Την τελευταία 5ετία βλέπομε, για πρώτη φορά μετά τη λήξη του φονικότερου πολέμου στην ιστορία, πολέμους που έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν σε τρίτο και φονικότερο παγκόσμιο πόλεμο (ΠΠ). Μπορεί άραγε η ανθρωπότητα να τον προλάβει;
Το τέλος του πολέμου γίνεται όταν μπουν σε ένα χαρτί οι υπογραφές των αντιπάλων. Η αρχή του όμως έχει αρκετή ασάφεια. Για παράδειγμα, στις 28 Ιουλίου 1914, η Αυστροουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία και άρχισε ο Α΄ΠΠ. Είχε προηγηθεί η αφορμή, η δολοφονία του Αρχιδούκα Φραγκίσκου-Φερδινάνδου (Franz Ferdinand von Österreich-Este), στις 28 Ιουνίου 1914. Αυτές όμως είναι ημερομηνίες της αφορμής που ξεκίνησε τον πόλεμο, ενώ τα αίτιά του ήταν πολύ πιο παλιά, με ασαφή έναρξη, μια και τα αίτια είναι μια αλυσίδα, όπου η έλξη ενός κρίκου τραβά τον άλλον. Είναι όπως ένα ξέχειλο ποτήρι νερό. Η επιφανειακή τάση κάνει την επιφάνεια καμπύλη. Μια σταγόνα νερό τότε φέρνει το ξεχείλισμα και νερό χύνεται παραπάνω από όσο η σταγόνα που προστέθηκε.
Πότε λοιπόν άρχισε ο Β΄ΠΠ; Απαντώντας στην ερώτηση που αρχίζει με το «Πότε» προδιαγράφομε και ποιος ήταν ο αίτιος του πολέμου. Η αιτία προηγείται από το αποτέλεσμα. Έτσι απλώς δείχνομε την προκατάληψή μας. Πρώτα πιστεύομε ποιος φταίει και έπειτα αναζητούμε επιχειρήματα να στηρίξουμε την πίστη μας. Διαβάζω από διαφόρους π.χ. πως αιτία ήταν η συμφωνία Μολότοφ-Ρίμπεντροπ (Вячеслав Молотов-Joachim von Ribbentrop. Άλλοι όμως αναφέρουν τη συμφωνία Τσάμπερλεν, Νταλαντιέ, Μουσολίνι και Χίτλερ (Arthur Chamberlain, Édouard Daladier, Benito Mussolini, Adolf Hitler). Να δούμε όμως τη σειρά γεγονότων σε όλο τον πλανήτη.
17 Ιουλίου 1936. Ξεσπά ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ εθνικιστών και του μετώπου των εκλεγμένων δημοκρατικών από ποικίλα κόμματα. Η Ιταλία και η Γερμανία στηρίζουν αναφανδόν τους εθνικιστές του Φράνκο (Francisco Franco). Η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία τηρούν μια μάλλον ουδέτερη στάση, ενώ η Σοβιετική Ένωση δίνει μικρή βοήθεια στους δημοκρατικούς
7 Ιουλίου 1937. Η Ιαπωνία εισβάλλει στην Κίνα και αρχίζει να επεκτείνεται.
29-30 Σεπτεμβρίου 1938 Με την ονομασία Συμφωνία του Μονάχου, αναφέρεται το Σύμφωνο που προέκυψε και υπογράφηκε προκειμένου να αποτραπεί επικείμενη πολεμική σύρραξη μεταξύ Γερμανίας και Τσεχοσλοβακίας. Υπογράφηκε από τους Τσάμπερλεν, Νταλαντιέ, Μουσολίνι και Χίτλερ. Μ΄ αυτό συνομολογήθηκε η προσάρτηση της Σουδητίας (περιοχής Γερμανών Σουδητών της Τσεχοσλοβακίας) στο Γ΄ Ράιχ. Από τη διάσκεψη αυτή αποκλείστηκε η συμμετοχή εκπροσώπου της Τσεχοσλοβακίας.
23 Αυγούστου 1939. Η Συμφωνία Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, που υπογράφηκε στη Μόσχα, ήταν ένα Γερμανοσοβιετικό Σύμφωνο μη Επίθεσης μεταξύ Ναζιστικής Γερμανίας και ΕΣΣΔ. Περιελάμβανε μυστικό πρωτόκολλο για τη διαίρεση σφαιρών επιρροής στην Ανατολική Ευρώπη.
1 Σεπτεμβρίου 1939. Η Γερμανία εξαπολύει επίθεση στην Πολωνία.
3 Σεπτεμβρίου 1939. Η Μεγάλη Βρετανία κηρύσσει τον πόλεμο στη ναζιστική Γερμανία λόγω των εγγυήσεων ασφαλείας που είχαν δώσει Βρετανία και Γαλλία στην Πολωνική κυβέρνηση.
17 Σεπτεμβρίου 1939. Η Σοβιετική Ένωση εισβάλλει στην Πολωνία.
28 Οκτωβρίου 1940. Αρχίζει ο πόλεμος Ιταλίας Ελλάδας.
22 Ιουνίου 1941. Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα ονομάζεται το σχέδιο επίθεσης και εισβολής της Γερμανίας στη Σοβιετική Ένωση.
7 Δεκεμβρίου 1941. Η ιαπωνική αεροπορική επίθεση στο Περλ Χάρμπορ (Pearl Harbor)
8 Δεκεμβρίου 1941. Κήρυξη πολέμου των ΗΠΑ στην Ιαπωνία.
11 Δεκεμβρίου 1941. Η Γερμανία κηρύσσει τον πόλεμο στις ΗΠΑ και λίγες ώρες αργότερα οι ΗΠΑ κηρύσσουν τον πόλεμο στη Γερμανία.
Τυπικά θα μπορούσε να πει κάποιος πως ο Β΄ΠΠ άρχισε όταν κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία η Μεγάλη Βρετανία που είχε αποικίες σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, βλέπομε πως εδώ έχομε μια αλληλουχία γεγονότων, που το ένα είναι αίτιο του άλλου και κρατά αυτή η κατάσταση για μακρό διάστημα. Σ΄ αυτό το διάστημα υπάρχουν μετακινήσεις στρατών, αλλά πρυτανεύει η διπλωματική αντιπαράθεση. Και σημαίνει αυτό πως υπάρχουν ακόμη περιθώρια να αποφευχθεί η σύρραξη. Θυμίζω πως το οπλοστάσιο πυρηνικών όπλων που υπάρχει πάνω στη γη αυτή τη στιγμή είναι υπεραρκετό για να αφανίσει το ανθρώπινο είδος. Ακόμη και αν δεν δεχθούν καμιά βόμβα μεγάλες περιοχές που βρίσκονται έξω από τις αντιμαχόμενες χώρες, όπως είναι η Αυστραλία, η μόλυνση της ατμόσφαιρας με ακτινοβολούντα σωματίδια θα είναι ταχύτατα θανατηφόρα όπου κι αν βρίσκεται κάποιος. Οι λίγο παλιότεροι θα θυμούνται τον πανικό που δημιουργήθηκε όταν έγινε το πυρηνικό δυστύχημα Τσερνόμπιλ (Чорнобильська) στην τότε Σοβιετική Ουκρανία (1986).
Ο Β΄ΠΠ ήταν η αιτία για ανατριχιαστικά γεγονότα. Ανάμεσα σ΄ αυτά θα ξεχώριζα τα 5 περίπου εκατομμύρια Εβραίων, κομμουνιστών, Ρομά, ομοφυλοφίλων που εξοντώθηκαν στο Ολοκαύτωμαꞏ τις σχεδόν 150 000 αμάχων που εξοντώθηκαν μέσα σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκιꞏ τα πολλά εκατομμύρια των Ρώσων, αλλά και Γιουγκοσλάβων και Ελλήνων θυμάτων από τους Ναζίꞏ τους εκτελεσμένους περίπου 22 000 Πολωνούς αξιωματικούς, αστυνομικούς, διανοουμένους, πολιτικούς κρατουμένους και αιχμαλώτους πολέμου στο Κάτυν (Катынский расстрел) από τη Σοβιετική μυστική αστυνομία NKVDꞏ η ολοκληρωτική σχεδόν καταστροφή της Δρέσδης από τη Βρετανική Βασιλική Αεροπορία (RAF) και Αμερικανική Αεροπορία (USAAF)ꞏ και τόσα άλλα.
Αυτή τη στιγμή ζούμε μια περίοδο πολέμων που θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν τον Γ΄ΠΠ που, αν κρίνουμε από τον Β΄ΠΠ, μπορούμε να φανταστούμε με σχεδόν βεβαιότητα ποιο θα είναι το αποτέλεσμα. Και έχομε το χρόνο να τον αποφύγουμε. Σήμερα, εκτός από τα πρωτοφανή μέσα καταστροφής διαθέτομε και γνώσεις και δυνάμεις για σχεδόν στιγμιαία λύση προβλημάτων με την Τεχνητή Νοημοσύνη, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί εξίσου για την καταστροφή και για τη διάσωση.
Οι συμφωνίες του Μονάχου και της Μόσχας δεν αποσόβησαν τον πόλεμο. Είναι προφανές ότι χρειάζεται κάτι παραπάνω από τη συμφωνία κυρίων μεταξύ των εμπλεκομένων. Τι μπορεί να είναι αυτό; Όταν υπάρχουν αιτίες, η αφορμή είναι βέβαιο πως θα βρεθεί. Ποιες είναι λοιπόν οι αιτίες των πολέμων;
Η φύση της κοινωνίας, όπου υπάρχει το ζωικό βασίλειο, σηματοδοτεί πολέμους, με ομαδική βία μεταξύ ατόμων του ίδιου είδους. Η αιτία είναι πάντοτε ο σφετερισμός του κεφαλαίου που έχει αποθηκεύσει κάθε κοινωνία. Να το πω αλλιώς, η αιτία είναι η μη συμμετοχή όλων των μελών ενός είδους στην κυριαρχία του παγκόσμιου κεφαλαίου, με άλλα λόγια, η οικονομική ανισότητα. Αυτή έχει αποδειχθεί αδιαμφισβήτητη αιτία πολλών δεινών. Από την άλλη, είναι το κυριότερο κίνητρο για την πρόοδο και την αντιμετώπιση των φυσικών απειλών, συμπεριλαμβάνοντας πανδημίες, φυσικές καταστροφές κλπ. Η μόνη ελπίδα είναι να ξεσηκωθούν όλοι οι κάτοικοι του πλανήτη και να απαιτήσουν μια παγκόσμια γνήσια δημοκρατία.
Με την ευκαιρία, εμείς είμαστε προετοιμασμένοι με επαρκή καταφύγια;
