Όταν κάποιος στερείται ύπνου για μία ή περισσότερες νύχτες, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί έναν μηχανισμό αντιστάθμισης. Κατά τον επόμενο ύπνο παράγεται μεγαλύτερη ποσότητα βραδέων κυμάτων, ώστε να καλυφθεί μέρος του «χρέους ύπνου» που έχει συσσωρευτεί. Ο καφές φαίνεται να παρεμβαίνει σε αυτή τη διαδικασία.
Σε αρκετές μελέτες, άτομα που κατανάλωσαν καφεΐνη κατά τη διάρκεια παρατεταμένης εγρήγορσης εμφάνισαν μικρότερη αύξηση των βραδέων κυμάτων κατά τη φάση της ανάκαμψης. Παρότι ο εγκέφαλος προσπαθούσε να αναπληρώσει την απώλεια ύπνου, το σχετικό βιολογικό σήμα εμφανιζόταν εξασθενημένο.
Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για όσους βασίζονται στον καφέ για να ανταποκριθούν σε απαιτητικά ωράρια ή περιόδους έντονης κόπωσης. Η προσωρινή τόνωση μπορεί να συνοδεύεται από μειωμένη ικανότητα του οργανισμού να ανακτήσει αργότερα την απαραίτητη ξεκούραση.
Παίζει ρόλο η ώρα και η ποσότητα;
Η απάντηση είναι ναι.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσο μεγαλύτερη είναι η δόση της καφεΐνης, τόσο εντονότερες είναι οι μεταβολές στη νυχτερινή εγκεφαλική δραστηριότητα. Ωστόσο, αξιοσημείωτο είναι ότι ακόμη και μέτριες ποσότητες μπορούσαν να προκαλέσουν μετρήσιμες αλλαγές.
Η ώρα κατανάλωσης αποδείχθηκε επίσης καθοριστική. Όσο πιο κοντά στον ύπνο καταναλωνόταν η καφεΐνη, τόσο μεγαλύτερη ήταν η επίδρασή της. Παρ’ όλα αυτά, μία μελέτη έδειξε ότι ακόμη και κατανάλωση καφέ το πρωί μπορούσε να αφήσει ανιχνεύσιμα επίπεδα καφεΐνης στον οργανισμό μέχρι το βράδυ, επηρεάζοντας τα εγκεφαλικά κύματα κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η καφεΐνη έχει σχετικά μεγάλο χρόνο ημίσειας ζωής, ο οποίος μπορεί να κυμαίνεται από 3 έως και 7 ώρες, ενώ σε ορισμένους ανθρώπους η απομάκρυνσή της από τον οργανισμό είναι ακόμη πιο αργή.
Smart info
Ο κανόνας των 90 λεπτών: Περιμένετε περίπου 1.5 ώρα μετά το πρωινό ξύπνημα πριν πιείτε καφέ, για να αποφευχθεί η υπερβολική αύξηση της κορτιζόλης.
Γιατί ο καφές δεν μας επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο;
Η αντίδραση στην καφεΐνη διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Η ηλικία φαίνεται να αποτελεί έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν την ευαισθησία. Ορισμένες μελέτες έδειξαν ότι οι μεσήλικες και οι μεγαλύτεροι ενήλικες ενδέχεται να παρουσιάζουν εντονότερες διαταραχές στον ύπνο σε σύγκριση με τους νεότερους.
Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης τα γονίδια. Συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με τους υποδοχείς της αδενοσίνης φαίνεται να καθορίζουν το πόσο έντονα επηρεάζεται ο ύπνος από την καφεΐνη.
Παράλληλα, η συστηματική κατανάλωση καφέ μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη ανοχής όσον αφορά το αίσθημα εγρήγορσης. Ωστόσο, οι επιστήμονες δεν είναι ακόμη βέβαιοι αν αυτή η ανοχή επεκτείνεται και στις επιδράσεις που έχει η καφεΐνη στον ύπνο.
Pro tip
Power Nap: Αντί για παραπάνω καφέ, δοκιμάστε έναν σύντομο υπνάκο 15-20 λεπτών για ξεκούραση.
Πηγή: Vita
