Έμμεσο, άμεσο, τεκμαρτό

Στο φυσικό κόσμο δεν υπάρχουν ανισότητες. Υπάρχουν μόνο διαφορές. Δεν υπάρχει αισθητό (φυσικό, σωματικό) Εγώ ίδιο με ένα άλλο. Κανένας δεν έχει ίδιο DNA ή ίδια δακτυλικά αποτυπώματα μ΄ εμένα. Ένας ψηλός δεν υπερέχει από ένα κοντό. Αν χρειαστεί να περάσουν κάτω από μια κοντή πόρτα, ο κοντός υπερέχει. Και στο νοητό κόσμο δεν υπάρχουν δυο ίδια νοητά Εγώ. Δεν υπάρχουν δυο άνθρωποι με τις ίδιες σκέψεις τα ίδια συναισθήματα την ίδια βούληση. Όταν γεννιέται ο άνθρωπος είναι κοινωνικά ίσος με όλους τους άλλους. Η ανισότητα όμως αρχίζει μόλις αρχίζουν να έχει καθένας κοινωνικό ρόλο. Και η ανισότητα ισχύει μόνο ως προς αυτόν το ρόλο. Κι εδώ αναφύεται το λάθος που επισημάνθηκε από τον Αριστοτέλη. "Οἱ μὲν ὃτι ἐὰν κατὰ τι ἲσοι ὦσιν, ὃλως ἲσοι νομίζουσιν εἶναι οἰ δ΄ ὃτι, ἐὰν κατὰ τι ἂνισοι, πάντων ἀνίσων ἀξιοῦσιν ἑαυτοὺς." Κάποιοι νομίζουν πως επειδή είναι ίσοι με τους άλλους ως προς κάτι είναι ίσοι σε όλα και άλλοι ότι επειδή υπερέχουν σε ένα τομέα υπερέχουν σε όλους.

Η οικονομική ανισότητα δεν είναι η μόνη. Υπάρχει και στην κατανομή εξουσίας, αλλά είναι δυσκολότερο να οριστεί και μελετηθεί. Η οικονομική ανισότητα συνδέεται με πολλά δεινά. Έχει μελετηθεί και μετρηθεί από τους Ουΐλκινσον και Πίκετ (Wilkinson RG. and  Pickett K.) ότι μια σειρά από δεινά, όπως μείωση προσδόκιμου επιβίωσης, αγραμματοσύνη, παιδική θνησιμότητα, ανθρωποκτονίες και πολλά άλλα σχηματίζουν ένα δείκτη που είναι ευθέως ανάλογος με την οικονομική ανισότητα. Η οικονομική ισότητα φαίνεται να είναι ο μεγαλύτερος ανθρωπογενής παράγοντας για την ανθρώπινη ευτυχία. Από την άλλη, η, οικονομική κυρίως, ανισότητα είναι ένα πολύ ισχυρό κίνητρο για ανάπτυξη. Υπάρχουν πολλές ενδείξεις γι΄ αυτό. Αγωνίζομαι για να φτάσω και να ξεπεράσω τον σημερινό ανώτερό μου με κάθε τρόπο. Με περισσότερη δουλειά, με άκρατη λιτότητα, με κλοπή και βία, με κάθε είδους παραβίαση των βασικών ηθικών εντολών. Πρέπει να αναζητήσουμε κάποια ισορροπία, να έχουμε τη μεγαλύτερη δυνατή αποδοτικότητα με τη μικρότερη δυνατή κακή συνέπεια. Η αναζήτηση και εφαρμογή τέτοιου στόχου απαιτεί πολιτειακή οργάνωση που επιβάλλει περιορισμούς. Ποιούς; Πώς; Πόσους;

Την αρχαία εποχή κύριο περιουσιακό στοιχείο ήταν η ιδιοκτησία γης. Εκείνο τον καιρό λοιπόν ο Αριστοτέλης πρότεινε να τεθεί ένα όριο στη δυνατότητα ιδιοκτησίας της γης. Σήμερα τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα, καθώς η περιουσία μπορεί να είναι εκτός από γη, και κοπάδια, καράβια, εργοστάσια, χρυσός, τράπεζες, χρήματα, ακόμη και εντελώς άυλη.

Μια εξουσία έχει δύο κύριους τρόπους να επιβάλει τη βούλησή της: Τι παίρνει (φόροι, δασμοί, τέλη κλπ) από τους, και τι δίνει (μισθοί, συντάξεις, επιδόματα κλπ) στους πολίτες του. Ρυθμίζοντας το κράτος αυτό το δίδυμο πάρε-δώσε ελέγχει το βαθμό ανισότητας που επιθυμεί.

Οι πιο "δίκαιοι" φόροι είναι οι άμεσοι. Καθένας πληρώνει ανάλογα με το τι εισπράττει από το έργο που επιτελεί με το κεφάλαιο και/ή την εργασία του. Προκύπτει όμως πρακτικό πρόβλημα. Πώς ξέρει το κράτος ποιες είναι οι εισπράξεις του καθενός, φυσικού ή νομικού προσώπου; Από τότε που επινοήθηκαν οι φόροι, άρχισε και η φοροδιαφυγή. Ο βοσκός που έδινε στο κράτος του 10% των αρνιών που γεννιόνταν, για να του παρέχει φύλακες εναντίον ληστών, δήλωνε πως γεννήθηκαν 50 αμνοί, ενώ είχαν γεννηθεί 100. Από την άλλη, αν όλοι οι πολίτες ήταν δημόσιοι υπάλληλοι και το μοναδικό εισόδημά τους ήταν ο μισθός τους, το κράτος θα το γνώριζε και η φορολογία θα ήταν "δίκαιη". Έτσι όμως το κράτος γίνεται ο μοναδικός εργοδότης, δηλαδή κοινοκτημοσύνη των πάντων, που σημαίνει πως ο καθένας αφήνει τον άλλο να κάνει τη δουλειά και ο ίδιος τεμπελιάζει, έτσι που το έργο τελικά δεν γίνεται. Δοκιμάστηκε και απέτυχε.

Πάμε πίσω στους φόρους. Δεν μπορεί κάποιος να ζει για καιρό, κερδίζοντας λιγότερα από όσα δηλώνει ότι δαπανά. Τα δηλούμενα έσοδα δεν μπορεί να είναι μικρότερα από τα δηλούμενα έξοδα. Το κράτος έχει οικονομικές ανάγκες για ένα σωρό υπηρεσίες που προσφέρει (π.χ. διατροφή, ασφάλεια, υγεία, παιδεία, συγκοινωνίες, ύδρευση, ηλεκτροδότηση κλπ). Αν με τους φόρους, τους δασμούς (φόρους για ό,τι περνά τα σύνορα) τα τέλη (φόρους για ειδικές υπηρεσίες) το κράτος δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του, και με δεδομένη τη φοροκλοπή, δεν μπορεί να εισπράξει ό,τι χρειάζεται, έχει δύο τουλάχιστον τρόπους: Έμμεσοι φόροι. Πληρώνεις για την ύπαρξη μιας υπηρεσίας είτε τη χρησιμοποιείς είτε όχι. Πληρώνω στη ΔΕΗ τριπλάσιο περίπου ποσό από εκείνο που αντιστοιχεί στην κατανάλωση ενέργειας που έκανα. Ένας εργοστασιάρχης πληρώνει τον ίδιο έμμεσο φόρο με εμένα, ενώ καταναλώνει πολλαπλάσια ηλεκτρική ενέργεια. Άδικο δεν είναι; Τεκμαρτό εισόδημα. Το κράτος ομαδοποιεί τους φορολογούμενους. Το εισόδημα που δηλώνουν όσοι ανήκουν σε μια ομάδα κυμαίνεται π.χ. από 50 ως 100. Δεδομένου ότι (σχεδόν) όλοι φοροδιαφεύγουν, θεωρώ ότι (σχεδόν) όλοι έχουν εισόδημα 100. Και για 100 τους βάζω φόρο. Δίκαιο το σύστημα για το μέσο πολίτη, είναι προφανώς άδικο για πολλούς.

Από μόνο του το φορολογικό σύστημα δεν μπορεί να αποκαταστήσει ισότητα. Κι έρχονται οι μισθοί. Το κράτος τους ορίζει, όπως και τις συντάξεις, τα επιδόματα κλπ. Επιπλέον ορίζει και ένα κατώτατο μισθό για τους ιδιώτες. Με τι κριτήριο όμως; Προσέξτε μια διαφορά: Ισότητα και ισοπέδωση. Ένας πλούσιος μονάρχης (π.χ. βασιλιάς, δικτάτορας κλπ) είναι πάμπλουτος. Όλοι οι υπήκοοί του έχουν σχεδόν ίδιες αποδοχές. Αυτό είναι ισοπέδωση, όχι ισότητα. Ισότητα σημαίνει ότι οι πολίτες έχουν αποδοχές ανάλογες με κάτι. Ποιο; Ένα είναι το κεφάλαιο που διαθέτει. Το θησαυρό του που τον φυλάει σε κάποιο σεντούκι, τον κεφαλαιοποιεί. Το κεφάλαιο αναπαράγεται, αυξάνεται, αλλά μπορεί και να χαθεί, έχει ρίσκο. Καπιταλισμός. Άλλο είναι η εργασία. Όσο περισσότερη εργασία, τόσο περισσότερο έργο παράγεται. Ανάλογα με το έργο είναι και η αμοιβή, ο μισθός. Σοσιαλισμός. Τρίτο. Κάποιοι στην κοινωνία είναι υποχρεωτικά άνεργοι, παιδιά, γέροι, ανάπηροι κλπ Ανάλογα με τις ανάγκες τους είναι και οι αποδοχές τους. Κομμουνισμός. Τα πρώτα δύο συστήματα είναι κίνητρα για αύξηση της παραγωγής. Το τρίτο όμως είναι κίνητρο για αύξηση της κατανάλωσης. Εκείνος που παίρνει ένα επίδομα δεν ικανοποιεί μόνο τις ανάγκες του, αλλά προτιμά να φάει χαβιάρι αντί για ελιές. Ο πληθωρισμός εκτρέφεται με τα επιδόματα.

Το καλύτερο άριστο μπορεί μόνο ο ίδιος ο λαός να το ορίσει που μόνον αυτός γνωρίζει καλύτερα τις ανάγκες και τις αντοχές του.

Φόροι

Αμοιβές

Το τεκμαρτό δεν επιτρέπεται να είναι ακαταμάχητο.