Τώρα που ζούμε ακόμη στο ρυθμό και στις συνήθειες του καλοκαιριού, πολλοί εραστές της θάλασσας και ερασιτέχνες ψαράδες, με τις παρέες τους, δοκιμάζουν την τύχη τους στ’ ανοιχτά. Βέβαιο είναι ότι λίγοι απ’ αυτούς κατέχουν την ονομασία των ψαριών που ανεβάζουν τ’ αγκίστρια τους ή η καθετή τους. Εδώ, ακόμα και οι πεπειραμένοι καμιά φορά μπερδεύονται, δυσκολευόμενοι να κατονομάσουν τη θαλασσινή λεία τους. Γνωστό είναι εξάλλου ότι όσοι καταπιάστηκαν με τα ονόματα των ψαριών τα βρήκαν μπαστούνια! Πόσο μάλλον οι ανίδεοι!
Όμως, να ένας κόσμος πλούσιος σε ονόματα, σε παρωνύμια, σε παρατσούκλια! Πολλαπλές οι ονομασίες κάποιων ψαριών. Για παράδειγμα του γνωστού μας γωβιού, ή κωβιού ή κοκωβιού. Αυτού με το πλακουτσωτό μεγάλο κεφάλι, τα χοντρά χείλη και το …βλακώδες ύφος! Όλοι ξέρουμε πως οι κωβιοί σέρνονται στο βυθό, τρυπώνουν στις τρύπες και, όταν φοβηθούν, εξαφανίζονται πιο γρήγορα κι απ’ τους λαγούς. Ο γωβιός λέγεται ακόμη και γωβίδι, πετρογωβιός ,…κούκκος και βότσος. Όπως μας πληροφορεί ο Θ. Ποταμιάνος, αυτός ο τελευταίος είναι ένας σταχτοπράσινος κοκωβιός που ζει πάντοτε στα φύκια. Δυστυχώς, όλες αυτές τις λέξεις δεν τις συναντάμε ακόμη και στα πολύ καλά λεξικά. Κάπου δεν πρέπει κι αυτές να καταγραφούν;
Το ίδιο ισχύει και για τον μπογιατζή, κάποιο ψάρι εννοώ, και όχι τον γνωστό ελαιοχρωματιστή! Ο μελετητής του βυθού Κεφαλλονίτης Θέμος Ποταμιάνος, μας πληροφορεί ότι το ψάρι αυτό έχει κι άλλα ονόματα. Όλα ένα κι ένα! Σπετσιάς, λεμοναριά, δολοφάγος, γραμματικός. Δολοφάγος στα Επτάνησα, γραμματικός στο Σαρωνικό – γιατί το κορμί του είναι όλο γράμματα / γραμμές – μπογιατζής γιατί τα χρώματά του είναι πολύ χτυπητά. Και επειδή κιτρινίζει σαν το λεμόνι, λεμοναριά! Τι επινοεί και τι δεν μηχανεύεται αυτός ο λαός μας!
Τρίτο παράδειγμα : η χειλού. Είναι το κύριο όνομά της. Το ψάρι με τα μεγάλα άσπρα χείλη που προεξέχουν διαρκώς μπροστά. Άλλοι την γνωρίζουν ως χειλούτσα, λιγότεροι ως τσαχειλού, λάμπενα, κίχλα, χίβα, με τις απίθανες πολυχρωμίες της. Ακόμα και πιστρόφα λέγεται η πιο μεγαλόσωμη και σκούρα. Θα ήμουν πολύ περίεργος, αν κάποιος στη Σύρα γνωρίζει πάνω από δυο ονομασίες της, και πιο πολύ περήφανος, αν κάποιος ψαράς μάς έδινε κάποια άλλη ονομασία. Γιατί απ’ αυτούς , φαντάζομαι, ότι προέρχονται τα διάφορα παρωνύμια. Καλή τους ώρα !
Μιχάλης Ι. Φραγκιάς
φιλόλογος
Ιούλιος 2014
