Ένα σημαντικό συνέδριο με επίκεντρο μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και πολυδιάστατη πτυχή της ιστορίας του Αιγαίου, αυτή της εξορίας, της φυγής και του εκτοπισμού, θα πραγματοποιηθεί από τις 18 έως τις 20 Σεπτεμβρίου στην Σύρο.
Το συνέδριο με τον τίτλο “Πλήρεις δ’ αἱ νῆσοι φυγάδων. Εξορία, φυγή και εκτοπισμός στα νησιά του Αιγαίου”, έχει ως στόχο να αναδείξει τον διαχρονικό ρόλο των νησιών του Αιγαίου ως τόπων εξορίας, καταφυγής, μετακίνησης και αναγκαστικού εκτοπισμού.
Οι εργασίες του συνεδρίου θα φιλοξενηθούν στην αίθουσα “Αλέκος Παναγούλης” του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Σύρου - Ερμούπολης, στην πλατεία Μιαούλη, δίνοντας στην πρωτεύουσα των Κυκλάδων τη δυνατότητα να φιλοξενήσει έναν σημαντικό επιστημονικό διάλογο γύρω από ένα θέμα με βαθιές ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις.
“Το συνέδριο συνδιοργανώνουν το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας (ΜΙΕΤ), το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΙΙΕ/ΕΙΕ) και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, με την υποστήριξη του Πανεπιστημίου Αιγαίου, αλλά και με τη συμμετοχή καθηγητών από το εξωτερικό, προσδίδοντάς του ένα διεθνές κύρος”, δήλωσε στην “Κοινή Γνώμη”, ο Δημήτρης Θεοδωράκος, από το Τμήμα Επικοινωνίας και Προβολής του
Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας.
Τα νησιά ως τόποι εξορίας και μετακίνησης
“Γνωρίζουμε όλοι ότι πολλά νησιά του Αιγαίου, όπως είναι και η Γυάρος, χρησιμοποιήθηκαν ως τόποι εξορίας και εκτοπισμού ανθρώπων που πέρασαν μεγάλο χρονικό διάστημα της ζωής τους σε αυτά. Άρα ο στόχος του συνεδρίου είναι, μέσα από τις συμβολές ερευνητών από ποικίλα πεδία που σχετίζονται με τη «νησιωτικότητα» και το ιστορικό φαινόμενο της εξορίας και του εκτοπισμού, μέσα από τη ιστορία, την ανθρωπολογία, την αρχαιολογία, την αρχιτεκτονική και τη μουσικολογία. να αναδειχτούν οι ομοιότητες, οι διαφορές και η ιστορική εξέλιξη στη χρήση των νησιών ως τόπων απομόνωσης, εκτοπισμού ή εξορίας και στις τεχνικές πολιτικού και πληθυσμιακού ελέγχου, επιτήρησης και σωφρονισμού ή απομάκρυνσης ομάδων ανεπιθύμητων πολιτών”, δήλωσε αρχικά στην εφημερίδα, ο κ. Θεοδωράτος.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον ίδιο, θα επιχειρηθεί να “φωτιστεί” η διαλεκτική σχέση απομόνωσης και συνδεσιμότητας του αιγαιακού αρχιπελάγους μέσα σε μια ευρύτερη ιστορική προοπτική, που υπερβαίνει τις συμβατικές περιοδολογήσεις και τα στεγανά μεταξύ των ιστορικών περιόδων.
“Για το σκοπό αυτό τα πάνελ του συνεδρίου θα επιχειρήσουν να συνδυάσουν τη συγχρονική μελέτη του φαινομένου στην αρχαία, βυζαντινή, οθωμανική και νεότερη περίοδο με τη διαχρονική, θεματική διερεύνηση των πολιτικών και νομικών όρων, εννοιών και θεσμών που συνδέονται με την «εις νήσον εξορίαν», αλλά και των αναπαραστάσεων της εμπειρίας της εξορίας από τους εκτοπισθέντες και τις κοινότητες που τους υποδέχτηκαν. Το πρόγραμμα θα κλείσει με ένα πάνελ αφιερωμένο στη Γυάρο, ως μελέτη περίπτωσης, ενώ θα ακολουθήσει επίσης εκδρομή και ξενάγηση στο νησί”, δήλωσε χαρακτηριστικά.
Δίνοντας συνέχεια στο θέμα, ο κ. Θεοδωράτος επεσήμανε ότι “τα νησιά του Αιγαίου χρησιμοποιήθηκαν συχνά από το νεότερο και σύγχρονο ελληνικό κράτος ως τόποι εξορίας, ιδιαίτερα κατά τον 20ο αιώνα, αρχής γενομένης από τη δεκαετία του 1910, και κυρίως μετά την ψήφιση του «Ιδιώνυμου», το 1929, μέχρι την πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, το 1974. Ωστόσο το μέτρο του εκτοπισμού στα νησιά δεν αποτελεί αποκλειστικά νεωτερικό φαινόμενο. Προηγούμενα στην εφαρμογή του στο νεοελληνικό κράτος υπάρχουν ήδη από τον 19ο αιώνα, ενώ η ιστορική έρευνα και η αρχαιολογική σκαπάνη έχουν φέρει στο φως πολλές περιπτώσεις ατομικής ή συλλογικής εξορίας στα νησιά ήδη από την περίοδο της αρχαιότητας. Πλήθος μαρτυρίες και κατάλοιπα που τεκμηριώνουν την παρουσία στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου φυγάδων ή εξόριστων πατρικίων, κρατικών, στρατιωτικών, εκκλησιαστικών αξιωματούχων ή και ολόκληρων πληθυσμιακών ομάδων εγείρουν νέα ερωτήματα για την ιστορία της χρήσης νησιών και νησίδων ως τόπων εκτοπισμού ή και φυλάκισης από τη ρωμαϊκή εποχή έως στις μέρες μας”.
Ολοκληρώνοντας τις δηλώσεις του, υπογράμμισε ότι “η επιλογή της Ερμούπολης, μιας πόλης που δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε μέσα από μεγάλα κύματα μετακίνησης και προσφυγικών πληθυσμών, προσδίδει ιδιαίτερο συμβολισμό στη διοργάνωση. Η Σύρος υπήρξε διαχρονικά ένας τόπος όπου συναντήθηκαν άνθρωποι, πολιτισμοί και διαφορετικές ιστορικές διαδρομές.
Το συνέδριο αναμένεται επομένως να αποτελέσει όχι μόνο μια σημαντική επιστημονική συνάντηση, αλλά και μια ευκαιρία να εξεταστεί από σύγχρονη σκοπιά η σχέση των νησιών του Αιγαίου με τη φυγή, την εξορία, τον εκτοπισμό και τη μνήμη”.
Το πρόγραμμα του συνεδρίου
Το συνέδριο θα αρχίσει την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου στις 10 το πρωί, με την εισαγωγή ομιλία από την οργανωτική επιτροπή με θέμα “Εξόριστοι και εκτοπισμένοι στα νησιά στη διαχρονία: μια αρχαιολογία της εξορίας” και θα ολοκληρωθεί την Κυριακή 20 του μηνός στις 9 το πρωί, με εκδρομή και ξενάγηση στο νησί της Γυάρου.
Τις εργασίες θα παρακολουθήσουν πληθώρα συμμετεχόντων από πανεπιστήμια του εξωτερικού, αλλά και της Ελλάδας, καθώς και από την επιστημονική κοινότητα της χώρας, που ανάμεσά τους συγκαταλέγεται και ο πρόεδρος της Εφορίας Κυκλάδων, Δημήτρης Αθανασούλης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι από την Πέμπτη 17, στις 7 το απόγευμα, έως και το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου, θα λάβει χώρα η δράση “Περπατώντας εκτός τόπου” από το Πρόγραμμα “Γυάρος-Σύρος. Συναισθήματα πολιτικής, οικονομικής, κλιματικής εξορίας”, με την Ντάνα Παπαχρήστου και τον Γιώργο Σαμαντά.
