Δημ. Α. Σιδερής, Ομ. Καθ. Καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com
Πριν από λίγο καιρό μια διεθνής Ομάδα για την Αλλαγή του Κλίματος εξέδωσε μια Ανάλυση για την παγκόσμια αλλαγή του κλίματος. Τα συμπεράσματά της είναι εφιαλτικά. Η θερμοκρασία του πλανήτη ανέρχεται. Μέσα σε 50 χρόνια αυξήθηκε η μέση θερμοκρασία στην επιφάνεια της γης κατά 0.5ο C και από την προ-βιομηχανική περίοδο έχει αυξηθεί κατά 0.8ο C. Μελετώντας τα επιστημονικά δεδομένα, η Ομάδα κατέληξε ότι κύρια αιτία για την αύξηση της θερμοκρασίας είναι η άθροιση στην ατμόσφαιρα διοξειδίου του άνθρακα, μεθανίου, αερολυμάτων και σωματιδίων αιθάλης. Όλα αυτά είναι προϊόντα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.
Με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία, η Ομάδα διαμόρφωσε τέσσερα πιθανά σενάρια. Το πιο «ελπιδοφόρο» είναι ότι σταματώντας αμέσως κάθε εκπομπή τέτοιων ρύπων, ως το 2100 η θερμοκρασία θα έχει ανέλθει κατά 2.0ο C. Το χειρότερο σενάριο προβλέπει ότι με μια στάση μας του τύπου «δε βαριέσαι! Δεν χρειάζεται να κάνουμε τίποτε» η θερμοκρασία θα ανέλθει κατά 10ο C. Η υπερθέρμανση της επιφάνειας της γης σημαίνει ακραία καιρικά και άλλα φαινόμενα, βαρύτερες βροχοπτώσεις, μετατροπή των δασών σε ερήμους, άνοδο της στάθμης της θάλασσας, πλημμύρες των ακτών με εφαλμύρωση των υπόγειων γλυκών υδάτων, αυξημένη υγρασία της ατμόσφαιρας και αποξήρανση του εδάφους με συνέπεια διαβρώσεις του κλπ. Όλα αυτά προοιωνίζονται καταστροφή αρδευτικών έργων, αποχετεύσεων και άλλων κοινωνικά σημαντικών εγκαταστάσεων υγείας, μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών με συνέπεια την ανελέητη βία και περαιτέρω καταστροφές της καλλιεργήσιμης γης και των έργων που εξασφαλίζουν την υγεία, επιτάχυνση της καταστροφής των δασών με εκτεταμένες πυρκαγιές και της ρύπανσης των ωκεανών, επιδημίες, αρκετές από πρωτόγνωρα αίτια κλπ. Η παρατηρούμενη συνεχής αύξηση της αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά, αποτέλεσμα της κατάχρησής τους από τον ιατρικό κόσμο και τους αρρώστους, επιδεινώνει τις προοπτικές των επιδημιών. Αν συμβεί το χειρότερο σενάριο, οι συνέπειες θα είναι μη αναστρέψιμες, που σημαίνει πρακτικά αφανισμό της ανθρωπότητας.
Υπάρχουν σοβαρές αντιδράσεις στη λήψη περιοριστικών μέτρων. Οι περισσότερες έχουν οικονομική και πολιτική προέλευση. Μία είναι ότι ο περιορισμός των ανθρώπινων δραστηριοτήτων θα μείωνε την παραγωγή προϊόντων που είναι απαραίτητα για τη συντήρηση του αυξανόμενου πληθυσμού της γης. Η ανθρωπότητα επομένως και, ιδιαίτερα, η οικονομία απαιτούν μια αδιάκοπη αύξηση της παραγωγικότητας. Το νεοφιλελεύθερο δόγμα επικαλείται το επιχείρημα ότι η θερμοκρασία της γης ταλαντώνεται αυτόματα μακροχρόνια από τους παγετώνες πριν από χιλιάδες χρόνια ως τη σημερινή υπερθέρμανση. Επομένως, δεν υπάρχει πειστική απόδειξη ότι οφείλεται η υπερθέρμανση στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Οι εθνικές πολιτικές εξάλλου, ιδίως των ταχέως αναπτυσσόμενων χωρών, όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, δεν είναι διατεθειμένες να περιορίσουν την ανάπτυξή τους, αν δεν το κάνουν και οι αναπτυγμένες χώρες, ιδιαίτερα οι ΗΠΑ, που φυσικά αντιδρούν σε κάθε συζήτηση για μείωση της ανάπτυξης. Η Ευρώπη δήλωσε ότι μείωσε την παραγωγή ατμοσφαιρικών ρύπων την τελευταία δεκαετία κατά 13% περίπου, ενώ οι ΗΠΑ, δήλωσε ο Ομπάμα, τη μείωσε κατά 10%. Η αντίρρηση είναι ότι η παραγωγή μειώθηκε όχι λόγω της λήψης κατάλληλων μέτρων, αλλά λόγω της οικονομικής ύφεσης. Η παραδοσιακή ταλάντωση από τη λιτότητα με ανάπτυξη σαν της «σαρακοστής» στην καταναλωτική θυσία σαν της «πασχαλιάς» και πάλι ξανά στη λιτότητα, εξασφάλιζε όχι μόνο την επιβίωση, αλλά και τη μη εξάντληση των λιβαδιών από τα αυξανόμενα κοπάδια. Αυτού του είδους η ταλάντωση επικρατούσε στην οικονομία παραδοσιακά. Δεν ικανοποιεί πια.
Κι εμείς τι μπορούμε να κάνουμε; Στο μικρόκοσμο μιας χώρας που είναι μισοβυθισμένη στα υπέροχα νερά της Μεσογείου και των πελαγών του, έχομε όντως κάτι να κάνουμε. Τα έχομε ξαναγράψει σε άλλες επιφυλλίδες. Τα νησιά μας, και γενικότερα, η χώρα μας είναι από τις πιο πλούσιες σε ανεξάντλητες μορφές ενέργειας: Ήλιος, άνεμοι, κύματα, και απίθανη ποικιλία γης, κατάλληλης για μέγιστη ποικιλία καλλιεργειών. Γη, Ύδωρ, Αήρ και Πυρ, που έλεγε κι ο παππούς Εμπεδοκλής. Αυτές οι πηγές ενέργειας έχουν χαμηλή απόδοση και το κόστος για την εγκατάστασή τους είναι πολύ υψηλό. Φανταστείτε όμως μονάδες παραγωγής ενέργειας εκτεινόμενες στα 2000 περίπου νησιά και βραχονησίδες των θαλασσών μας, όπου η πρώτη ύλη παρέχεται δωρεάν και διαρκώς ανανεώνεται ανέξοδα, όταν κάποτε, μοιραία, θα θέσει η ανθρωπότητα περιορισμούς στην κατανάλωση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου (η αυτά θα έχουν εξαντληθεί) και θα έχει απαγορεύσει την πυρηνική ενέργεια για το φόβο δυστυχημάτων σαν του Τσερνομπίλ και της Φουκουσίμα. Φανταστείτε και την ποικιλία των καλλιεργειών λόγω ποικιλίας εδάφους μαζί με αναδάσωση των νησιών και των βουνών μας, τι τεράστια προνόμια θα φέρουν όλα αυτά στον τόπο μας. Κι ακόμη, φανταστείτε το κύρος του έθνους μας, όταν άλλη μια φορά στις 2,5 χιλιετίες θα έχει βρεθεί στην πρωτοπορία για τον πολιτισμό όλης της ανθρωπότητας. Αν δεν σπεύσουμε να τα κάνουμε όλα αυτά εμείς, θα έλθουν άλλοι στη δική μας γη και θα εκμεταλλευθούν αυτοί το δικό μας «δε βαριέσαι!».
Έχομε ξαναμιλήσει για το τι πρέπει να κάνει η κρατική εξουσία. Οφείλει να προγραμματίσει μια ανάπτυξη προσδιορίζοντας τους στόχους της και αξιολογώντας την επίτευξή τους. Στόχοι μπορούν να είναι εκείνοι όπου συνυπάρχουν ανάγκες, πόροι και τεχνογνωσία. Η υλοποίηση προτιμότερο είναι να αφεθεί στους ιδιώτες – και διαθέτομε αρκετούς από αυτούς με αξιοθαύμαστη φαντασία. Τέτοιοι στόχοι δεν δημιουργούν ανταγωνισμούς με τους γείτονες, Αντίθετα, επιζητείται η συνεργασία τους. Ειρήνη λοιπόν στην περιοχή. Απαιτούνται θυσίες μεγάλες από το σύνολο των Ελλήνων, αλλά για ένα τέτοιο στόχο, που θα εξηγηθεί στον κόσμο, δεν αναμένονται αξεπέραστες αντιδράσεις. Παράλληλα σε διεθνές επίπεδο, η Ελλάδα θα πρέπει να υποστηρίξει τις θέσεις της ανυποχώρητα χωρίς συμβιβασμούς. Το εγγύς μέλλον της ανθρωπότητας, στο χρονικό ορίζοντα μόλις των εγγονών μας, διακυβεύεται. Τέτοιες πρωτοποριακές οικονομικές στρατηγικές οφείλουν να συνοδεύονται από παράλληλη ανάπτυξη γνώσης, με συναφή έρευνα. Πανεπιστήμια, Πολυτεχνεία και κατάλληλους επιστήμονες, ευτυχώς, διαθέτομε σε επάρκεια. Με ένα τέτοιο σχεδιασμό, η φωνή της θα αποκτήσει ακροατήριο και οι επιδοτήσεις και δανεισμοί με συμφέροντες όρους θα γίνουν ευκολότερα. Θα βοηθήσει, τέλος για ένα τέτοιο σκοπό η μετατροπή της θεωρούμενης κατάρας των οικονομικών μεταναστών σε ευλογία, καθώς θα κατευθυνθούν αυτοί με κατάλληλη πολιτική σε δημιουργικό, ολιγοέξοδο, εργατικό δυναμικό. Άμποτε!
