Σήμερα κυκλοφορεί το 8ο τεύχος των «Συριανών Γραμμάτων», που είναι αφιερωμένο στα πρώτα χρόνια της Ερμούπολης (1830-1850), μιας πόλης που δημιουργήθηκε μέσα απ’ τις φλόγες της Ελληνικής Επανάστασης και πολύ σύντομα αναδείχθηκε σε σημαντικό εμπορικό, οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο.
Αξιόλογες μελέτες γεμίζουν τις 452 σελίδες του πλούσιου σε εικονογράφηση τεύχους και φωτίζουν πολλές και ποικίλες όψεις της νέας πόλης που ξεπήδησε στο μικρό αιγαιοπελαγίτικο νησί της Σύρου, τραβώντας τα βλέμματα και αποπνέοντας αρχοντιά, πολιτισμό, παιδεία και μεγαλοπρέπεια.
Στο 8ο τεύχος της Β’ περιόδου περιλαμβάνονται κείμενα του συγγραφέα, ερευνητή και εκδότη του διακεκριμένου λογοτεχνικού περιοδικού, Δημήτρη Βαρθαλίτη, καθώς και δέκα ακόμη καταξιωμένων μελετητών.
Ειδικότερα, σε αυτό το ογκώδες αφιέρωμα συνεργάζονται οι:
• Ευαγγελινή Γλυνού: «Προσέγγιση της Βιομηχανίας της Σύρας στις αρχές της ακμής της».
• Αχιλλέας Δημητρόπουλος: «Συριανά βιώματα στα κείμενα του Βικέλα και του Ροΐδη» και «Ιατρική μέριμνα στην Ερμούπολη, 1830-1860».
• +Ανδρέας Θ. Δρακάκης: «Νικόλαος Πρασακάκης».
• Θωμάς Δρίκος: «Μουσικές και μουσικοί στην πρώιμη Ερμούπολη», «Κυκλοφορία του χρήματος και ναυτικές επιχειρήσεις στην πρώιμη Ερμούπολη» και «Γυναίκες και σχέδιο πόλης στην πρώιμη Ερμούπολη».
• Νίκος Ζαχαράκης: «Η εκπαίδευση στην Ερμούπολη την οθωνική περίοδο».
• Νίκος Κανακάρης: «Το εν Ερμουπόλει εξ Αμερικής φιλελληνικόν τυπογραφείον».
• Ελπίδα Πρίντεζη-Καμπέλη: « Η συμβολή του Δασκάλου Χρήστου Ευαγγελίδη, στην εκπαίδευση και στη Σύρο, στα μέσα του 19ου αιώνα».
• Μιχαήλ Μ. Ρούσσος: «Οικογένεια Σαλάχα της Σύρου, βιογραφικά σημειώματα διακριθέντων μελών της. (Α΄μισό του 19ου αιώνα)».
• Γιώργος Σπέης: «Ανεμόμυλοι στη Σύρο, 1821-1843» και «Συμβολή στην ιστορία των ανεμόμυλων στην Ελλάδα, 1843-1865. Η σημασία της Ερμούπολης».
• Αντώνης Ι. Τάντουλος: «Δυο σημαντικές συριανές ναυτικές εκδόσεις τα πρώτα χρόνια της ελληνικής ανεξαρτησίας».
Μεγάλη ήταν η συμβολή του Κωνσταντίνου Ι. Καταγά που έχει επιμεληθεί το Δημιουργικό και τη Σελιδοποίηση όλων των τευχών.
Σε συνέντευξή του στην «Κοινή Γνώμη», ο εκδότης των «Συριανών Γραμμάτων», Δημήτρης Βαρθαλίτης αναφέρεται στους ανθρώπους που κατέφυγαν στην νέα πόλη, αναζητώντας μία καλύτερη τύχη. Στοιχεία και αναλύσεις για τον αριθμό των νέων δημοτών από το 1830-1840, τα επαγγέλματα που ακολούθησαν και ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις που απορρέουν από τα στοιχεία αυτά περιέχονται στις τελευταίες περίπου 250 σελίδες του βιβλίου.
Πόσοι ήταν οι πρόσφυγες και από πόσα μέρη του κόσμου κατέφθασαν στη Σύρα;
«Η Σύρα γίνεται μια Νέα Αμερική. Οι 2442 νέοι δημότες από 179 στο σύνολο διαφορετικούς τόπους που ήρθαν στο νησί από το 1830-1840 είναι ως επί το πλείστον νέοι που ζητούν δουλειά και πλούτο».
Από αυτούς τους 179 τόπους καταγωγής των νέων δημοτών, υπήρξε κάτι που σας προξένησε ιδιαίτερο ενδιαφέρον;
«Ναι, η άφιξη 527 από τη Χίο, 136 από τα Ψαρά και 224 από την Κρήτη. Ενώ περίμενα να επιστρέψουν όσοι είχαν έρθει την πρώτη δεκαετία, η Σύρα σαν μαγνήτης τους τραβάει. Το εμπόριο και η ναυτιλία ανθούν στο νησί αυτή την περίοδο και η βιομηχανία ξεκινά».
Πόσα είναι στο σύνολο τα επαγγέλματα με τα οποία ασχολήθηκαν οι νέοι δημότες; Υπήρξε αντίστοιχα κάτι που σας προξένησε το ενδιαφέρον εκτός από τους εμπόρους και τους ναυτικούς;
«Από τα 168 επαγγέλματα των 2442 νέων δημοτών ξεχωρίζουν οι 2 πρόξενοι, οι 5 γιατροί, οι 2 ζωγράφοι, οι 10 τυπογράφοι, οι 8 μουσικοί, οι 15 στρατιωτικοί, οι 16 ιερωμένοι, οι 21 σπουδαστές, οι 3 καθηγητές και οι 19 διδάσκαλοι. Τι πλούτος για τον τόπο! Στο τεύχος αναφέρονται 20 ονόματα ανδρών και 2 γυναίκες που θάφτηκαν στο Νεκροταφείο της Ερμούπολης και οι οποίοι αγωνίστηκαν στην Ελληνική Επανάσταση. Σ΄αυτούς και στους 89 επώνυμους γηγενείς που βραβεύτηκαν με μετάλλια «ως εντίμως μεθέξαντας του υπέρ ανεξαρτησίας της Ελλάδος ηρωικού αγώνος» οφείλουμε μετά από 200 χρόνια να τους κάνουμε ένα μνημείο».
Γιατί θεωρείτε τον Γεώργιο Σερούιο «εξυμνητή της Ερμούπολης»;
«Ο Γεώργιος Σερούιος υπήρξε μετά τον Βάμβα ο δεύτερος διευθυντής του Γυμνασίου της Ερμούπολης. Μέσα στο βιβλίο του «Σκαλαθύρματα» περιέχονται και 10 ομιλίες του που τις εκφώνησε στο Γυμνάσιο. Χαρακτηρίζει την Ερμούπολη ως «μυρίανδρον, ευανδρούσαν, μυθιστορικήν πόλιν Αρχιμήδους», καθώς επίσης και «πανελλήνιον Άσυλον». Ίσως έπρεπε να την ονομάσει «οικουμενικό Άσυλο». Το δε Γυμνάσιό της στο οποίο το πρώτο ήδη έτος της λειτουργίας του το 1833 γράφτηκαν 258 μαθητές από 46 διαφορετικούς τόπους, το χαρακτήρισε ως το «τελειότατον όλης της Ελλάδος».
Ποιο είναι το παράπονό σας γι’ αυτήν την περίοδο;
«Όλα τα μεγάλα κτίρια που χτίστηκαν στην Ερμούπολη αυτήν την περίοδο είναι σε καλή κατάσταση. Ιδιαίτερα οι εκκλησίες. Το Λοιμοκαθαρτήριο, η Ακρόπολη της νεότερης Ελλάδος βαρυγγωμά…Περισσεύουν οι δικαιολογίες. Αν η πολιτεία δεν είναι άξια να το αναστηλώσει, ας αναλάβουν οι δύο Εκκλησίες. Στα τριακόσια χρόνια θα είναι αργά και θα χρησιμοποιήσω μια φράση του Κοραή στην κυριολεξία της: «Να κριμνήση την οικοδομήν, μεγάλη σοφία δεν χρειάζεται, όταν μάλιστα η οικοδομή κλονήται προ πολλών χρόνων αφ΄εαυτής. Η μεγάλη και τρομερή δυσκολία είναι εις την ανοικοδομήν».
Ποιο θέμα θα έχει το επόμενο τεύχος;
«Θα είναι αφιερωμένο στα 50 χρόνια πριν την Επανάσταση. Από τους Ορλώφ 1770 ως το 1821. Πώς βρήκε τη Σύρα η Επανάσταση; Περιμένουμε να μας στείλουν μελέτες και νέοι συνεργάτες. Αξίζει τον κόπο».
