Ο Διόνυσος μαζί με τη Δήμητρα ήταν σύμφωνα με τους αρχαίους οι μεγαλύτεροι ευεργέτες του ανθρώπινου γένους. Ήταν αυτοί οι δύο θεοί που έκαναν τους πληθυσμούς να σταματήσουν τις διαρκείς μετακινήσεις και να ζήσουν σε μόνιμες εγκαταστάσεις, οδηγώντας τους έτσι στη δημιουργία ενός πολιτισμένου τρόπου ζωής. Πολύ χαρακτηριστικά είναι όσα λέει ο Ευριπίδης στις “ΒΑΚΧΕΣ”. “... Στον κόσμο την πρώτη θέση δύο την έχουν. Μια η Δήμητρα η θεά, που αν θέλεις πες την και γη, (γιατί είναι η γή), τη στέρεη δίνει αυτή τροφή, και ο άλλος της Σεμέλης ο γιος, που αργότερα ήρθε, στους ανθρώπους έδωσε το πιοτό του σταφυλιού, αντίστοιχο του πρώτου. Αυτό σκορπάει τη λύπη των ταλαίπωρων θνητών και δίνει τη λησμοσύνη των βασάνων της κάθε μέρας, κι άλλο για τις πίκρες γιατρικό δεν υπάρχει...” (274-0285 μετάφραση). Ανασκαφικά ευρήματα βεβαιώνουν ότι ήδη την 4η χιλιετία π. Χ. σταφύλια από αμπέλια χρησίμευαν στον άνθρωπο ως τροφή, ενώ από την 3η χιλιετία π. Χ. Πρέπει να έχουμε τα πρώτα καλλιεργημένα αμπέλια και την παραγωγή κρασιού.
Ο μύθος της βλάστησης των αμπέλων
Η Ελληνική μυθολογία είναι πλούσια σε φαντασία και μας προσφέρει πανέμορφες ιστορίες. Οι μύθοι για τους Θεούς είναι πολλοί. Οι μύθοι του Θεού Διόνυσου (ειδικότερα εκείνοι που σχετίζονται με τη βλάστηση και τον κύκλο της αμπέλου) περιγράφουν τα φυσικά φαινόμενα όπως τα είδε ο προϊστορικός άνθρωπος. Μη μπορώντας να καταλάβει τη φύση και τη δημιουργία της, επιστράτευσε τις θεϊκές δυνάμεις. Ένας ωραίος μύθος είναι αυτός που αναφέρεται στη γέννηση του Διονύσου. Ο Δίας, ο πατέρας των θεών και των ανθρώπων, είδε μια μέρα την πανέμορφη Σεμέλη, κόρη του Κάθμου, του μυθικού βασιλιά της Θήβας και την ερωτεύθηκε. Προσπάθησε να ενωθεί μαζί της, τάζοντας της, “ικανοποιούσε κάθε της επιθυμία”. Η Σεμέλη δέχθηκε και ο Δίας ενώθηκε μαζί της με τη μορφή χρυσής βροχής. Η Ήρα όμως, η γυναίκα του Δία, που ζήλεψε απ' αυτή τη σχέση, έστειλε... “ μήνυμα” στη Σεμέλη να ζητήσει από τον Δία να παρουσιασθεί μπροστά της με όλη του τη μεγαλοπρέπεια Όταν άκουσε την επιθυμία της Σεμέλης ο Δίας κατάλαβε την παγίδα της γυναίκας του, που σίγουρα της έβαλε την ιδέα, αλλά μάτια προσπάθησε να την μεταπείσει. Έτσι αναγκάστηκε να εμφανιστεί στη Σεμέλη πάνω στη λαμπερή του άμαξα, κρατώντας στο χέρι του κεραυνό, συνοδευόμενος από βροντές και αστροπελέκια. Η Σεμέλη κάηκε από τον κεραυνό και έπεσε νεκρή. Το αγέννητο μωρό της όμως, έξι μηνών ακόμη δεν κάηκε. Ο Δίας τότε έσκισε το μηρό του, έβαλε μέσα το παιδί και έραψε τη σχισμή, κρυφά βέβαια από την Ήρα. Όταν συμπληρώθηκε ο χρόνος της κύησης, ο Δίας έκοψε τα ράμματα και από το άνοιγμα πετάχτηκε ο μικρός Διόνυσος, στεφανωμένος με βλαστό αμπέλου και στην άκρη κρέμεται ένας μικρούτσικος βότρυς – σταφύλι. Στο αγγείο κρατήρα του 410 π.Χ. ο καλλιτέχνης παρουσιάζει τον μικρό θεό να προβάλλει όχι από τον κυρίως μηρό του Δία, αλλά από ένα σημείο μόλις λίγο πάνω από το γόνατό του. Αν, παρατηρήσουμε με βέργα αμπελιού. Τότε θα δούμε ότι είναι λεία, αλλά έχει κόμβους, στα γόνατα. Πάνω σε κάθε γόνατο υπάρχει ένα μικρό εξόγκωμα, το μάτι. Την άνοιξη όταν το αμπέλι αρχίσει να βλασταίνει, εκεί στο μάτι αρχίζει να προβάλλει μια μπάλα χνουδάτη, λες και είναι το κεφαλάκι ενός μωρού με μεταξένια μαλλιά. Όσο η “γέννα προχωράει ξεπροβάλλει ο βλαστός με τα φυλλαράκια του αμπελιού. Το αμπέλι θα κάνει τον κύκλο της ζωής του. Θα βλαστήσει, θα καρπίσει, κι όταν το γλυκό σταφύλι θ' αρχίσει να χάνει τα φύλλα του, θα πέσει σε χειμέρια νάρκη. Θυμίζει τότε αυτό το καστανόμαυρο κούτσουρο, σαν κεραυνοβολημένο. Την Σεμέλη – κρίμα που... κάηκε. Μένει ο κορμός και τα μπράτσα με τις κληματσίδες, που διακρίνονται στα γόνατα.
Κρασί: ο σύντροφος της ευφορίας
“Να σε κεράσω ένα ποτηράκι κρασί; Ρωτάει ο φίλος σήμερα. Οι Αρχαίοι Έλληνες έπιναν οίνον, αλλά δεν έπιναν άκρατων οίνον, δηλαδή ανέρωτο κρασί. Έπρεπε να αναμείξουν το κρασί με νερό. Η ανάμειξη... “λεγόταν, κράσις”. Η λέξη έρχεται από το ρήμα κεραννύω (αναμειγνύω, ανακατεύω). Ο αόριστος του... “κεραννύω”σημαίνει ακέρασα. Στα βυζαντινά χρόνια στον ταβερνιάρη ήταν: “Δος μοι κράσιν οίνου” δηλαδή δώσε μου κρασί νερωμένο. Μερικές φορές για να μην πει ολόκληρη τη φράση ο πελάτης έλεγε πιο σύντομα. “Δος μοι κράσιν...”. Έτσι στη νεοελληνική γλώσσα επικράτησε η λέξη κρασί... και το κέρασμα για μας σημαίνει προσφορά.
Διόνυσος: κέφι, χαρά
Το όνομα Διόνυσος έχει πολλές ερμηνείες στην Ελλάδα και στον κόσμο. Ένας από τους μύθους λέει ότι μόλις γεννήθηκε το μωρό, ο Δίας από τον Ερμή να εμπιστευθεί στις νύμφες που έγιναν οι τροφοί του. Το όνομα λοιπόν είναι Διός – Νύσα. (Ερμηνεία... Διόνυσος)! Στο όρος Νύσα όπως το θέλει η μυθολογική φαντασία, έχει πολλές πηγές και αμπέλια απ' όπου ίσως και το νέκταρ των θεών.
