Ξεκίνησε η κατανομή της χρηματοδότησης στους Δήμους και τους εταίρους, εκ των οποίων και τέσσερις Δήμοι των Κυκλάδων, όπως και το Δίκτυο Αειφόρων Νήσων “Δάφνη”, που συμμετέχουν στο πρόγραμμα LIFE με τίτλο "Circular Economy Implementation in Greece”.
Το LIFE-IP CEI Greece αποτελεί ένα ολοκληρωμένο έργο LIFE (LIFE Integrated Project) που θα εκπονηθεί για την Ελλάδα με συνολικά 19 εταίρους και στόχο την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων, του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Πρόληψης Δημιουργίας Αποβλήτων, καθώς και της Εθνικής Στρατηγικής για την Κυκλική Οικονομία.
19 εταίροι υπό το συντονισμό του Υπουργείου Περιβάλλοντος
Η εφαρμογή των παραπάνω θα γίνει μέσω της υλοποίησης επιδεικτικών δράσεων στους Δήμους που συμμετέχουν στο έργο, όπως η οργάνωση συλλογής και διαχείρισης όλων των ρευμάτων αποβλήτων σε νησιωτικούς και ορεινούς δήμους, η προετοιμασία της χώρας για τις νέες και επερχόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις για τα απορρίμματα και την κυκλική οικονομία π.χ. πλαστικά μιας χρήσης, η δημιουργία κέντρων επαναχρησιμοποίησης, η ανάπτυξη προτύπων, κλπ. Επίσης, στους στόχους του έργου είναι η ανάπτυξη δεικτών παρακολούθησης της κυκλικής οικονομίας, καθώς και της δημιουργίας χρηματοδοτικών εργαλείων για την ενίσχυσή της μέσω χρηματοδοτικών προγραμμάτων για την τοπική αυτοδιοίκηση.
Στο εταιρικό σχήμα συμμετέχουν το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ως συντονιστής έργου), ο Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης, το Πράσινο Ταμείο, το Εθνικό Κέντρο Περιβάλλοντος και Αειφόρου Ανάπτυξης, ο Δήμος Αθηναίων, ο Δήμος Θεσσαλονίκης, ο Δήμος Αλοννήσου, ο Δήμος Πάρου, ο Δήμος Αντίπαρου, ο Δήμος Τήνου, ο Δήμος Θήρας, ο Δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, ο Δήμος Ναυπακτίας, η Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης, το Δίκτυο Αειφόρων Νήσων ‘ΔΑΦΝΗ’, η Terra Nova ΕΠΕ, ο ΦοΔΣΑ Δυτικής Μακεδονίας ‘ΔΙΑΔΥΜΑ’, το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο και ο Ελληνικός Οργανισμός Τυποποίησης (ΕΛΟΤ).
Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου αναμένεται στα 17 εκατομμύρια ευρώ (με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση 60%) και η διάρκειά υλοποίησής του στα 8 χρόνια (2020 – 2027), σε 4 διαδοχικές 2ετείς φάσεις ολοκλήρωσης
Οι επιμέρους στόχοι του έργου αφορούν στη μείωση του ποσοστού διάθεσης αποβλήτων, την ενίσχυση χωριστής συλλογής αποβλήτων, την πρόληψη δημιουργίας αποβλήτων (για απόβλητα τροφίμων), τη διαχείριση ΜΠΕΑ, την ενίσχυση της Κυκλικής Οικονομίας, αλλά και την κινητοποίηση/ εκταμίευση πόρων άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων. Στο πλαίσιο του εν λόγω έργου προβλέπεται η υλοποίηση έργων σε πιλοτικές περιοχές, μεταξύ των οποίων η Πάρος, η Αντίπαρος, η Τήνος και η Σαντορίνη.
Τι προβλέπει το πρόγραμμα για τα νησιά
Όσον αφορά στους νησιωτικούς Δήμους που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, μεταξύ των οποίων οι Δήμοι Αντιπάρου, Πάρου, Θήρας και Τήνου, αναμένεται να υλοποιηθούν καινοτόμες πιλοτικές δράσεις και έργα, με στόχο την ολοκληρωμένη διαχείριση αποβλήτων και απώτερο σκοπό τη σταδιακή μετατροπή τους σε υποδειγματικά νησιά μηδενικών αποβλήτων (zero-waste island).
Ενδεικτικά τα έργα και οι δράσεις που αναμένεται να υλοποιηθούν, περιλαμβάνουν:
-
Ολοκληρωμένη διαχείριση αποβλήτων νέων ρευμάτων
-
Πλαστικά μιας χρήσης (δοχεία τροφίμων, σκεύη μεταφοράς ποτών, μπατονέττες, μαχαιροπίρουνα, πιάτα, αναδευτήρες, καλαμάκια, κονταράκια χειρολαβής για μπαλόνια, μπαλόνια, πακέτα & περιτυλίγματα, δοχεία ποτών / μπουκάλια (συμπεριλαμβανομένων των καλυμμάτων τους), αποτσίγαρα, είδη υγιεινής (υγρά μαντηλάκια, σερβιέτες), πλαστικές σακούλες μεταφοράς ελαφρού βάρους) λόγω της αυξημένης τουριστικής δραστηριότητας κατά τη θερινή περίοδο
-
Αλιευτικός εξοπλισμός λόγω της αυξημένης επαγγελματικής δραστηριότητας
-
Απόβλητα τροφίμων, κυρίως κατά τη θερινή περίοδο λόγω της αυξημένης τουριστικής δραστηριότητας
-
Επικίνδυνα οικιακά απορρίμματα
-
Υφάσματα
-
Ολοκληρωμένη διαχείριση γεωργοκτηνοτροφικών αποβλήτων
-
Απόβλητα από γεωργική και κτηνοτροφική δραστηριότητα
-
Απόβλητα από την αλυσίδα της αγροτικής παραγωγής και μεταποιητικής δραστηριότητας Διαχείριση Μικρών Ποσοτήτων Επικίνδυνων Αποβλήτων (ΜΠΕΑ) στα αστικά
-
Χωριστή συλλογή των ΜΠΕΑ από το ρεύμα των ΑΣΑ και η περαιτέρω κατάλληλη διαχείρισή τους (ηλεκτρονικές και ηλεκτρικές συσκευές, συσσωρευτές, εργαλεία, εξοπλισμός φωτισμού, παιχνίδια και αθλητικός εξοπλισμός)
-
Δράσεις πρόληψης δημιουργίας αποβλήτων τροφίμων
-
Πλατφόρμα παρακολούθησης πρόληψης δημιουργίας αποβλήτων
-
Δράσεις πρόληψης και επανάχρησης τροφίμων
-
Ανάπτυξη οικονομικών εργαλείων προς υποστήριξη της Κυκλικής Οικονομίας
-
Δείκτες «κυκλικότητας»
-
Ανάπτυξη εργαλείων χρηματοδότησης στη βάσει δεικτών «κυκλικότητας»
-
Προδιαγραφές / πρότυπα για δευτερογενή υλικά
-
Δράσεις ανάπτυξης ανθρωπίνου δυναμικού (Capacity Building)
-
Φόρουμ για κοινωνικούς/θεσμικούς φορείς
-
Εκπαίδευση υπαλλήλων ΟΤΑ
-
Δράσεις ενημέρωσης – ευαισθητοποίησης
-
Φυλλάδια, ημερίδες, ενημερωτικά δελτία, ιστοσελίδα κτλ.
Επιτυχία της Κυκλικής Οικονομίας υπό... προϋποθέσεις
Αξίζει να σημειωθεί, πως η χώρα μας βρίσκεται αρκετά “πίσω” όσον αφορά στην ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας, σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όχι μόνο λόγω αργοπορίας στη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου, αλλά και δεδομένου, ότι το θεσμικό πλαίσιο που δημιουργήθηκε, αφενός είναι δαιδαλώδες και αντιφατικό και αφετέρου δεν προκρίνει τη διαφάνεια.
Σύμφωνα με μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό Συμβουλίου για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη του ΣΕΒ, υπάρχει αδήριτη ανάγκη νομοθετικής και κανονιστικής μεταρρύθμισης για την κυκλική οικονομία, καθώς παρατηρούνται καθυστερήσεις στην εφαρμογή (όπως γίνεται) και αποτυχία στην ουσιαστική εφαρμογή του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου για την κυκλική οικονομία, ενώ παρατηρείται και η ύπαρξη παράλληλων και αντιφατικών νόμων και κανονισμών.
Παράλληλα, η μελέτη σημειώνει πως υπάρχει αδιαφάνεια και ανεπάρκεια στα καθεστώτα αδειοδότησης για τις δραστηριότητες της κυκλικής οικονομίας, ενώ υπάρχει σαφές έλλειμμα στην επιβολή του νόμου και απουσία επαρκών μηχανισμών ελέγχου, γεγονός που προκαλεί καθυστερήσεις και στην επιβολή των διοικητικών προστίμων. Οι συνέπειες αυτού του πλαισίου αφορούν, μεταξύ άλλων, την αντίληψη περί ανοχής όσον αφορά την παρανομία και την καλλιέργεια καθεστώτος αθέμιτου ανταγωνισμού.
Επιπλέον, φαίνεται στην πλειοψηφία να γίνεται αποσπασματική υιοθέτηση κυκλικών μοντέλων, σε ένα πλαίσιο αναποτελεσματικής συστημικής προσέγγισης, με τα μοντέλα να δίνουν έμφαση κυρίως στο “τέλος του κύκλου ζωής” και όχι στο στάδιο του σχεδιασμού.
Τέλος, η μελέτη αναφέρει, πως ο τομέας της ανακύκλωσης και επανάχρησης οικοδομικών αποβλήτων απαιτεί σημαντική βελτίωση, η ενέργεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μη ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η απόδοση είναι σχετικά χαμηλή και πως η διάθεση βιολογικών αποβλήτων και αποβλήτων τροφίμων είναι περιορισμένη, με αποτέλεσμα σημαντικές οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Προκειμένου δε να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στην εφαρμογή των μοντέλων κυκλικής οικονομίας στη χώρα, η μελέτη προτείνει την ανάπτυξη ενός εθνικού οδικού χάρτη για τη μετάβαση από τη συμβατική στην κυκλική οικονομία, με τον εντοπισμό και την κατάργηση των αντιφατικών διατάξεων στο θεσμικό πλαίσιο, αλλά και με την πλήρη και ουσιαστική εφαρμογή της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Επίσης, συνιστάται η καθιέρωση μηχανισμών ελέγχου και τακτικών επιθεωρήσεων που ρυθμίζονται από το νόμο και επιβολής διοικητικών προστίμων και καθιέρωση δίκαιων συνθηκών στην αγορά, ενώ αναγκαία κρίνεται και η ευθυγράμμιση των κριτηρίων των δημοσίων συμβάσεων για την προώθηση των κυκλικών δραστηριοτήτων σε όλη την αξιακή αλυσίδα.
Όσον αφορά στα απόβλητα, η μελέτη προτείνει την αναθεώρηση και ευθυγράμμιση του εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων στο πλαίσιο του προτεινόμενου οδικού χάρτη, αλλά και τη θέσπιση φορολογικών κινήτρων υπέρ του οικολογικού σχεδιασμού και της χρήσης ανακυκλωμένων υλικών ως πρώτη ύλη.
Επίσης, προτείνεται η ανάπτυξη πλατφορμών συνεργασίας των ενδιαφερόμενων φορέων, την εφαρμογή αξιολογήσεων σε τομεακό επίπεδο, αλλά και την προώθηση της ευαισθητοποίησης σε επίπεδο καταναλωτών.
