Οι πρώτες θεατρικές παραστάσεις στην Ερμούπολη χρονολογούνται, όπως γνώριζαν, από το 1826. Στα πρώτα χρόνια που είχαν φθάσει πολλοί άνθρωποι είχαν δημιουργήσει μια ξύλινη παράγκα που εξυπηρετούσε τους διάφορους θιάσους που επισκέπτονταν το νησί. Μόνιμο και λιθόχτιστο κτίριο απέκτησε η Ερμούπολη πολύ αργότερα. Αυτό βέβαια το ενδιαφέρον των κατοίκων ανήκει στην πρωτοβουλία του Μ. Σαλβάγου και μερικών άλλων Ερμουπολιτών. Στις 21 Οκτωβρίου 1861 το Δημοτικό Συμβούλιο δέχθηκε τις προτάσεις τους για τη συμμετοχή και την υποστήριξη του Δήμου “ προς ανέγερσιν εν τη πόλει μας δια συνεταιρισμού οικοδομημάτων δια να χρησιμεύσιν το μεν ως θέατρον, το δε ως Λέσχη”. Ταυτόχρονα υπολόγισαν τα έξοδα της κατασκευής σε 60.000 δρχ Η θεμελίωση στο οικόπεδο της “πλατείας θεάτρου”. Τότε ονομάστηκε πλατεία Ιωάννου Βαρδάκα. Πολύ κοντά στην κεντρική πλατεία Μιαούλη, έγινε στα τέλη του 1862 ή στις αρχές του 1863 και η οικοδομή ολοκληρώθηκε στα 1864. Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου άρχισαν και οι πρώτες παραστάσεις με Ιταλικό μελόδραμα. Το κτίριο του θεάτρου “Απόλλων”, στην κατάσταση που σώζεται σήμερα, μόνο θλίψη και στεναχώρια μπορεί να προξενήσει. Η μορφή του έχει αλλοιωθεί από τις επισκευές που είχαν αρχίσει στο 1970, αλλά άρχισαν να τελειώσουν. Αργότερα τα κατάφεραν. Ήταν τότε μισογκρεμισμένο, που είχαν ενίσχυση μπετόν – αρμέ στο εσωτερικό και τη στέγη, με ορθομαρμάρωση στα μέρη που καλύπτονταν άλλοτε με σοβά, που πολύ λίγο θυμίζει την αρχιτεκτονική του.
Ένα σχέδιο που σώζεται στο Αρχείο του Δήμου – κύρια όψη και τομή – δίνει μια ιδέα του αρχικού κτιρίου.
Δυστυχώς η κάτοψη, που υπήρχε στο ίδιο σχέδιο, έχει κοπεί, άγνωστο. Στα σχέδια αυτά δεν υπάρχει ημερομηνία ούτε υπογραφή του αρχιτέκτονα. Είναι όμως γνωστό ότι το θέατρο σχεδιάστηκε από τον Ιταλό αρχιτέκτονα P. Sampo, που δούλευε τότε ως δημοτικός αρχιτέκτονας στην Ερμούπολη. Στο ψήφισμα αναφέρεται ότι το σχέδιο έγινε ... “παρά του δημοτικού αρχιτέκτονος”.
Όπως αναφέρουν οι ειδικοί... εξωτερικά το θέατρο δεν έχει πλούσιο αρχιτεκτονικό διάκοσμο. Είναι ένα απλό διώροφο κτίριο, χτισμένο με μικρές πέτρες και καλυμμένο με σοβά.
Μόνο στην πρόσοψη, στο κεντρικό τμήμα, η κατασκευή γίνεται ολομάρμαρη και παίρνει μνημειακό χαρακτήρα. Πλατιά μαρμάρινη σκάλα, που την επιβάλλει η υψομετρική διαφορά σ' αυτό το σημείο, οδηγεί στην είσοδο.
Τέσσερις μαρμάρινες παραστάδες στο κέντρο της πρόσοψης, που καλύπτουν το ύψος και των δύο ορόφων, εξέχουν λίγο από το κτίριο για να τονίσουν τη θέση της εισόδου: Έχουν ψηλά μαρμάρινα βάθρα και στηρίζουν μαρμάρινο επιστύλιο και γείσο.
Ανάμεσά τους, στο ύψος του ισογείου, δημιουργούνται τοξωτά ανοίγματα για τις τρεις εισόδους του θεάτρου, ενώ στον πρώτο όροφο υπάρχουν αντίστοιχα μεγάλα παράθυρα.
Και στους δύο ορόφους ανοίγονται, επίσης μεγάλα παράθυρα δεξιά και αριστερά από την είσοδο, καθώς και οι άλλες πλευρές του κτιρίου.
Το Θέατρο παρουσιάζει ορθογώνια κάτοψη
Το θέατρο έχει διαστάσεις αρκετά σημαντικές όπως είναι 23,10x34,60 μέτρα.
Στο εσωτερικό ήταν, όπως αναφέρεται, μικρογραφία της Σκάλας του Μιλάνου.
Αμέσως μετά την είσοδο υπήρχε προθάλαμος με τρίλοβο άνοιγμα από Τοσκανικούς κίονες, που οδηγούσε στην πλατεία.
Δίλοβο άνοιγμα με Τοσκανικό κίονα, υπάρχει και στην αριστερή πλευρά του προθαλάμου.
Ανάλογο άνοιγμα θα πρέπει να υπήρχε επίσης στη δεξιά πλευρά, γιατί από τα σημεία ακριβώς αυτά ξεκινούν οι σκάλες για τα θεωρεία.
Τοιχογραφία με αρχαίων ποιητών και νεότερων μουσουργών, έργα Ιταλού ζωγράφου διακοσμούσαν την οροφή του θεάτρου.
Έγραφε με πικρία για την... καταστροφή τους ο φιλόλογος Ευ. Ρούσσος στα 1959: “Οι τοιχογραφίες της οροφής με τις μορφές του Μότσαρτ, του Ντάντε, του Αισχύλου, είχαν κομματιαστεί σε ξασπρισμένους σουβάδες κι έπεφταν από τους καπλαμάδες και θρυμματίζονται στα σανίδια της σάλας. “
Μια ιστορία θαλασσινή...
Μια σπουδαία έκθεση για τη ναυτιλία, αλλά και για την ίδια τη Σύρο – σε σχέση πάντα με τη θάλασσα και το ναυτικό επάγγελμα – πραγματοποιήθηκε από τα τέλη Ιανουαρίου, μέχρι τις αρχές Φεβρουαρίου, στον ισόγειο χώρο του Δημοτικού Πνευματικού Κέντρου Ερμουπόλεως. Εμπνευστής και εκθέτης των χιλιάδων σπάνιων και εξαιρετικού ιστορικού ενδιαφέροντος εκθετών που παρουσιάστηκαν, ο εν ενεργεία Συριανός πλοίαρχος Ισίδωρος Μαμίδης, ένας άνθρωπος ο οποίος από τα παιδικά του κιόλας, χρόνια μέχρι σήμερα έχει αφιερωθεί ψυχή τε και σώματι στη θάλασσα και το ναυτικό επάγγελμα. Ο άξιος αξιωματικός της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας, με το πλούσιο και ενδιαφέρον ενεργητικό, μέσα από την έκθεσή του λειτούργησε ως θεματοφύλακας της ναυτικής παράδοσης του τόπου του, ως μοντελιστής, αλλά και ως συλλέκτης ενός σπανιότατου ναυτικού αρχείου, το οποίο αξίζει να σημειωθεί, ότι παρουσιάζει τεράστιο ιστορικό ενδιαφέρον.
Ασχολήθηκε ιδιαίτερα σε μια “ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ” ο πλοίαρχος Ισίδωρος Μαμίδης στην Ερμούπολη.
