Δημήτρης Αντ. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας

Δημιουργία τάξεων

Το ανθρώπινο είδος είναι προικισμένο με ανατομικές, φυσιολογικές και ψυχολογικές, δηλαδή συμπεριφοριακές, ικανότητες, μόνο ικανό από όλα τα ζώα, να κάνει επιλογές. Ανατομικές: κυρίως αφενός τα δυο χέρια με ένα δάκτυλο (αντίχειρα) αντικριστό με τα υπόλοιπα και αφετέρου τα δυο πόδια. Οι φυσιολογικές ικανότητες αφορούσαν κυρίως τη δυνατότητα να έχουν οι άνθρωποι όχι μόνο φυσικά αντανακλαστικά, όπως όλα τα πολυκύτταρα ζώα, όχι μόνο να αναπτύσσουν εξαρτημένα αντανακλαστικά, όπως τα ομοιόθερμα κυρίως ζώα, που μπορούν έτσι να μαθαίνουν, αλλά και δευτεροβάθμια εξαρτημένα αντανακλαστικά που τους δίνουν σχεδόν απεριόριστες δυνατότητες μάθησης. Προικισμένος έτσι ο άνθρωπος, μόνος από όλα τα ζώα, έχει την ικανότητα να επιλέγει αν επιθυμεί να ζει με τρόπο μονήρη, αγελαίο, όπως τα περισσότερα ζώα γύρω μας, ή κοινωνικό, όπως υποχρεωτικά οι μέλισσες και τα μυρμήγκια. Μπορεί να ζει όσο θέλει αγελαία ή κοινωνικά, δηλαδή να ζει πολιτικά. 

Άρχισε να οργανώνεται κοινωνικά, πολιτικά, ο άνθρωπος από τη στιγμή που μεταπήδησε από την τροφοσυλλογή στην τροφοπαραγωγή. Και αμέσως άρχισε η δημιουργία τάξεων. Η αρχική ταξινόμηση ήταν η οικογενειακή. Μια "τάξη" ήταν η μητέρα με τα (ανήλικα) παιδιά της. Αργότερα επεκτάθηκε συμπεριλαμβάνοντας και τον πατέρα. Τώρα υπήρχε και διαφοροποίηση. Οι άντρες, μυϊκά ισχυρότεροι από τις γυναίκες, κινούνταν, κυνηγούσαν, παρήγαν τροφή βόσκοντας κτήνη και καλλιεργώντας τη γη, σφετεριζόμενοι τις αποθήκες τροφίμων άλλων ομάδων και υπερασπίζοντας τις δικές τους. Την ίδια ώρα οι γυναίκες, σχετικά ακίνητες, φρόντιζαν να μη σβήσει η πολύτιμη φωτιά στο κατάλυμά τους (εστιάδες), να φροντίζουν τα παιδιά και να μένουν μονογαμικές, αλλιώς δεν εξασφαλιζόταν η διατροφή τους που την κουβαλούσαν οι άντρες. Οι άντρες είχαν ανάγκη τα παιδιά, για να εργάζονται γι΄ αυτούς μόλις μπορέσουν και να τους φροντίσουν όταν οι ίδιοι θα ήταν πια ανήμποροι, και τις γυναίκες για να τους κάνουν παιδιά. Οι γυναίκες, από μητέρες των τέκνων τους, έγιναν μητέρες των παιδιών του αντρός τους. 

Οι τάξεις όμως επεκτάθηκαν. Κάποιοι με ανώτερες ικανότητες, μυϊκές και νοητικές, επικρατούσαν. Δείτε ένα σμήνος πελαργών. Ο ισχυρότερος πετά μπροστά. Οι άλλοι ακολουθούν, καθώς ο κυματισμός του αέρα που τους δημιουργεί ο πρώτος τους διευκολύνει. Μόλις κουραστεί, μένει πίσω, άλλος γίνεται πρώτος, ενώ κατευθύνονται πάντα προς όπου μια ανώτερη δύναμη τους σπρώχνει, βόρεια το καλοκαίρι, νότια το χειμώνα στο βόρειο ημισφαίριο. Όμοια, κάποιοι ικανότεροι άνθρωποι γίνονται μπροστάρηδες. Οι άλλοι τους ακολουθούν. Τέτοιοι είναι συνήθως οι μυθολογικοί ήρωες. 

Στην κοινωνία που αρχίζει έτσι να σχηματίζεται έρχονται σε επαφή ποικίλες διαφορετικές ομάδες. Είτε με σύγκρουση είτε με συναλλαγή. Η τελευταία γινόταν συχνά με ένα γάμο του πρίγκιπα της μιας με την πριγκίπισσα της άλλης. Έτσι κι αλλιώς προκύπτει μια πολυπληθέστερη, ισχυρότερη κοινωνική ομάδα.

Διαφήμιση

Ήδη, όπως όλα τα ζώα, οι άνθρωποι έχουν αναπτύξει το αισθητό Εγώ τους (σωματικό, αντιληπτό από το συνολικό περιβάλλον τους) με τη σύλληψή τους και το νοητό (αντιληπτό μόνο από το ίδιο το άτομο) με τη γέννησή τους. Επιπλέον οι άνθρωποι έχουν αναπτύξει και το κοινωνικό Εγώ τους υπερτροφικά (σε σχέση με τα υπόλοιπα έλλογα μέλη του περιβάλλοντός τους, την κοινωνία δηλαδή) με μια κοινωνική τελετουργία. Τώρα ο καθένας, και η κοινωνία ολόκληρη, επιλέγουν πόσο ανεξάρτητοι επιθυμούν να είναι από τις φυσικές απειλές (και σ΄ αυτό βοηθά η κοινωνική τους οργάνωση) και από τους κοινωνικούς περιορισμούς που προκαλεί η εξειδίκευσή τους. Το κοινωνικό ωράριο καθενός είναι επαγγελματικό και πολιτικό. Και στα δύο καθένας συναναστρέφεται αναγκαστικά με πρόσωπα που έχουν παρόμοια μ΄ αυτόν επαγγελματική ή πολιτική ενασχόληση. Επομένως αυξάνονται οι πιθανότητες να δημιουργηθεί τότε μια συναισθηματική σχέση που επεκτείνεται και στα άλλα δύο ωράρια και να καταλήξει σε γάμο. Έτσι ανώτερα στελέχη μιας επιχείρησης συνανατρέφονται με ανώτερα στελέχη και ηγετικές πολιτικές προσωπικότητες. Και να πώς η οικογενειακή σχέση υπεισέρχεται και ενισχύει την κοινωνική τάξη. Οι βασιλιάδες παντρεύονται βασιλιάδες, οι κροίσοι παντρεύονται πριγκίπισσες κροίσων. Τέτοια σχέση είναι πολλαπλά συμφέρουσα, χωρίς καμιάν έξωθεν επιβολή. Αμβλύνει τις αντιπαλότητες μεταξύ διαφορετικών ομάδων, ενώ ισχυροποιεί εκείνες τις ομάδες που το πέτυχαν. Αυτή η οικογενειοκρατία όμως ξεκινά άλλη αντιπαλότητα, εκείνη μεταξύ διαφορετικών βαθμίδων μέσα στην ίδια οργάνωση. Οι εργαζόμενοι είναι αντίπαλοι με τους εργοδότες στη γνωστή "ιδεολογική" διαφοροποίηση σε αριστερούς και δεξιούς. Παλιότερα η αντιπαλότητα ήταν μεταξύ αριστοκρατών, από οικογενειοκρατικές οικογένειες, και πληβείων (κοινών, απλών πολιτών). 

Μια πολιτεία όμως, μια ανθρώπινη κοινωνία δηλαδή, στηρίζεται αναγκαστικά σε όλες τις τάξεις. Στις ακραίες περιπτώσεις, με δεσπότες και δούλους, οι τελευταίοι εξαρτώνται απόλυτα από τον κύριό τους. Εξαρτάται από αυτόν η ζωή τους, διότι, χωρίς να έχουν περιουσία, γη, κοπάδια, άλογα ή πλοία, τους τρέφουν και τους παρέχουν στοιχειώδη ένδυση, διατροφή και στέγη οι αφέντες τους, ενώ είναι υποχρεωμένοι να κάνουν ό,τι οι δεσπότες τους τούς διατάζουν. Αν δεν υπακούσουν ή επαναστατήσουν, ο ιδιοκτήτης τους ή και ολόκληρη η κοινωνία τους τιμωρεί ακόμη και υπαρξιακά. Αλλά και οι αφέντες τους εξαρτώνται από τους δούλους, διότι αυτοί είναι που δουλεύουν και παράγουν την τροφή, την ένδυση, τη στέγαση που είναι αναγκαίες για όλους. 

Η διαίρεση σε τάξεις είναι απαραίτητη, όσο και η εξειδίκευση, με όσα ισχύουν σήμερα, για την εύρυθμη λειτουργία μιας πολιτείας. Ωστόσο, οι υπερβολικές αντιθέσεις μεταξύ τάξεων μέσα στην ίδια την κοινωνία δημιουργεί δυσλειτουργίες, τόσο μεγαλύτερες όσο μεγαλύτερη ανισότητα υπάρχει. Είναι γνωστό ότι οι ποσοτικές διαφορές όταν αθροιστούν ως μια κρίσιμη τιμή γίνονται ποιοτικές. Αυτό σημαίνει κατά κανόνα βία που διαλύει την κοινωνία. Πρέπει να υπάρχουν επομένως όρια. 

Ένα τέτοιο όριο είναι π.χ. η κατάργηση των στεγανών μεταξύ διαφορετικών τάξεων. Ως πριν από τις μεγάλες επαναστάσεις των προηγούμενων δύο αιώνων, ο ευγενής έπρεπε να παντρευτεί ευγενή, σήμερα όμως μπορεί ο Πρίγκιπας να παντρευτεί τη Σταχτοπούτα. Αυτό όμως δεν αρκεί. Οι αρχαίοι Αθηναίοι είχαν βάλει όριο στην απόκτηση περιουσίας. Για παράδειγμα, οι σιτοπώλες δεν επιτρεπόταν να αγοράζουν πάνω από 50 φορμούς (περίπου 260 κιλά) σιτάρι, ενώ ο Αριστοτέλης προτείνει ένα όριο στην κτήση γης. Το πιο σημαντικό είναι να δεχθούμε όλοι ότι δεν υπάρχει κανένας άνθρωπος που από τη φύση του είναι πολιτικά ανώτερος από κάποιον άλλον. Αυτό σε μια πολιτεία μεταφράζεται στο ότι όλοι εξίσου έχουν για συγκεκριμένο χρόνο δικαίωμα να συμβάλλουν στη λήψη αποφάσεων για το σύνολο της κοινωνίας, αλλά κανένας μόνος του, ενώ όλοι έχουν ίσες υποχρεώσεις να υπηρετήσουν απόλυτα, ακόμη και με τη ζωή τους την πατρίδα τους για συγκεκριμένο χρόνο (θητεία).