«Άσ’ το κάτω το ρημάδι!» και «Κλείστο επιτέλους!» είναι φράσεις που ακούγονται καθημερινά σε οικογένειες με παιδιά 3-18 ετών. Γονείς και εκπαιδευτικοί κατηγορούν τα παιδιά για την υπερβολική χρήση social media, πιστεύοντας αυτά δεν ακούν. Οι γονείς υψώνουν φωνή, τσακώνονται, απειλούν, βάζουν τιμωρία και, τελικά, χαλάει η σχέση με το παιδί. Το πρόβλημα δεν είναι το παιδί, αλλά η ειδικά σχεδιασμένη τεχνολογία που διεκδικεί και κλέβει την προσοχή του. Και αυτό ακριβώς βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας τεράστιας συζήτησης στις ΗΠΑ.
Η δίκη της Meta και η κατηγορία του «εθιστικού σχεδιασμού»
Στη μεγάλη δικαστική υπόθεση εναντίον της Meta, πολιτείες των ΗΠΑ κατηγόρησαν την εταιρεία πίσω από το Instagram και το Facebook ότι σχεδίασε χαρακτηριστικά των πλατφορμών της με τρόπο που προάγει την εξάρτηση των νέων χρηστών και ότι δεν προστάτευσε επαρκώς τα παιδιά από τους κινδύνους. Η υπόθεση οδήγησε σε συμφωνία πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων και, σημαντικότερο, σε νέους περιορισμούς για τους ανήλικους χρήστες.
Και εδώ βρίσκεται το ενδιαφέρον για κάθε γονιό.
Για πρώτη φορά, η συζήτηση μετακινείται από το «γιατί το παιδί σου δεν αφήνει το κινητό;» στο «τι έχει σχεδιαστεί μέσα στο κινητό ώστε να δυσκολεύεται να το αφήσει;».
Γιατί τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα
Ο εγκέφαλος ενός εφήβου δεν είναι ένας μικρότερος εγκέφαλος ενηλίκου. Εξακολουθεί να αναπτύσσεται και να είναι ευαίσθητος σε περιοχές που σχετίζονται με την ανταμοιβή και την κοινωνική αποδοχή. Παράλληλα, περιοχές που συμμετέχουν στον αυτοέλεγχο, στην αναστολή της παρόρμησης και στη λήψη ώριμων αποφάσεων συνεχίζουν να αναπτύσσονται μέχρι την ενήλικη ζωή. Τα παιδιά από 10+ είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στην κοινωνική ανατροφοδότηση: Στο αν με είδαν, αν με αποδέχθηκαν, αν πήρα ένα like, αν κάποιος απάντησε. Όλα αυτά δείχνουν «αν ανήκω στην ομάδα».
Και τώρα σκέψου τι προσφέρουν τα social media:
- Likes (Μου αρέσει)
- Ειδοποιήσεις
- Προβολές
- Σχόλια
- Ατελείωτη κύλιση περιεχομένου (scrolling)
- Αυτόματη αναπαραγωγή (auto play)
- Και ένα feed που δεν τελειώνει ποτέ
Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί ο συνδυασμός είναι τόσο ισχυρός.
Είναι όμως πραγματικά «εθισμός»;
Δεν πρέπει να χαρακτηρίζουμε κάθε παιδί που περνά πολλές ώρες στα social media «εθισμένο». Χρειάζεται να παρατηρήσουμε, όμως, αν υπάρχει απώλεια ελέγχου. Μπορεί το παιδί να σταματήσει όταν θέλει; Παραμελεί ύπνο, διάβασμα, άλλες δραστηριότητες ή φίλους; Θυμώνει υπερβολικά όταν πρέπει να αποσυνδεθεί; Μπαίνει για «πέντε λεπτά» και μένει μία ώρα; Προσπαθεί να περιορίσει τη χρήση, αλλά δεν τα καταφέρνει; Αυτά έχουν μεγαλύτερη σημασία από το να κοιτάμε απλώς έναν αριθμό ωρών.
Και τώρα τι κάνουμε ως γονείς;
Το πρώτο λάθος είναι να μετατρέψουμε το κινητό σε καθημερινό πόλεμο.
Αντί γι’ αυτό:
1. Βάζουμε όρια στο περιβάλλον, όχι μόνο στο παιδί. Το κινητό δε χρειάζεται να κοιμάται δίπλα του. Τα notifications μπορούν να κλείσουν. Και κάποιες ώρες της ημέρας μπορούν να είναι χωρίς social media.
2. Δε βασιζόμαστε μόνο στον αυτοέλεγχο. Αν ο αυτοέλεγχος ακόμη αναπτύσσεται, εμείς δημιουργούμε τις εξωτερικές δομές που τον υποστηρίζουν.
3. Εξηγούμε πώς λειτουργεί η πλατφόρμα. Ρώτησε το παιδί: «Γιατί πιστεύεις ότι το TikTok ή το Instagram σου δείχνει αμέσως άλλο βίντεο; Γιατί δεν υπάρχει τέλος στη σελίδα; Τι κερδίζει όταν μένεις περισσότερο;» Αυτό είναι ψηφιακός γραμματισμός.
4. Προστατεύουμε τον ύπνο. Το κινητό έξω από το υπνοδωμάτιο τη νύχτα είναι ένα απλό, αλλά σημαντικό όριο.
5. Κοιτάζουμε και τη δική μας συμπεριφορά. Είναι δύσκολο να πείσουμε ένα παιδί ότι δεν χρειάζεται να κοιτάζει συνέχεια την οθόνη του, όταν εμείς κοιτάζουμε τη δική μας στη διάρκεια του φαγητού ή ενώ μας μιλά.
Η δίκη της Meta μπορεί να αφορά δισεκατομμύρια δολάρια, εταιρείες και δικαστήρια στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, αλλά αφορά και κάτι πολύ πιο κοντινό. Το παιδί που κάθεται στον καναπέ μας και λέει: «Μισό λεπτό ακόμα».
Ίσως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να ρωτάμε μόνο «Γιατί δεν αφήνει το κινητό;» και να αρχίσουμε να ρωτάμε: «Τι υπάρχει μέσα σε αυτή την οθόνη που έχει σχεδιαστεί ώστε να είναι τόσο δύσκολο να την αφήσει;».
Πηγή: ygeiamou.gr
