Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα αρχαιολογική διάλεξη, με επίκεντρο νέα ευρήματα από νεκρόπολη που βρίσκεται νοτίως της αρχαίας πόλης της Πάρου, πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 27 Μαΐου στο νησί, προσελκύοντας το ενδιαφέρον κατοίκων και ανθρώπων που ασχολούνται με την ιστορία και τον πολιτισμό του νησιού.
Την εκδήλωση διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος "Αρχίλοχος" σε συνεργασία με τον Σύλλογο Παραδοσιακού Οικισμού Πάρου, με ομιλητή τον αρχαιολόγο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, Απόστολο Παπαδημητρίου. Θέμα της ομιλίας ήταν "Μια νεκρόπολη νοτίως της πόλεως της Πάρου – Ψηλαφώντας τα έθιμα θανάτου μέσα από νέα ευρήματα".
Η διάλεξη επικεντρώθηκε σε πρόσφατα αρχαιολογικά δεδομένα που προέκυψαν από έρευνες στην περιοχή νότια της αρχαίας πόλης της Πάρου και τα οποία, σύμφωνα με τους διοργανωτές, δίνουν νέα στοιχεία για τα ταφικά έθιμα και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι της αρχαιότητας αντιλαμβάνονταν τον θάνατο και τη μετάβαση στη μετά θάνατον ζωή.
Α. Παπαδημητρίου: "Μπορούμε πλέον να αντιληφθούμε πάρα πολλές από τις ταφικές πρακτικές που μέχρι σήμερα γνωρίζαμε κυρίως μέσα από τις γραπτές πηγές"
Ο αρχαιολόγος της ΕΦΑ Κυκλάδων και κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης, Απόστολος Παπαδημητρίου μίλησε στην "Κοινή Γνώμη" για τα νέα ευρήματα από τη νεκρόπολη νοτίως της αρχαίας πόλης της Πάρου, τα οποία φωτίζουν σημαντικές πτυχές των ταφικών εθίμων και των αντιλήψεων γύρω από τον θάνατο στην αρχαιότητα.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα ευρήματα βρεφικών ταφών, στις τελετουργικές πρακτικές που αποκαλύπτει η ανασκαφή, αλλά και στη μοναδική μαρμάρινη στήλη που βρέθηκε στην περιοχή.
Ποιο ήταν το περιεχόμενο της εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη στην Πάρο;
"Η εκδήλωση οργανώθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο "Αρχίλοχος" και τον Σύλλογο Παραδοσιακού Οικισμού Παροικιάς και ήταν αφιερωμένη στα νέα ευρήματα από το νότιο νεκροταφείο της αρχαίας Πάρου. Η νεκρόπολη βρίσκεται νοτίως, νοτιοανατολικά της σημερινής Παροικιάς, κοντά στο Ασκληπιείο. Μέχρι σήμερα έχουν βρεθεί περισσότερες από 130 ταφές, οι οποίες χρονολογούνται από τον 4ο έως τον 2ο αιώνα π.Χ.. Η ομιλία είχε στόχο να παρουσιάσει αυτά τα νέα δεδομένα και να φωτίσει πτυχές των ταφικών εθίμων της αρχαίας Πάρου, μέσα από τα ίδια τα αρχαιολογικά ευρήματα".
Ποιο είναι το στοιχείο από τα νέα ευρήματα που θεωρείτε πιο σημαντικό για την κατανόηση της αρχαίας κοινωνίας στην Πάρο;
"Το σημαντικότερο είναι ότι μπορούμε πλέον να αντιληφθούμε πάρα πολλές από τις ταφικές πρακτικές που μέχρι σήμερα γνωρίζαμε κυρίως μέσα από τις γραπτές πηγές. Μέσα από τα ευρήματα καταλαβαίνουμε πώς γινόταν η ταφή, πώς υψωνόταν ο τύμβος, πώς πραγματοποιούνταν οι σπονδές και γενικότερα όλη η διαδικασία που συνόδευε τον θάνατο.
Έχουμε αρχαιολογικά στοιχεία σχεδόν από όλες τις φάσεις των ταφικών πρακτικών και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί δεν μιλάμε πλέον μόνο θεωρητικά ή μέσα από αρχαία κείμενα. Βλέπουμε στην πράξη πώς οργανωνόταν το νεκροταφείο και πώς λειτουργούσαν τα ταφικά έθιμα στην Πάρο εκείνης της εποχής".
Τι μπορούν να αποκαλύψουν τα ταφικά έθιμα για την καθημερινή ζωή και τις αντιλήψεις των κατοίκων της αρχαίας Πάρου γύρω από τον θάνατο;
"Η αρχαία Ελλάδα δεν ήταν μία ενιαία κοινωνία. Κάθε πόλη είχε τα δικά της έθιμα και τις δικές της συνήθειες. Παρ’ όλα αυτά, στα ζητήματα του θανάτου οι διαφορές ήταν μικρές. Τα ταφικά έθιμα μοιάζουν αρκετά από πόλη σε πόλη.
Στην περίπτωση του νότιου νεκροταφείου της Πάρου βλέπουμε ότι αποκαλύπτονται τύμβοι πάνω στους οποίους υπήρχε στημένο ένα όρθιο λίθινο σήμα. Παράλληλα, έχουμε μεγάλο αριθμό εγχυτρισμών, δηλαδή ταφών βρεφών και εμβρύων μέσα σε αγγεία.
Οι εγχυτρισμοί φτάνουν περίπου στο 50% των ταφών που έχουν βρεθεί μέχρι σήμερα. Έχουμε δηλαδή πάνω από 50 τέτοιες ταφές. Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα είναι τα 22 βρέφη που εντοπίστηκαν μέσα σε πηγάδι. Εκεί φαίνεται ότι είχαν αποτεθεί μαζί με τα αγγεία τους, ενώ παράλληλα βρέθηκαν και θυσίες σκύλων.
Το στοιχείο αυτό συνδέεται με τη λατρεία της χθόνιας θεάς Εκάτης και με την τελετή του περισκυλακισμού. Παρόμοια παραδείγματα γνωρίζουμε από άλλες αρχαίες πόλεις, όπως η Αρχαία Αγορά της Αθήνας, η Ερέτρια και η Μεσσήνη. Ωστόσο, είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ένα τέτοιο εύρημα στην Πάρο και αυτό το κάνει εξαιρετικά σημαντικό.
Πρόκειται για ένα εύρημα που μας κάνει πολύ περήφανους, αλλά και τυχερούς που καταφέραμε να το εντοπίσουμε μέσα από την ανασκαφική έρευνα".
Οι τάφοι των βρεφών συνδέονται με θυσίες;
"Όχι, δεν φαίνεται να πρόκειται για θυσίες. Η εικόνα που έχουμε είναι ότι για κάποιο λόγο μετακινήθηκαν παλαιότερες ταφές βρεφών μαζί με τα αγγεία μέσα στα οποία είχαν τοποθετηθεί και αποθέθηκαν μέσα στο πηγάδι.
Δεν φαίνεται ότι έγινε με τυχαίο τρόπο. Πιθανόν να σχετίζεται με κάποια μεταφορά ή αναδιοργάνωση των ταφών. Συνήθως στα αρχαία νεκροταφεία οι τάφοι βρεφών είναι λίγοι. Στην περίπτωση της Πάρου όμως έχουμε πολύ μεγάλο αριθμό και συνεχίζουμε να βρίσκουμε ακόμη περισσότερους, καθώς η ανασκαφή βρίσκεται σε εξέλιξη".
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η νεκρόπολη μπορεί να κρύβει ακόμη σημαντικά ευρήματα; Ποια είναι τα επόμενα βήματα της έρευνας;
"Βεβαίως. Η ανασκαφή συνεχίζεται και τα επόμενα βήματα είναι να ολοκληρωθεί η έρευνα και να συντηρηθεί το πολύ μεγάλο υλικό που έχει ήδη βρεθεί. Ανάμεσα στα σημαντικά ευρήματα υπάρχει και μία μοναδική ανάγλυφη μαρμάρινη στήλη, ιδιαίτερα σημαντική λόγω της θεματολογίας της. Απεικονίζει δύο γυναίκες που διπλώνουν ένα ύφασμα, θέμα που δεν συναντάμε σε άλλες επιτύμβιες στήλες.
Η συγκεκριμένη στήλη είναι πολύ πρώιμη και αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η παριανή γλυπτική αναπτύχθηκε νωρίτερα από την αττική γλυπτική. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τον ρόλο που έπαιξε η Πάρος στην εξέλιξη της αρχαίας γλυπτικής τέχνης. Καταλαβαίνουμε έτσι ακόμη περισσότερο γιατί ο Φειδίας επέλεξε το παριανό μάρμαρο και το αξιοποίησε στην Αθήνα".
Που φιλοξενούνται σήμερα τα ευρήματα της ανασκαφής;
"Με τη συμβολή του Ιδρύματος ΑΙΓΕΑΣ του Αθανασίου και της Μαρίνας Μαρτίνου καταφέραμε να συντηρήσουμε μία σειρά από αγγεία και άλλα αντικείμενα της ανασκαφής, τα οποία εκτίθενται ήδη σε ειδική προθήκη μέσα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πάρου.
Πρόκειται για αντιπροσωπευτικά ευρήματα από το νότιο νεκροταφείο, που δίνουν στο κοινό μια πρώτη εικόνα της σημασίας της ανασκαφής και των στοιχείων που συνεχίζουν να έρχονται στο φως".
Πολιτιστικές δράσεις με τοπικό αποτύπωμα
Η εκδήλωση αποτέλεσε ακόμη μία προσπάθεια ανάδειξης της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Πάρου μέσα από δράσεις που απευθύνονται όχι μόνο σε ειδικούς, αλλά και στο ευρύ κοινό. Τα τελευταία χρόνια, οι πολιτιστικοί φορείς του νησιού επιχειρούν όλο και περισσότερο να φέρουν την αρχαιολογική γνώση πιο κοντά στην τοπική κοινωνία, μέσα από διαλέξεις, παρουσιάσεις και εκδηλώσεις.
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος "Αρχίλοχος", που δραστηριοποιείται διαχρονικά στον χώρο του πολιτισμού στην Πάρο, έχει συνδέσει το όνομά του με αντίστοιχες πρωτοβουλίες που αναδεικνύουν την ιστορία, την παράδοση και την πνευματική ζωή του νησιού. Η συνεργασία με τον Σύλλογο Παραδοσιακού Οικισμού Πάρου έδωσε στην εκδήλωση ακόμη μεγαλύτερο τοπικό χαρακτήρα, καθώς και οι δύο φορείς κινούνται σταθερά στην κατεύθυνση της προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής ταυτότητας της Πάρου.
Η μεγάλη ανταπόκριση που είχε η διάλεξη δείχνει ότι υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για την αρχαιολογία και την ιστορία του τόπου, ιδιαίτερα όταν παρουσιάζονται νέα στοιχεία που αφορούν άγνωστες ή λιγότερο προβεβλημένες πτυχές της Πάρου.
