακτήρα κλπ, ενώ με το πνεύμα κάτι που σχετίζεται με τον εξωτερικό μας κόσμο, με το νόημά του, την πίστη, ή το θείο. Ψυχή είναι αυτό που σε κάνει «εσύ» (συναισθήματα & χαρακτήρας), πνεύμα αυτό που σε συνδέει με κάτι πέρα από εσένα (νόημα & υπέρβαση).
Τα αισθητήριά μας σφάλλουν. Μια διαφορά στον έξω κόσμο μικρότερη από 5% περίπου δεν γίνεται αντιληπτή από τους περισσότερους ανθρώπους. Επομένως, ό,τι είναι αισθητό, το αντιλαμβανόμαστε με κάποιο σφάλμα. Το σφάλμα μειώνεται όσο περισσότερο αντέχει η αλήθεια στο χρόνο. Αλήθεια είναι ό,τι δεν ξεχνιέται, α+λήθη. Όπως όλες οι αφηρημένες έννοιες για τους προγόνους μας ήταν και η Αλήθεια θεότητα. Ήταν κόρη του Δία, μητέρα της Αρετής και ήταν γυμνή. Για τους Λατίνους όμως η Αλήθεια Veritas ήταν κόρη του Κρόνου και μητέρα επίσης της Αρετής, της Virtus. Ο αδηφάγος πατέρας της, ο Κρόνος-χρόνος την κατάπινε, όπως όλα τα παιδιά του, αλλά κατόπιν την έκανε εμετό, έτσι που και πάλι η αλήθεια δεν έμενε για πάντα κρυφή. Η Veritas εξάλλου δεν ήταν γυμνή, αλλά φορούσε μια λευκή εσθήτα. Ντρεπόταν σα σεμνή παρθένα να παρουσιαστεί γυμνή μπροστά στον κόσμο. Προσέξτε τώρα την ετυμολογική συγγένεια της VeRiTas με την Ελληνίδα και τη Λατινική κόρη της ΑΡεΤή και ViRTus. Η αλήθεια VeRiTas στη Λατινική μυθολογία σχεδόν ταυτίζεται με την αρετή. Η αρετή έχει βέβαια σημασία στις σχέσεις δύο ή περισσότερων ανθρώπων∙ δεν έχει νόημα σε σχέση με ένα μόνον άτομο. Αν κάποιος έμενε μόνος του, χωρίς επικοινωνία με άλλους ανθρώπους και μπορούσαμε να τον παρατηρήσουμε, θα ήταν αδύνατο να πούμε αν είναι ενάρετος ή όχι. Ίσως γι΄ αυτό να φορούσε το χιτώνιό της η Veritas. Αντίθετα από τη λατινική Veritas, η ελληνική Αλήθεια δεν σχετίζεται ετυμολογικά με την κόρη της την Αρετή. Αν και μητέρα της ίδιας κόρης, της Αρετής, στις δύο μυθολογίες, η λατινική Veritas θεωρούνταν κόρη της αταξίας, του Κρόνου-χρόνου, ενώ η ελληνική Αλήθεια, κόρη της τάξης, του Δία.
Αρετή δεν μπορεί να υπάρχει παρά μεταξύ δύο ή περισσότερων ανθρώπων. Είναι είδος ιδιότητας του κοινωνικού Εγώ. Δεν νοείται ενάρετος άνθρωπος μόνος του. Το ίδιο ισχύει επομένως και για τη μητέρα της, τη Λατινική Veritas. Η Ελληνική Αλήθεια όμως δεν ταυτίζεται, ετυμολογικά τουλάχιστον, με την κόρη της την Αρετή. Επομένως, η Ελληνική αντίληψη της Αλήθειας μπορεί να υπάρχει σε ένα μόνο πρόσωπο με την έννοια της πίστης. Έτσι γίνεται κάπως κατανοητή και η δήλωση του Ιησού: « ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή».
Η λογική αλήθεια είναι διαφορετική. Ενώ η αλήθεια της πίστης είναι σημειακή, χωρίς σφάλμα, η λογική, επιστημονική αλήθεια έχει σφάλμα. Βρίσκεται εκεί όπου διασταυρώνονται το νοητό με το αισθητό, η θεωρία με την εμπειρία, η υπόθεση με την παρατήρηση. Η νόηση προκύπτει από τις αισθήσεις μας. Nihil in intelectu quod non sit prius in sensu. Ουδέν εν τη νοήσει ο μη πρότερον εν τη αισθήσει. (John Locke, Thomas Aquinas). Η αισθητηριακή εμπειρία, έχει επομένως σφάλμα.
Η φυσική απέδειξε ότι δεν υπάρχει απόλυτη αντικειμενική αλήθεια. Είναι αδύνατο να μετρηθεί ταυτόχρονα και με ακρίβεια, η θέση και η ταχύτητα ενός μικροσωματίου. Το απέδειξε ο Χάιζεμπεργκ (Werner Heisenberg). Αυτή η αρχή ισχύει βέβαια για το μικρόκοσμο, όπως είναι τα ηλεκτρόνια. Στο μεσόκοσμο που ζούμε όμως, το σφάλμα διορθώνεται τόσο που να γίνει ασήμαντο για τα μέτρα μας, από το τεράστιο πλήθος των μικροκοσμικών στοιχείων που παρατηρούμε. Εδώ παίζει ρόλο και το όργανο της παρατήρησης που μπορεί να είναι τα αισθητήριά μας ή κάποιος μεγεθυντικός φακός ή άλλο επιστημονικό ανάλογο εργαλείο. Με τη συνηθισμένη ζυγαριά που ζυγίζομαι δεν μπορώ να βεβαιωθώ αν είναι κάλπικη μια λίρα που είναι 1 γραμμάριο ελαφρότερη από τις γνήσιες. Αν έχω όμως 1000 τέτοιες λίρες, το σύνολο θα είναι 1 κιλό ελαφρότερο κι αυτή τη διαφορά την αποκαλύπτει άνετα η ζυγαριά μου. Η απροσδιοριστία του Χάιζεμπεργκ φαίνεται να αποκλείει την αιτιοκρατία. Αν η μέτρηση καθαυτή αλλάζει το μετρούμενο, απόλυτη αλήθεια δεν υπάρχει και επομένως καταργείται η απόλυτη σχέση αιτίου και αιτιατού. Η επιστήμη όμως, με μεθόδους σαν την παραπάνω, με μεγεθυντικά μέσα και μετρήσεις του πλήθους μπορεί να περιορίζει διαρκώς την άλω του σφάλματος που υπάρχει γύρω από την αλήθεια, τείνοντας διαρκώς, χωρίς να τη φτάνει ποτέ, σε μια σημειακή, άσφαλτη αλήθεια.
Η αλήθεια είναι αναγκαία στην άμεση καθημερινή μας ζωή. Δεν μπορούμε να περιμένουμε την παρέλευση του χρόνου για να αποφανθούμε αν είναι πραγματική ή κίβδηλη ή πληροφορία που έχομε. Το όπλο που διαθέτομε είναι η διασταύρωση. Πρώτα η διασταύρωση καθενός στοιχείου της με τα υπόλοιπα. Αν ένα σημείο της αντιφάσκει με ένα άλλο, το πιθανότερο είναι ότι οι πληροφορίες μας δεν είναι αληθινές. Δεύτερο, η διασταύρωση της πληροφορίας με άλλες πληροφορίες από ανεξάρτητες πηγές. Τρίτο, η διασταύρωση με αισθητά τεκμήρια. Ό,τι σκεφτόμαστε μπορεί να είναι λανθασμένο. Ό,τι παρατηρούμε έχει σφάλμα. Στη διασταύρωσή τους μέσα σε μια μικρή άλω μετρήσιμου σφάλματος βρίσκεται η επιστημονική αλήθεια. Και τέταρτο, διασταύρωση με τη νοητή δυνατότητα να είναι αληθινό. Σ΄ αυτή την κατηγορία υπάγεται π.χ. το άλλοθι. Από τα παραπάνω φαίνεται σα να έχει η αλήθεια τρεις όψεις. Μια που αντιστοιχεί στο νοητό Εγώ (Ελληνική αλήθεια) μια στο κοινωνικό Εγώ, (Λατινική Veritas) και μια στο αισθητό Εγώ, (Επιστημονική Αλήθεια).
