Σε περισσότερες από τα δύο τρίτα των χωρών του κόσμου, η υπογεννητικοτητα «τρέχει» με ρυθμούς που σοκάρουν τους δημογράφους. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι πλέον πρόβλημα των πλούσιων δυτικών κρατών. Εκδηλώνεται ταυτόχρονα και ισοπεδωτικά σε ολόκληρο τον πλανήτη. Από τη στάσιμη Δυτική Ευρώπη μέχρι τη ραγδαία αναπτυσσόμενη Νοτιοανατολική Ασία, και από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής μέχρι το Μεξικό, την Τυνησία και το Ιράν, οι αναπτυσσόμενες κοινωνίες γερνούν πλέον προτού προλάβουν καν να ευημερήσουν.
Πίσω από αυτή τη δημογραφική κατολίσθηση κρύβεται μια πρωτοφανής κοινωνική μεταβολή. Η ανθρωπότητα μοιάζει να έχει παγιδευτεί σε μια αιώνια «νύχτα των singles». Παλαιότερα, οι δείκτες γονιμότητας έπεφταν επειδή τα ζευγάρια επέλεγαν συνειδητά να κάνουν λιγότερα παιδιά.
Σήμερα, η ρίζα του προβλήματος είναι πολύ πιο βαθιά: οι άνθρωποι απλώς δεν γίνονται πια ζευγάρια. Αν όμως οι οικονομικές κρίσεις, η έλλειψη κρατικών επιδομάτων και η επαγγελματική εξουθένωση δεν αρκούν για να εξηγήσουν αυτή την παγκόσμια απομόνωση, ποιος είναι ο αναπάντεχος ένοχος που καταδικάζει τις ανθρώπινες σχέσεις και σβήνει αθόρυβα τις γεννήσεις από τον παγκόσμιο χάρτη;
Το χάσμα γονιμότητας και ο ρόλος της στέγασης
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα ποσοστά γεννήσεων συχνά καταρρέουν παρά τις επιθυμίες των ανθρώπων και όχι εξαιτίας τους. Οι περισσότεροι νέοι άνδρες και γυναίκες εξακολουθούν να δηλώνουν ότι επιθυμούν να αποκτήσουν περίπου δύο παιδιά. Αντίθετα, παρατηρείται ένα «χάσμα γονιμότητας» ανάμεσα στους στόχους και στα πραγματικά αποτελέσματα.
Σε αρκετές πλούσιες χώρες, ένα σημαντικό εμπόδιο για τη δημιουργία οικογένειας τις τελευταίες δεκαετίες αποτελεί το στεγαστικό ζήτημα. Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, έως και το μισό της μείωσης των ποσοστών γονιμότητας από τη δεκαετία του 1990 μπορεί να εξηγηθεί από τη μείωση της ιδιοκτησίας κατοικίας και την αύξηση του αριθμού των νεαρών ενηλίκων που αναγκάζονται να ζουν με τους γονείς τους, καθώς η απουσία μόνιμης στέγασης λειτουργεί ως εμπόδιο για την ανάληψη άλλων μακροπρόθεσμων δεσμεύσεων.
Πιο πιθανόν να χωρίσουν παρά να κάνουν παιδί
Ωστόσο, ο στεγαστικός ή ο οικονομικός παράγοντας δεν μπορεί να εξηγήσει την πιο πρόσφατη, κατακόρυφη πτώση των γεννήσεων, ούτε την παγκόσμια έκταση του φαινομένου.
Στις σκανδιναβικές χώρες, για παράδειγμα, η γονιμότητα μειώνεται παρά την οικονομική σταθερότητα και την αύξηση των νέων που ζουν μόνοι τους.
Ακόμη όμως και όταν τα ζευγάρια συζούν, είναι πλέον πιο πιθανό να χωρίσουν παρά να αποκτήσουν παιδί, γεγονός που αποτελεί μια απότομη ανατροπή των όσων ίσχυαν ιστορικά.
Η ψηφιακή απειλή στην… τσέπη μας
Δυσαρεστημένοι με τις καθαρά οικονομικές εξηγήσεις, οι ερευνητές αρχίζουν να δείχνουν με το δάχτυλο έναν νέο ένοχο: τις ψηφιακές συσκευές και πλατφόρμες.
Οι Νέιθαν Χάντσον και Ερνάν Μοσκόσο Μποέδο του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι δημοσίευσαν μια εργασία που εξέταζε τα ποσοστά γεννήσεων υπό το πρίσμα της ανάπτυξης δικτύων κινητής τηλεφωνίας 4G στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο αριθμός των γεννήσεων μειώθηκε πρώτος και ταχύτερα στις περιοχές που απέκτησαν νωρίτερα συνδεσιμότητα υψηλής ταχύτητας.
Η έρευνα των Financial Times δείχνει ότι η ίδια τάση έχει επηρεάσει και άλλες χώρες, με τη μαζική υιοθέτηση των smartphone να συμπίπτει απόλυτα με τα δημογραφικά σημεία καμπής.
Τα ποσοστά γεννήσεων για εφήβους και νεαρούς ενήλικες άρχισαν να μειώνονται σημαντικά από το 2007 στις ΗΠΑ, τη Βρετανία και την Αυστραλία. Η ίδια πτωτική πορεία ξεκίνησε στη Γαλλία και την Πολωνία γύρω στο 2009, στο Μεξικό και το Μαρόκο το 2012, ενώ στην Γκάνα και τη Νιγηρία μετατράπηκε σε απότομη πτώση μεταξύ 2013 και 2015.
Όσο νεότερη ήταν η ηλικιακή ομάδα, τόσο πιο έντονη εμφανιζόταν η μείωση, αντανακλώντας τα πρότυπα χρήσης των συσκευών.
Λιγότερη προσωπική επαφή, τεχνητές προσδοκίες
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι τα smartphones έχουν μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι περνούν χρόνο μεταξύ τους, μειώνοντας απότομα την κοινωνικοποίηση με φυσική παρουσία.
«Αν κοινωνικοποιείσαι πολύ λιγότερο, θα χρειαστείς πολύ περισσότερο χρόνο για να βρεις σύντροφο, αν τελικά βρεις ποτέ», προειδοποιεί ο δημογράφος Λάιμαν Στόουν.
Επιπλέον, προσθέτει ότι όταν οι νέοι περνούν τον χρόνο τους στο Instagram, τα κριτήριά τους για έναν πιθανό σύντροφο βασίζονται σε μια τεχνητή ψευδαίσθηση για το τι είναι φυσιολογικό.
Σεξουαλική δυσλειτουργία
Η Φινλανδή δημογράφος Άννα Ρότκιρχ σημειώνει επίσης ότι η εκτεταμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέεται με αυξημένα ποσοστά σεξουαλικής δυσλειτουργίας στους νεαρούς ενήλικες, ενώ ο χρόνος που καταναλώνουν σε αυτές τις πλατφόρμες δυσκολεύει τη δημιουργία σχέσεων αφοσίωσης. Τις προηγούμενες δεκαετίες, το ποσοστό γονιμότητας μειωνόταν επειδή τα ζευγάρια επέλεγαν να κάνουν λιγότερα παιδιά. Σήμερα, ο κύριος λόγος της μείωσης είναι ότι, λόγω της ψηφιακής απομόνωσης, υπάρχουν πλέον λιγότερα ζευγάρια.
Από την τηλεόραση στα smartphones
Οι θεωρίες σχετικά με τον αντίκτυπο των νέων τεχνολογιών στις ανθρώπινες σχέσεις δεν είναι ολοκαίνουργιες. Το 2001, οι ερευνητές Ρόμπερτ Χόρνικ και Εμίλ ΜακΑνάνι διαπίστωσαν ότι η μείωση των ποσοστών γεννήσεων συνδεόταν πολύ πιο έντονα με την κατοχή τηλεόρασης, παρά με το εισόδημα ή την εκπαίδευση.
Μια δεκαετία αργότερα, μελέτη της Ελιάνα Λα Φεράρα έδειξε ότι η παρακολούθηση τηλεοπτικών σειρών που πρόβαλλαν μικρές οικογένειες ώθησε τις γυναίκες στο να αποκτούν λιγότερα παιδιά, ενώ το 2018 διαπιστώθηκε ότι η ύπαρξη τηλεόρασης οδήγησε τα ζευγάρια στο να κάνουν λιγότερο σεξ.
Naftemporiki.gr
