Ο Καρυοθραύστης στην Εκπαίδευση

Στο Ιστορικό Θέατρο Απόλλων της Σύρου με την υποστήριξη της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου φιλοξενήθηκαν το Σάββατο 6 Δεκεμβρίου 2014, οι καλλιτέχνες της Εθνικής Λυρικής Σκηνής προσφέροντας στους θεατές αποσπάσματα από τον Καρυοθραύστη του διάσημου Ρώσου συνθέτη Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι. Μπαλέτο σε δύο πράξεις, δημιουργήθηκε από τη συνεργασία του Τσαϊκόφσκι και του Γάλλου χορογράφου Mαριούς Πετιπά και είναι εμπνευσμένο από το μύθο του E.T.A. Χόφμαν Ο Καρυοθραύστης και ο Βασιλιάς των ποντικών. Ανεβάστηκε για πρώτη φορά στο θέατρο Μαρί/Mαρίνσκι της Αγίας Πετρούπολης στις 6 Δεκεμβρίου του 1892.Είναι μια χριστουγεννιάτικη ιστορία όπου ένα μικρό κορίτσι, η Κλάρα, παίρνει για δώρο ένα ξύλινο καρυοθραύστη, ο οποίος μεταμορφώνεται σ’ ένα μικρό άνθρωπο. Τη νύχτα, τα ποντίκια επιτίθενται στα παιχνίδια, που εκείνη υπερασπίζεται σθεναρά: Τότε ο Καρυοθραύστης – αντικείμενο ρόλος όπως θα λέγαμε στο θεατρικό λεξιλόγιο- μεταμορφώνεται σε πρίγκιπα και οδηγεί την Κλάρα στο βασίλειό του που είναι το βασίλειο των γλυκών. Η καραμελωμένη θεά διοργανώνει μεγάλες γιορτές για να υποδεχθεί τους δύο επισκέπτες: πολλά χορευτικά νούμερα διαδέχονται το ένα το άλλο και διαδραματίζονται μπροστά στους ήρωες αυτού του μαγικού βασιλείου. Σ’ αυτή λοιπόν την όμορφη παράσταση που είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε στο Θέατρο Απόλλων της Σύρου παίχτηκαν λίγα αποσπάσματα από την ιστορία του Καρυοθραύστη. Με την θεαματική είσοδο του μπαλέτου, τα πρόσωπα ρόλοι εκφραζόντουσαν με τα χέρια για να γίνονται κατανοητά δίχως αυτό να εμποδίζει την κίνηση του μπαλέτου. Οι χαρακτήρες ήταν πολύχρωμοι- ο καθένας με καλά προσδιορισμένο ρόλο ακόμη και όταν δεν ήταν στην πρώτη σειρά- με τέλεια τεχνική και ερμηνεία πάντα με χάρη και ευθυμία. Οι σκηνές αν και αποσπασματικές συνδέονταν αρκετά μεταξύ τους ούτως ώστε να παρουσιάσουν ένα θεατρικό σύνολο. Το χορό συνόδευε η γλυκιά μελωδία του πιάνου που εναρμονίζονταν με τα βήματα των χορευτών της Εθνικής Λυρικής σκηνής. Η χορεύτρια που υποδυόταν το ρόλο της Κλάρα είχε εξαιρετική χάρη καθώς και οι υπόλοιποι χορευτές. Ιστορικό Ο Καρυοθραύστης σηματοδοτεί το μπαλέτο «τέλος του αιώνα», ιδίως εκείνο της Αυλής των Τσάρων όπου παιζόταν μέσα σε μια ατμόσφαιρα πολυτελούς ψυχαγωγίας. Σ’ αυτό το σημείο θα πρέπει να πούμε ότι η παρουσία ενός Γάλλου ως χορογράφου και διδάσκαλου του μπαλέτου στην τσαρική αυλή ήταν φαινόμενο συνηθισμένο για την εποχή εκείνη επειδή η Γαλλία είχε την πρωτοκαθεδρία στο μπαλέτο και εξήγαγε σε όλες της χώρες της Ευρώπης την παράσταση το τον Καρυοθραύστη. Παραγωγικός συνθέτης και ακούραστος εργάτης, ο Τσαϊκόφσκι έγραψε για όλα τα είδη: όπερες, μπαλέτα, συμφωνίες και συμφωνικά ποιήματα, κοντσέρτα, έργα μουσικής δωματίου, φωνητικά, κοσμικές και θρησκευτικές μελωδίες καθώς και κομμάτια για πιάνο. Σ’ αυτούς τους χορούς-μπαλέτα, χρησιμοποιούσε τη Συμφωνική Ορχήστρα, με την προσθήκη ορισμένων ασυνήθιστων μέσων, όπως την celesta, που μόλις είχε ανακαλύψει στο Παρίσι κατά τη διάρκεια ενός από τα ταξίδια του. Είναι από τους πρώτους συνθέτες που χρησιμοποίησαν την τσαλέστα, ιδιόφωνο μουσικό όργανο που συμπεριλαμβανόταν στην ομάδα των κρουστών της συμφωνικής ορχήστρας. Η τσελέστα μοιάζει με μικρό όρθιο πιάνο φέροντας μουσικό πληκτρολόγιο το οποίο συνδέεται με σχετική διάταξη αποτελούμενη από μικρά τσόχινα σφυράκια που κρούουν μεταλλικές ράβδους. Η ενίσχυση του ήχου της κάθε ράβδου επιτυγχάνεται από μικρά ξύλινα κιβωτιόσχημα αντηχεία. Η κάθε ράβδος φέρεται «χορδισμένη» κατά το μήκος της στον φθόγγο που εξασφαλίζει. Τέλος φέρει ειδικό ποδόπληκρο (πεντάλ) με το οποίο ανασηκώνεται ειδικός τσόχινος σιγαστήρας, που ακουμπώντας στις ράβδους διακόπτει τον παρατεταμένο ήχο παρέχοντας έτσι τη δυνατότητα παραγωγής κοφτών ήχων. Βέβαια στην παράσταση την δεν υπήρχε η τσελέστα, αλλά οι γλυκιά μελωδία του πιάνου. Ο Καρυοθραύστης στην Εκπαίδευση Σε διάφορα μουσικά σχολεία της Γαλλίας ο Καρυοθραύστης αυτό το μπαλέτο-παραμύθι που έχει μελοποιηθεί από τον Τσαϊκόφσκι, αποτελεί θέμα εργασιών και μιας ξεχωριστής παιδαγωγικής που βασίζεται στις πολιτιστικές και μουσικές δεξιότητες των μαθητών για την προσωπική ανάπτυξη και εξέλιξή τους. Σύμφωνα με αυτή τη μέθοδο, το κλειδί είναι να αφυπνίσει το πλήρες δυναμικό κάθε μαθητή και να προσδώσει τη γεύση της μουσικής πράξης σε διαφορετικά στυλ (κλασσική, τζαζ, κινηματογραφική μουσική ...). Οι θεωρητικές γνώσεις φωτίζονται και διδάσκονται. Όπως και στην εκμάθηση γλωσσών, οι μαθητές είναι βυθισμένοι σε μια φαντασμαγορία μουσικής και θεάματος που αποτελεί εφόρμηση για το ενδιαφέρον για την καθοδήγηση της μάθησης. Από την αρχή, μπορούν να εκφραστούν μέσω της μουσικής, αναπτύσσοντας την αίσθηση του ρυθμού, να επεξεργάζονται μουσικές εικόνες, αναπαράγοντας το όργανο που ακούγεται ως μια μελωδία, αυτοσχεδιάζοντας αργότερα ή συνθέτοντας οι ίδιοι. Οι μαθητές μπορούν να συνδυαστούν μεταξύ τους, εφόσον το επιθυμούν, στη μελέτη του οργάνου και του τραγουδιού. Όσοι ακολουθούν τα ατομικά μαθήματα τραγουδιού συμμετέχουν επίσης στο φωνητικό σύνολο. Οι πιο ταλαντούχοι έχουν την ευκαιρία να προχωρήσουν στην επαγγελματική σκηνή. Οι πιανίστες επίσης έχουν τη δυνατότητα να κάνουν πολύ νωρίς ένα πρώτο ξεκίνημα στη μουσική δωματίου και να συμμετέχουν σε οργανωμένα κονσέρτα. Επιπλέον, οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να συμμετέχουν σε συναυλίες που διοργανώνονται από το ίδιο το σχολείο, είτε σε συνεργασία με άλλους φορείς. Ο Πιοτρ Ιλιτς Τσαϊκόφσκι γεννήθηκε στο Βοτκίνσκθ της Ρωσίας (Ουράλια) στις 7 Μαΐου 1840 και πέθανε στην Αγία Πετρούπολη στις 6 Νοεμβρίου 1893. Η μουσική του γοήτευσε τους Μάλερ και Στραβίνσκι, και έχει γίνει γνωστή από ορισμένα μόνο έργα του τα οποία άλλωστε κρύβουν μια τεράστια και άγνωστη παραγωγή, την πιο σημαντική από τους Ρώσους συνθέτες του 19ου αιώνα. Σήμερα δεν περνούν Χριστούγεννα χωρίς τη μουσική του Τσαϊκόφσκι, χωρίς τον Καρυοθραύστη.